Steeds meer jongeren hebben financiële zorgen. Investeer in buurthuizen, geef scholen de ruimte om echte levenslessen te geven en zorg voor snelle toegang tot hulp als het misgaat, stelt Hayat Essakkati.
Het is zo verleidelijk: een paar clicks op je telefoon en je hebt een nieuwe outfit, een festivalkaartje of een snelle maaltijd. ‘Kan ik later wel betalen’, denken veel jongeren. Maar ‘later’ blijkt vaak een schuldenberg te zijn waar ze pas wakker van schrikken als de eerste deurwaarder aan de deur staat. Het gevolg: een toekomstperspectief minder, een armer maatschappij en een verder verval van een jonge generatie.
Laten ik meteen helder zijn: jongeren in de schulden zijn geen losgeslagen consumenten zonder verantwoordelijkheidsgevoel. Ze zijn het product van een systeem dat ze nooit heeft geleerd hoe geld werkt. Op school hebben ze alles gehoord over de Tweede Wereldoorlog, maar niemand heeft ze uitgelegd wat de gevolgen van een betalingsachterstand kunnen zijn en hoe je je administratie bijhoudt. En als het misgaat, wijzen we met de vinger naar hen: eigen schuld, dikke bult. Maar dat is veel te simpel.
Over de auteur
Hayat Essakkati is podcastmaker en oprichter van Fynny. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Schulden worden gezien als persoonlijk falen, alsof jongeren er zelf voor kiezen om in de problemen te komen. Dat persoonlijke falen vertaalt zich in een schaamte die zich in hen vastroest, waardoor ze controle verliezen over hun leven. Zelfs studeren brengt jongeren in de schulden – schulden waarvan ze bij het aangaan al weten dat ze die nooit kunnen aflossen.
Het begint klein. ‘Ik had nooit gedacht dat een telefoonabonnement mij zo kon nekken’, zei een van mijn gasten in de podcast Schuldenstress laatst. Het is een pijnlijke realiteit: jongeren denken vaak dat ze gewoon dom zijn of pech hebben gehad, maar het probleem ligt veel dieper. Het is geen kwestie van luiheid of onverschilligheid, het is de perfecte storm van verleidelijke kredieten en minimale financiële kennis.
In Nederland heeft meer dan één op de vijf jongeren problematische schulden. Jongeren met financiele stress zijn er nog veel meer. Voor de meeste volwassenen klinkt dat als een nachtmerriescenario, maar voor jongeren is het de dagelijkse realiteit. Degenen met schulden voelen zich gevangen in een wirwar van aanmaningen, betalingsachterstanden en deurwaarders die vaak harder op de deur kloppen dan hun eigen ouders ooit hebben gedaan. Het is een situatie waar je niet even uitwandelt. Voor degenen die tegen schulden aan lopen, beperkt de financiële stress hun mogelijkheid om toekomstplannen te maken.
Wat ik keer op keer zie in mijn podcast, is dat schuld nooit het enige probleem is waarmee een jongere kampt. De schuld zelf is niet de oorzaak, maar de maatschappelijke kwetsbaarheid eromheen. Jongeren uit gezinnen met financiele problemen, jongeren met een migratieachtergrond of jongeren die de aansluiting op school missen, lopen een groter risico. Schulden zijn, kortom, eerder een symptoom van onderliggende problematiek dan het probleem zelf.
De keuze tussen schulden maken of niet kunnen voorzien in de basisbehoeften is geen keuze. En als jongeren zich eruit proberen te redden door sneller geld te verdienen, is de verleiding van snelle, illegale oplossingen groot. In de laatste aflevering vertelde een jongere hoe hij drugs ging verkopen om zijn schulden af te kunnen lossen. ‘Ik dacht: één keer en dan ben ik ervan af. Maar dat was een leugen die ik mezelf vertelde.’
Een onderdeel van financiële educatie zou moeten zijn om jongeren niet alleen te leren budgetteren, maar ook om kritisch te kijken naar de verleidelijke verdienmodellen die overal op social media worden gepromoot: bitcoin, vastgoed en dropshipping als een quick fix. Het verschil tussen slim investeren en blind gokken wordt vaak niet gezien. We hebben een educatiemodel nodig dat beide kanten belicht, zodat desinformatie en schijnoplossingen niet de overhand krijgen.
Als we willen dat jongeren uit de schulden en problemen blijven, moeten we de basis aanpakken. Dat betekent niet alleen financiële educatie, maar ook investeren in veilige plekken waar jongeren hun zorgen kunnen delen en steun kunnen vinden. Buurthuizen, jongerencentra en publieke diensten spelen daarin een cruciale rol. Het zijn vaak de enige plekken waar jongeren terechtkunnen als ze dreigen vast te lopen.
Buurthuizen bieden een dagbesteding die jongeren uit de problemen houdt. Ze komen er in contact met leeftijdsgenoten die in hetzelfde schuitje zitten en voelen zich minder alleen. Ze leren er vaardigheden die niet alleen hun toekomstperspectief verbeteren, maar ook hun mentale veerkracht versterken. Toch zijn juist die buurthuizen wegbezuinigd. Terwijl de maatschappelijke kosten van jongeren die in de criminaliteit belanden of vroegtijdig hun opleiding afbreken, vele malen hoger zijn.
Het zou makkelijk zijn om een boeman aan te wijzen: de jongeren zelf, de schuldeisers, de deurwaarders, de hulpverleners, de ouders, de scholen. Maar het is tijd om het over een andere boeg te gooien. We moeten niet tegenover elkaar staan, maar naast elkaar. We hebben een collectieve verantwoordelijkheid om jongeren weer perspectief te bieden. Niet door hen te straffen, maar door hen te steunen.
In mijn podcast, waarvoor ik heb samengewerkt met de gemeente Amsterdam, konden jongeren hun verhaal delen zonder veroordeeld te worden. ‘Het voelt alsof ik pas besta als ik geld heb’, zei een meisje van 22. Die zin bleef hangen. Wat ze eigenlijk zei, was dat ze zich waardeloos voelde door haar financiële situatie. Hoe hebben we het zover laten komen dat voor veel jongeren geldt dat geld gelijkstaat aan bestaansrecht?
De coronacrisis en geopolitieke conflicten hebben de druk op jongeren alleen maar vergroot. Alles wordt duurder, banen zijn onzeker en de huren rijzen de pan uit. Wat zeg je dan tegen een jongere die op zoek is naar stabiliteit en veiligheid? Leer budgetteren? Dat is te kortzichtig.
Investeer weer in buurthuizen, geef scholen de ruimte om echte levenslessen te geven en zorg voor snelle toegang tot hulp als het misgaat. Samenwerken betekent luisteren naar wat jongeren écht nodig hebben. Niet vanuit een ivoren toren, maar door naast hen te staan. Want uiteindelijk willen ze niet gered worden, maar gezien en begrepen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant