Pakistan wil van de Afghaanse vluchtelingen af: vanaf april wil het land honderdduizenden Afghanen de grens over zetten. Onder hen zijn zestig gevluchte vrouwenactivisten. Voor hen dreigt in Afghanistan opsluiting, mishandeling, en misschien de dood.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Een legertje vrijwilligers verspreid over de hele wereld werkt koortsachtig aan een oplossing voor zestig Afghaanse vrouwenrechtenactivisten die met uitzetting uit Pakistan worden bedreigd. Twee internationale petities hebben al 800 duizend handtekeningen opgeleverd. Advocaten trekken zich het lot aan van de vrouwenactivisten. Voor alle vrouwen worden nu humanitaire visa aangevraagd in Brazilië. De kans dat die visa maandag worden verstrekt, op de laatste dag voordat het ultimatum verloopt, is uiterst klein, volgens de Nederlandse vrijwilliger Nadja Muller van de ngo Heartwork.
De zestig vrouwen voor wie Muller en haar collega’s internationale aandacht vragen, zijn overwegend goed opgeleide jonge vrouwen die zich na de val van Kabul in 2021 hebben aangesloten bij Afghaanse vrouwenrechtengroepen. Zij gingen de straat op om te demonstreren tegen de Taliban, omdat die vrouwen verboden te werken, te studeren, of zelfs maar hun stem te laten horen.
Uiteindelijk werd de druk te groot en ontvluchtten ze hun land. Ze vonden onderdak in Pakistan, maar dit buurland heeft alle gevluchte Afghanen in februari een ultimatum gesteld: maandag 31 maart is voor hen de deadline. Vanaf die dag wordt iedere Afghaan in Pakistan bedreigd met uitzetting.
‘De politie in Afghanistan weet wie ik ben’, zegt Samia Hamza telefonisch vanuit de Pakistaanse stad Peshawar. ‘Ze kwamen bij mij thuis en arresteerden mijn vader en mijn broer. Die werden ondervraagd over waarom ze het goed vonden dat ik demonstreerde.’ De inmiddels 30-jarige Samia studeerde nog toen de Amerikanen in de zomer van 2021 uit Kabul vertrokken en de Taliban zegevierend de hoofdstad Kabul binnentrokken. Studeren, lesgeven en werken, zaken die in twintig jaar normaal waren geworden in Afghanistan, werden ineens verboden.
Na de val van Kabul liep Hamza vooraan in de protesten voor vrouwenrechten, tot het te gevaarlijk werd. Ze woont sinds drie jaar in Pakistan. Aanvankelijk in de hoofdstad Islamabad, maar daar werd het te onveilig. Hamza en haar gezin verhuisden recent naar Peshawar al jaagt ook daar de politie op Afghanen. Haar man werd tijdens zijn werk op de markt gearresteerd. Ternauwernood konden ze verhinderen dat hij het land werd uitgezet, maar een volgende keer lukt dat misschien niet meer. Deportatie zou volgens Samia neerkomen op ‘een doodvonnis’.
Ook Humaira Halim houdt zich schuil in Peshawar. Zij werkte in 2021 op het Afghaanse ministerie van Financiën toen de Taliban Kabul overnamen. Het werd haar als vrouw verboden te werken.
Humaira was woedend en ging demonstreren. ‘Ik had alles: werk, een studie, en ineens komt er iemand en die begint tegen je te schreeuwen en je te slaan.’ De Taliban-politie hield haar in de gaten, zegt ze, die volgde haar, ondervroeg haar buren, arresteerde haar vrienden. Ze vluchtte de grens over.
Ze is nu 34, heeft twee kinderen en moet er niet aan denken dat ze straks alsnog in handen valt van de Taliban. ‘Die laten me niet in leven. Of misschien pakken ze onze kinderen wel af, die onschuldige, prachtige kinderen.’ Human Rights Watch en de Verenigde Naties betichten de Taliban van moord, mishandeling, verkrachting en arbitraire arrestaties, dus de vrouwen verwachten weinig goeds.
Pakistan is eind 2023 begonnen met het uitzetten van Afghanen: 800 duizend werden in een jaar tijd de grens over gezet. De deadline van 31 maart, die werd ingesteld nadat de regering-Trump in januari een toelatings- en steunprogramma voor Afghaanse vluchtelingen schrapte, maakt het lot van nog eens honderdduizenden Afghanen onzeker.
Overigens is een verblijf in Pakistan niet veiliggesteld door een verblijfsvergunning. De papieren worden nog maar voor een maand verstrekt, tegen betaling van zo’n honderd euro. En elke keer moeten ze worden verlengd. De procedure voor verlenging duurt een maand of langer. Als een vergunning is vervallen en de volgende nog niet geldig is, zijn Afghanen vogelvrij.
Humaira, haar man en haar twee kinderen zijn onlangs opgepakt toen hun papieren net waren verlopen. Ze werden onmiddellijk naar een deportatiekamp gebracht. ‘Mijn man huilde, en ook ik kon alleen maar huilen. We smeekten ze ons het land niet uit te zetten. We lieten de brief zien waarin stond dat we ons visum hadden betaald, en dat het over twee dagen kon worden opgehaald. Dat kon ze niets schelen: we hadden geen geldige verblijfsvergunning, zeiden ze, dus mochten ze ons uitzetten.’ Humaira en haar gezin kwamen er uiteindelijk onderuit door de ambtenaren 60 duizend rupee toe te schuiven, zo’n tweehonderd euro.
De vrijwilligers die zich bekommeren om het lot van de vrouwen hebben Pakistaanse autoriteiten gevraagd om in elk geval te wachten tot de Braziliaanse procedure is afgehandeld. Maar de politie reageert niet. ‘We zijn alleen maar bezig tijd te winnen’, zegt vrijwilliger Muller van Heartwork. Maar tijd is het enige wat ze na maandag niet meer hebben.
Het Braziliaanse visum is de laatste strohalm waaraan Samia Hamza en haar lotgenoten zich vastgrijpen. Het land is voor haar ver weg, maar het voldoet volgens Hamza aan alles waarvoor zij heeft gedemonstreerd: ‘In Brazilië hebben vrouwen het recht om te werken, te studeren, en te stemmen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant