is columnist voor de Volkskrant.
Ooit, een kwart eeuw geleden, stond ik met een vriendin aan een statafel bij een borrel. Een man die er ook was, begon een saai verhaal tegen ons te houden. ‘Wij moeten door’, zei ik toen hij een stilte liet vallen. En toen we doorgelopen waren, zei ik tegen mijn vriendin dat ik dit had geleerd uit De schaamte voorbij, het feministische standaardwerk van Anja Meulenbelt uit 1976. Dat je mannen niet eindeloos hoeft te laten mansplainen is slechts een van de lessen die ik uit het boek heb getrokken.
Zelf heb ik een vintage exemplaar uit 1978, ‘Van Marjo’, heeft de vorige eigenares voorin geschreven, ‘Gekregen van Frans.’ Ik stel me voor dat Frans een man was die woke was voor zijn tijd, en zijn geliefde Marjo een boek wilde geven dat alle info bevatte die zij nodig had om een bevrijde vrouw te worden.
De schaamte voorbij is een memoir die gaat over het af en toe echt best vreselijke leven van Anja Meulenbelt, waar het vreselijke vaak te wijten is aan – verrassing – mannen en/of het patriarchaat.
Op haar 16de wordt Anja zwanger. Abortus is geen optie. Ze krijgt een kind met haar nare vakantievriend. Mishandeling, het huisvrouwschap, scheiding, studie, relaties, zoektocht binnen de vertakkingen van het feminisme. Dat is de korte samenvatting.
Op een bepaald niveau is het boek heel vermakelijk, al was het maar vanwege de spelling (gevrejen, kompromis en mijn favoriet: ekshibitionisties), de verhandelingen over oksels en vrouwenkampen en de droogjes opgeschreven verhalen over discussies in het vrouwenhuis over de ‘vuiltoleratiegraad’.
Op een ander niveau is het verdrietig en shockerend wat een gemiddelde vrouw in de jaren zestig en zeventig moest doorstaan: alleen al de stappen die de jonge Anja moet ondernemen om als alleenstaande moeder te kunnen studeren. ‘Ik ben ontsnapt. Ik studeer.’ En dan was Meulenbelt, zoals ze zelf erkent, nog ‘een vrouw met een bourgeois verleden en een geprivilegieerde positie’, die haar vader (yep) kon vragen om haar studie te betalen.
Net zoals feministen van nu elkaar soms bevechten om vragen als ‘Is Botox systemische mishandeling van het patriarchaat?’, waren de eerste feministen ook niet allemaal eensgezind bezig. Meulenbelt voelt zich bij verschillende groeperingen niet thuis, heeft vaak ‘mot’ met anderen en zoekt en zwalkt: als we eenmaal op pagina 275 zijn, is ze ‘praktiserend hetero en politiek lesbies’ – wat niet per se heel simpel is.
De schaamte voorbij is een eerlijk en schaamteloos en heel goed geschreven boek over een gewoon vrouwenleven, met alle shit, narigheid en ongelijkheid die daar in jaren zestig en zeventig bij hoorde, en trouwens nog steeds, en helaas zelfs steeds meer. Daarom alleen al is het het waard om het tweedehands via Marjo en Frans op de kop te tikken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant