Kinderrechters hebben geen kinderen van toeslagenouders uit huis geplaatst louter omdat er financiële problemen waren in het gezin. Dit concludeert de Raad voor de Rechtspraak maandag uit een onderzoek naar zo’n vierhonderd dossiers.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Vorige week zag een onafhankelijke onderzoekscommissie onder leiding van Mariëtte Hamer in haar onderzoek een duidelijke relatie tussen de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen van kinderen van toeslagengedupeerden. Maandag presenteerden de kinderrechters het volgende rapport over de kwestie.
Het gaat om de beladen vraag: zijn zo’n drieduizend kinderen van toeslagengedupeerden uit huis geplaatst omdat hun ouders slachtoffer waren van de toeslagenaffaire? Of hadden die gezinnen al problemen die anders ook tot ingrijpen van de jeugdbescherming zouden hebben geleid? De vraag speelt al sinds het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) eind 2021 begon met het publiceren van getallen over de uithuisplaatsing van kinderen van toeslagenouders.
Hamer was vorige week duidelijk over de gevolgen van de hoge terugvorderingen van de Belastingdienst voor de gedupeerden: voor gezinnen die al enige problemen hadden, kon de daardoor ontstane stress het laatste duwtje zijn. Maar ook gezinnen die nog geen noemenswaardige problemen hadden vóór de toeslagenaffaire konden door de grote financiële problemen als gevolg van die terugvorderingen zodanig ontwricht raken dat kinderen uit huis werden geplaatst.
Hamer trok die conclusies op basis van de patronen die zie destilleerde uit intensieve gesprekken met een kleine honderd getroffen ouders en kinderen én dossieronderzoek. De Raad voor de Rechtspraak heeft voor haar onderzoek De weging van schulden bij uithuisplaatsingen alleen dossiers onderzocht en niet met gedupeerden gesproken. Op basis daarvan luidt de conclusie dat voor kinderrechters de financiële problemen nooit de hoofdreden waren voor de uithuisplaatsing van kinderen van toeslagenouders.
De onderzoekers realiseren dat hun onderzoek onbevredigend kan zijn vanwege de beperkte opzet: er is alleen gekeken naar de dossierstukken van de jeugdbeschermingsorganisaties en de Raad voor de Kinderbescherming die de kinderrechters kregen voorgelegd, als ze een verzoek om een uithuisplaatsing moesten beoordelen. ‘Het is maar een klein stukje van de puzzel’, zegt voorzitter Henk Naves van de Raad voor de Rechtspraak.
‘Schulden geven veel stress en die stress kan andere problemen veroorzaken’, zei voorzitter begeleidingscommissie Ronald Philippart bij de presentatie. ‘Uit de dossierstukken is niet vast te stellen in hoeverre de genoemde problemen voortkwamen uit de schulden.’
Daarom beveelt de onderzoekscommissie aan dat de jeugdbescherming meer aandacht moet hebben voor het mogelijke effect van schulden op gezinnen. Ook moeten kinderrechters in uitspraken de reden van de uithuisplaatsingen duidelijker opschrijven.
De kinderrechters besloten hun eigen handelen onder de loep te nemen, vrij snel na de uitkomsten van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag in december 2020: de harde conclusie luidde dat niet alleen de politiek en de Belastingdienst, maar ook de rechtspraak had gefaald om burgers voldoende te beschermen. Bovendien ontstond er vanaf de publicatie van de CBS-cijfers over uithuisplaatsingen van kinderen van toeslagenouders maatschappelijke commotie over: een cabaretier sprak zelfs van ‘staatsontvoeringen’.
Daarvan is geen sprake, beklemtoonde Naves maandagochtend. Wel concludeerden de familierechters in een eerste reflectie in 2023 dat zij beter moeten luisteren naar ouders en kinderen. Die voelen zich nu onvoldoende gehoord door jeugdrechters die voor hun gezin ingrijpende beslissingen nemen, zoals uithuisplaatsingen van kinderen.
Vanwege die voortdurende discussie onder de uithuisplaatsingen bij toeslagenouders, besloten de kinderrechters toen al om hun eigen beslissingen te laten beoordelen aan de hand van dossieronderzoek. Dat dit onderzoek zo lang op zich liet wachten, kwam omdat er eerst een wetswijziging nodig was die het koppelen van de benodigde gegevens mogelijk maakten – pas eind 2023 was duidelijk welke toeslagenouders te maken hadden gehad met uithuisplaatsingen.
Toch geeft dit lang aangekondigde rapport maar een beperkt beeld. ‘In de dossiers zit geen tijdlijn’, zegt onderzoeker Shosha Wiznitzer. ‘Je weet niet wanneer de financiële problematiek is ontstaan, dat is de beperking van dossieronderzoek. De kinderrechters zitten aan het eind van de keten en beoordelen de situatie op basis van wat er dan speelt.’
Wel zeggen de kinderrechters al lessen getrokken te hebben uit hun eerdere reflecties. Zij spreken van een ‘beginnende cultuuromslag.’ ‘Onze grondhouding tegenover ouders is veranderd’, zegt kinderrechter Susanne Tempel. ‘Wij geven ouders meer ruimte hun verhaal te doen en zijn kritischer op de ingebrachte dossiers.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant