In totaal dingen er zeven projecten mee in de verkiezing van het Beste Gebouw van het Jaar. Opvallend: de meeste kanshebbers zijn nieuwbouw, terwijl in voorgaande jaren renovatie domineerde.
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
Woningnood, klimaatverandering, polarisatie in de samenleving: Nederland staat voor grote vraagstukken, die allemaal te maken hebben met hoe we onze leefomgeving vormgeven en ervaren. Hoe kan architectuur bijdragen aan oplossingen, en welk gebouw blonk daarin het afgelopen jaar uit? Om die vraag draait de Beste Gebouw van het Jaar-verkiezing, die de Branchevereniging voor Nederlandse Architectenbureaus (BNA) sinds 2005 organiseert.
Uit 72 inzendingen selecteerde de jury onder voorzitterschap van Ingrid van Engelshoven, oud-minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, zeven projecten. In de categorie ‘Identiteit & Icoonwaarde’ zijn dat het bezoekerscentrum op de Amerikaanse Begraafplaats in Margraten, het Nationaal Holocaustmuseum in Amsterdam en het woongebouw Beaufort in Zeist.
In de categorie ‘Stimulerende Omgevingen’ zijn dat het Universitair Centrum Psychiatrie en onderwijsgebouw EnergieHub050 – beiden in Groningen – en het Kantoor Vol Afval in Katwijk. Onder de noemer ‘Leefbaarheid & Sociale Cohesie’ valt een project voor twee woongebouwen in Hattem. In de categorie ‘Particuliere Woonbeleving’ is dit jaar geen project genomineerd.
Opvallend is dat het merendeel van de inzendingen nieuwbouw betreft, terwijl in voorgaande jaren renovatie domineerde. De helft van de ingezonden projecten heeft een woonfunctie.
Woongebouw Beaufort in Zeist is het sluitstuk van een grootschalige wijkvernieuwing. Het gebouw, dat tien verdiepingen met negentien appartementen omvat, markeert de entree naar de buurt en het naastgelegen natuurgebied. Orange Architects ontwierp woningen met verdiepingshoge ramen en enorme balkons, zandkleurige betonnen balustrades en een houten gevelbekleding.
Het project voor twee woongebouwen in Hattem van architectenbureau Groothuijse de Boer is een kleinschalige invulling in de historische binnenstad. Toen Blokker failliet ging, kwam er een pand achter de hoofdwinkelstraat leeg te staan. Een lokale projectontwikkelaar zag kans om daar negen huurappartementen te realiseren, door middel van sloop-nieuwbouw. De architecten hebben die ondergebracht in twee bakstenen gebouwen met puntdaken aan een binnenplaats. Die passen in de omgeving, maar door de strakke details en felgroene voordeuren herken je ze als van nu.
Het Universitair Centrum Psychiatrie, ontworpen door Atelier Pro en Vakwerk Architecten, breekt met het beeld van het institutionele ziekenhuis. De ontwerpers wilden een ‘helende omgeving’ maken waarin – ondanks de strikte eisen ten aanzien van techniek en veiligheid – een huiselijke sfeer heerst. In het interieur is veel hout gebruikt, de patiëntenkamers hebben grote ramen met brede zitvensterbanken, gericht op de ochtendzon en met uitzicht op de groene omgeving.
EnergieHub050 en Kantoor Vol Afval zijn pioniersprojecten op het gebied van duurzaamheid en circulair bouwen. In EnergieHub050 wordt onderwijs gegeven op het gebied van duurzame bouw- en installatietechnieken. In een grote werkplaats annex aula vol warmtepompen, zonnepanelen en waterstofinstallaties leren studenten over de werking van deze apparaten, waarna ze er zelf mee aan de slag gaan. De Unie Architecten ontwierp het (tijdelijke) gebouw grotendeels met bestaande materialen die demontabel zijn, zodat ze elders hergebruikt kunnen worden.
Met het Kantoor Vol Afval wilde het Rijksvastgoedbedrijf een prototype ontwikkelen voor de circulaire renovatie van rijkskantoren; er staan de komende jaren veel verbouwingen op stapel. Uitgangspunt was om zo veel mogelijk te werken met bestaande materialen – van tweedehands plafondplaten en hergebruikte schrootjes, tot afgekeurd tapijt. Popma ter Steege Architecten smeedde die tot een nieuw, modern geheel.
In het Holocaustmuseum en op de Amerikaanse Begraafplaats staat herdenken centraal. Nu er steeds minder mensen zijn die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt, wordt de noodzaak gevoeld om hun verhalen verder te vertellen. Op de begraafplaats is daartoe een bezoekerscentrum gerealiseerd. Kaan Architecten ontwierp een glazen paviljoen met een betonnen gevelscherm dat boven het maaiveld ‘zweeft’ en rondom doorzicht laat naar het heuvellandschap waar in de oorlog werd gevochten.
Het Holocaustmuseum, ontworpen door Office Winhov, omvat twee gebouwen. De Hollandsche Schouwburg aan de Plantage Middenlaan, die tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt werd als verzamelplaats voor de deportatie van Joden en sinds 1962 in gebruik is als herdenkingsplek, is gerenoveerd. De voormalige Hervormde Kweekschool, aan de overzijde van de straat, is getransformeerd tot museumgebouw. Via deze school werden Joodse kinderen – vanuit de naastgelegen crèche – geholpen om te vluchten. Deze geschiedenis is zichtbaar gemaakt in het gebouw, en er is ruimte gecreëerd voor het vertellen van persoonlijke verhalen van Holocaustslachtoffers.
Vorig jaar won de Faculteit ITC van de Universiteit Twente de vakjuryprijs. De Beste Gebouw van het Jaar-verkiezing kent ook een publieksprijs, waarvoor online gestemd kan worden.
De winnaars worden op 5 juni bekendgemaakt in het Nieuwe Instituut in Rotterdam. Tegelijk zal daar een tentoonstelling openen over 20 jaar Beste Gebouw van het Jaar.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant