is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
‘Hoeveel dommer kan het nog worden?’ vroeg Hillary Clinton zich vorige week in een opiniestuk in The New York Times af. Van de roekeloosheid met staatsgeheimen tot het wegsturen van ervaren ambtenaren: het is volgens haar allemaal ongelooflijk dom. Populisten claimen dat Clinton voor eeuwig ‘af’ is omdat ze in 2016 Trump-supporters deplorables noemde. In werkelijkheid was haar opmerking stukken genuanceerder. Ze zei dat je Trump-aanhangers in twee groepen kan verdelen: ‘degenen die ik de deplorables zou noemen, de racisten en de haters’, en anderzijds ‘de mensen die aangetrokken worden omdat ze denken dat Trump op de een of andere manier een Amerika gaat herstellen dat niet meer bestaat’.
Over de auteur
Sander Schimmelpenninck is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant. Eerder was hij hoofdredacteur van Quote. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
Haar nuance is in de geschiedschrijving verloren gegaan, omdat extreemrechts nu eenmaal aan het winnen is. En dus de geschiedenis schrijft. Dat neemt niet weg dat Clinton natuurlijk volledig gelijk had en heeft; het is helemaal niet gek om criminelen en racisten deplorables te noemen. Sterker nog, dat lijkt me een burgerplicht. En met betrekking tot haar verzuchtingen over de opzettelijke en nalatige domheid van de regering-Trump kan ik alleen maar blij zijn dat er steeds meer mensen zijn die domheid als het wezenskenmerk van extreemrechts herkennen.
Maar herkennen is niet genoeg, de domheid moet begrepen en bestreden worden. Want wie oplet ziet dat op allerlei plekken in onze samenleving de verdomming toeslaat: niet alleen in de politiek, maar ook in het onderwijs en ons werk. De zogenaamde AI-‘revolutie’ is daarbij niets meer dan de volgende stap naar nóg meer breinrot en luiheid, die onze beschaving verder zal verzwakken.
Wanneer je dat rationeel probeert te verklaren, zou je kunnen zeggen dat de techoligarchen ons deze ‘vooruitgang’ uitsluitend opdringen om geld te verdienen, maar dat lijkt me een te rationele verklaring. Net zoals alle verklaringen voor de acties van Trump en Poetin dat ook zijn. De weigering om te onderkennen dat domheid en irrationaliteit leidend zijn bij zowel extreemrechts als de tech-oligarchen is gevaarlijk; het zorgt er bijvoorbeeld voor dat we in Europa geneigd zijn om te denken dat Poetin heus niet verder gaat dan Oekraïne. Maar oorlog is meestal irrationeel, zoals Caroline de Gruyter al concludeerde in NRC.
Naast de politieke variant van jezelf van de domme houden, die we kennen van de ontkenning van klimaatverandering of het opvoeren van een verband tussen immigratie en allerhande maatschappelijke problemen, bestaat er ook een ‘kijken-waar-het-schip-strandt’-domheid. En juist die chaotische domheid, die Trump, Poetin en de tech-elite zo kenmerkt, wordt slecht herkend. Natuurlijk hebben zij óók rationele en economische motieven voor hun handelen, maar er is te weinig oog voor wat door psychologen escalation of commitment wordt genoemd. Daarbij volhardt men in hetzelfde (verkeerde) gedrag, ook al zijn er steeds negatievere uitkomsten. Omdat men niet meer terug kan én omdat men denkt boven wetten te staan, inclusief die van de logica.
Zelfs wanneer de dwaling gestopt wordt, is er blijvende schade aangericht. Mensen hebben de neiging om eerder geleerde verkeerde informatie te geloven, zelfs nadat deze is gecorrigeerd: het illusoir waarheidseffect. Zo beïnvloedt de verkeerde informatie van ooit wat men gelooft in het nu. Geschiedvervalsing zorgt voor blijvende schade.
Er is weinig aanleiding om te veronderstellen dat zij die betoverd zijn door domheid ‘opeens’ weer normaal gaan doen wanneer de realiteit inslaat. Daarvoor heeft men te diep geïnvesteerd; liever stijfkoppig de domheid tot het bittere einde volhouden dan toegeven fout te zitten. Daarmee is het antwoord op de vraag van Clinton weinig hoopvol: het kan nog véél dommer.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant