Bij de krijgsmacht komen onwelgevallige feiten meestal niet dankzij, maar ondanks de houding van het departement boven water.
Hoe groot is de kans dat de alsnog opgedoken videobeelden van de schade na het Nederlandse bombardement op het Iraakse Hawija een heel nieuwe blik gaan werpen op de gebeurtenissen? Zelfs als uit de beelden blijkt dat de aanval in 2015 per ongeluk een hele wijk wegvaagde, onvermijdelijk met vele burgerslachtoffers tot gevolg, verandert dat waarschijnlijk weinig aan het beeld.
De commissie-Sorgdrager, die de aanloop en de nasleep van het bombardement onderzocht, concludeerde onlangs immers nog onomwonden dat binnen Defensie al snel helder was dat het mis was gegaan. We weten dat de Verenigde Staten al snel hun zorgen overbrachten over burgerslachtoffers. Zeker is ook dat het Rode Kruis en de niet-gouvernementele organisatie Airwars in berichten aan de Nederlandse ambassade in Bagdad repten van 70 tot 170 burgerslachtoffers. En zeker is dat Defensie intern ook al snel de conclusie trok dat er onbedoelde slachtoffers te betreuren waren.
Daarom is het zo raadselachtig dat de beelden, ook jaren na dato, niet boven water kwamen. Toen Winnie Sorgdrager ze wilde bekijken, bleken ze onvindbaar. Niet bewaard, wegens ‘gebrek aan relevantie’. Totdat minister Ruben Brekelmans vorige week nog eens nadrukkelijk opdracht gaf ze te zoeken.
Dat roept niet voor het eerst vragen op over de toedek-cultuur binnen Defensie. Er is inmiddels een lange lijst van ongelukken en incidenten binnen de krijgsmacht waarbij de feiten slechts zeer moeizaam en niet dankzij maar ondanks de houding van het departement boven water kwamen. Vele malen werd beterschap beloofd, maar na ‘Hawija’ lieten de ministers Jeanine Hennis en Ank Bijleveld toch weer gewoon vele gelegenheden passeren om de Tweede Kamer te informeren. Zelfs als er uitdrukkelijk naar werd gevraagd, werd de zaak gebagatelliseerd.
Daar waren aanvankelijk, in het heetst van de strijd, misschien nog goede redenen voor te bedenken. Maar ook toen dat niet meer gold, besloot de Defensietop er het zwijgen toe te doen en ‘verdwenen’ dus ook de videobeelden. Het dringt daar kennelijk maar niet door dat het wegmoffelen van bewijsmateriaal misschien op de korte termijn wat lastige vragen voorkomt, maar op de lange termijn de schade voor de eigen geloofwaardigheid vele malen groter maakt.
Binnenkort is het dertig jaar geleden dat twee Dutchbat-militairen drie fotorolletjes vol schoten met beelden van ernstige mensenrechtenschendingen in de Bosnische enclave Srebrenica, waarna de cruciale foto’s bij het ontwikkelen per ongeluk ‘mislukten’. Heel Nederland had moeite dat te geloven.
Ook daar geldt: de wereld kwam toch wel te weten welke gruwelen zich onder het oog van Dutchbat voltrokken. Niet de foto’s zelf maar het verdwijnen van de foto’s werd symbool van de onmacht en de doofpotcultuur bij Defensie. Het departement werd er nog vele jaren door achtervolgd.
Het goede nieuws is dat de huidige minister in elk geval heeft ingezien dat dit scenario weer dreigde en dan toch eindelijk de juiste marsorder gaf: voor de draad ermee! Nu de beelden er alsnog blijken te zijn, is een onderzoek naar de vraag waarom we dat niet eerder mochten weten, wel onvermijdelijk geworden. Misschien kan Sorgdrager nog een paar weken vrij maken in haar agenda.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant