Een dappere toerist droeg donderdag de verdachte van de steekpartij in Amsterdam over aan de politie na een burgerarrest. Dat soort arrestaties zijn toegestaan, maar strafrechtadvocaten waarschuwen dat er grenzen zijn: "Gebruik je gezonde verstand."
Er vielen vijf gewonden bij de steekpartij, maar de Britse toerist heeft mogelijk meer slachtoffers voorkomen. Naast de politie prijst ook strafrechtadvocaat Jaap-Willem Roozemond de goede daad. "Niet alleen de politie, maar ook de samenleving heeft hier baat bij. Je bent dienstbaar en tegelijkertijd verdedig je jezelf."
Een burgerarrest is toegestaan wanneer je iemand op heterdaad betrapt bij een misdaad. Het doel van die aanhouding is dat je wacht tot de politie arriveert. Daarbij is een bepaalde mate van dwang en geweld toegestaan. Maar dat moet wel in verhouding staan tot het vergrijp.
Vuistregel: hoe erger het vergrijp, hoe hardhandiger ingegrepen mag worden. Dat verschilt dus per geval. Roozemond denkt dat de toerist die in Amsterdam hielp, zich geen zorgen hoeft te maken. In zijn vijftien jaar als strafrechtadvocaat heeft hij een paar van dit soort zaken gehad. Roozemond: "De rechter vond nooit dat de aanhouding te hardhandig verliep."
Maar als je iemand onnodig hard aanpakt, ben je daar in beginsel strafrechtelijk aansprakelijk voor, vertelt advocaat Robbert Jonk. Hij zegt dat het in de praktijk niet vaak voorkomt. "Je moet wel overduidelijk te ver gaan wil het Openbaar Ministerie overgaan tot vervolging."
In dat geval kijkt de rechter naar twee zaken: subsidiariteit en proportionaliteit. Oftewel: het gebruiksvoorwerp en de intensiteit van het gebruik, legt Roozemond uit. Gebruik geen stok als je handen genoeg zijn. En sla niet tien keer als iemand zich na één klap overgeeft.
Roozemond noemt een voorbeeld: "Als iemand een rolletje snoep jat, sla je diegene niet met een honkbalknuppel tegen de vlakte onder het mom van een burgerarrest."
Voor het inzetten van hevige middelen verwijst Roozemond naar de dodelijke steekpartij op de Erasmusbrug in Rotterdam in september 2024. "Die verdachte liep met een groot mes. Dan kun je als slagwapen een stoel of een ander voorwerp gebruiken, wat er voorhanden is." De verdachte werd toen mede overmeesterd door een man met stokken.
Jonk en Roozemond benadrukken dat van een burger niet hetzelfde verwacht kan worden als een agent. De politie is immers getraind voor het inzetten van geweld. Roozemond: "Een rechter houdt daar rekening mee." Bij een zaak zal de rechter snel vinden dat de gearresteerde zichzelf in de situatie heeft gebracht.
Daarnaast kan je je beroepen op een zogenoemd noodweerexces, vertelt Jonk. In zo'n geval was je zelfverdediging te hardhandig doordat je werd overvallen door hevige emoties. Als de rechter daarin meegaat, ga je alsnog vrij uit.
"Je mag sowieso geweld toepassen om mensen te helpen als zij of hun spullen worden aangevallen", vult de advocaat aan. Dan is er sprake van een noodweersituatie. Jonk noemt dat "aanranding van andermans lijf en goed".
Maar het kan te ver gaan als burgers voor eigen rechter spelen. Roozemond verwijst naar zogenoemde "pedojagers". Dat zijn mensen die op eigen initiatief pedofielen opsporen en uitleveren aan de politie. Twee jaar geleden kreeg een achttienjarige jongen een jaar celstraf voor betrokkenheid bij de dood van een gelokte pedofiel.
Roozemond: "Het is natuurlijk niet helemaal vergelijkbaar. Maar het laat duidelijk zien dat er grenzen zijn."
Burgemeester Femke Halsema ontving de man van het burgerarrest vrijdagmiddag in haar ambtswoning. Daar kreeg hij een heldenspeld voor zijn dappere daad.
Het is nog onbekend wat voor speld het precies is. Zo kregen de drie mensen die hun leven riskeerden op de Erasmusbrug een zilveren Koninklijke Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon.
Roozemond vindt die erkenning belangrijk en stelt dat een strafrechter "zo'n held" enigszins moet beschermen. "Maar dat is geen vrijbrief om iemand in elkaar te slaan. Gebruik je gezonde verstand als je ingrijpt."
Source: Nu.nl algemeen