In een week tijd heeft de regering van Israël zichzelf steviger in het zadel gewerkt, en de democratie fors uitgehold. ‘Zo wordt een regering een regime.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
De oppositie waarschuwde vorig weekeinde al: over een paar dagen is Israël niet meer hetzelfde. En inderdaad, in korte tijd is een aantal stappen gezet die de democratie fors hebben uitgehold.
Het voorgerecht werd twee weken geleden al opgediend: terwijl de oorlog in Gaza door Israël werd hervat, werd Ronen Bar, het hoofd van de binnenlandse veiligheidsdienst, wegens ‘gebrek aan vertrouwen’ de laan uitgestuurd. De ware reden is waarschijnlijk dat Bar niet van plan is om een aantal onderzoeken te schrappen naar een reeks schimmige transacties van directe medewerkers van de premier.
Het Hooggerechtshof probeerde Netanyahu nog tot de orde te roepen door het besluit te bevriezen totdat is besloten of het ontslag wel wettig is. De premier en zijn kabinet verklaarden echter bereid te zijn om deze opdracht te negeren – zelfs al zou dat tot een constitutionele crisis leiden.
Afgelopen zondag werd vervolgens een motie van wantrouwen aangenomen tegen procureur-generaal Gali Baharav-Miara, de belangrijkste juridische adviseur van de regering. Ook zij is een luis in de pels die zich regelmatig uitspreekt over wetgeving die het kabinet graag wil doorvoeren, terwijl het in juridisch opzicht niet door de beugel kan.
Er is nog een lange weg te gaan voordat Baharav-Miara daadwerkelijk haar koffers kan pakken, maar haar ontslag lijkt onvermijdelijk, en de motie is de eerste in de reeks van procedures die hiervoor nodig zijn.
Het volgende punt op de agenda was het budget voor 2025. Als de meerderheid van het parlement daar niet mee zou instemmen, zou de regering zijn gevallen en hadden er nieuwe verkiezingen moeten plaatsvinden. Netanyahu haalde dan ook alles uit de kast om twijfelaars over de streep te trekken. De ultra-orthodoxe partijen uit zijn coalitie dreigden namelijk tegen te stemmen: zij waren boos over het oordeel van het Hooggerechtshof waardoor hun achterban nu verplicht in het leger moet – iets waar ultra-orthodoxen tot voor kort van waren vrijgesteld. De partijen eisten een geitenpaadje dat Netanyahu echter niet kon leveren.
De redding kwam uit uiterst rechtse hoek, want nadat de oorlog in Gaza werd hervat, sloot Itamar Ben Gvir met zijn ultrarechtse partij zich weer aan bij de coalitie. Hij was eruit gestapt toen het bestand in Gaza in januari inging; nu er weer wordt gevochten, doet hij graag weer mee. Ben Gvir en de zijnen stemden in met het budget. Volgens critici kan dat zelfs weleens de reden zijn geweest dat Netanyahu de oorlog weer is begonnen.
Donderdag werd het hoofdgerecht van de dreigende uitholling van de democratie geserveerd. Die dag is gestemd over de beruchte juridische hervormingen waar veel Israëliërs voor de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 tegen demonstreerden.
Terwijl demonstranten zich ook nu rond het parlement verdrongen, werd het voorstel goedgekeurd: de regering krijgt meer invloed op de selectie van nieuwe rechters van het Hooggerechtshof, waardoor dat naar verwachting veel minder tegengas zal geven bij omstreden nieuwe wetgeving. Voorheen wees de overheid slechts een paar leden aan van het panel aan dat hierover gaat. Nu wordt dat met zoveel mensen uitgebreid dat de andere leden de aanstelling van onprofessionele, of ronduit politieke kandidaten niet meer kunnen tegenhouden.
Als de wet daadwerkelijk van kracht wordt (er zijn talloze petities tegen deze hervorming ingediend bij het Hooggerechtshof) heeft dit enorme gevolgen. Het Israëlische systeem kent weinig checks-and-balances: er is alleen een parlement, geen senaat. Het Hooggerechtshof is daardoor de enige instelling die de regering kan terugfluiten als nieuwe wetten in strijd zijn met de basiswetten – want er is ook geen grondwet.
De poortwachters van de Israëlische democratie worden, kortom, steeds meer buiten spel gezet. Maar mensen moeten zich geen zorgen maken, zei Netanyahu donderdag. ‘We willen alleen voorkomen dat ongekozen personen en organen een gekozen regering tegenwerken.’
Zo, somberde oppositieleider Benny Gantz deze week, sterven democratieën. ‘Als de ziekte die de tirannie van de meerderheid heet, langzaam oprukt, totdat een gordijn van duisternis neervalt op de samenleving. Op dat moment wordt de regering een regime, en de premier een heerser.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant