Terwijl Rusland en de VS steeds meer in hetzelfde kamp lijken te zitten, kwam Europa deze week op voor zijn eigen verdediging, en die van Oekraïne. Europese landen willen Amerika betrokken houden, maar vertrouwen er niet meer op.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Nog maar pas geleden zei ik dat we door konden drukken, nu denk ik dat we ze af kunnen maken.’ Het is een uitspraak van de Russische president Vladimir Poetin over zijn oorlog tegen Oekraïne, daags nadat hij bij een gedeeltelijke wapenstilstand op zee eisen had gesteld omtrent verlichting van westerse sancties.
Poetin opperde ook dat Oekraïne tijdelijk onder internationaal bestuur geplaatst moet worden, tot er nieuwe verkiezingen komen. Ook zei hij dat Trumps plannen om Groenland over te nemen serieus zijn en ‘historische wortels’ hebben. De boodschap was duidelijk: net zoals Rusland in Oekraïne doet, pakken grootmachten wat ze willen.
Er gebeurt nu dagelijks zoveel in de kolkende internationale diplomatie dat gewenning en afstomping dreigt. Ten onrechte, omdat zich onder de regering-Trump een omkering van waarden en allianties voltrekt. Dat plaatst Europese landen voor grote vragen, vanwege hun grote en langdurige militaire en mentale afhankelijkheid van de VS.
Dat ze er onder Frans-Brits leiderschap deze week in slaagden de veiligheidsbelangen van Oekraïne en zichzelf staande te houden, is daarom een opmerkelijke trend. De Europese boodschap was niet mis te verstaan: Poetin is niet te vertrouwen, het verlichten van sancties is niet aan de orde, en de Russische president kan niet de omvang van Oekraïnes leger bepalen of de presentie van Europese militairen.
Te midden van de sussende boodschappen van Navo-chef Mark Rutte en de Italiaanse premier Giorgia Meloni over de trans-Atlantische relaties, is dit een teken dat er in het Europese strategische denken een revolutie gaande is, gericht op de noodzaak op middellange termijn zo onafhankelijk mogelijk te worden van de VS. De Canadese veiligheidsexpert Roland Paris concludeerde na een bezoek aan Londen, Parijs en Berlijn dat overal ‘het besef leeft dat de naoorlogse wereld voorbij is en dat de VS niet meer te vertrouwen zijn’.
Dat geldt ook voor Canada zelf, waar premier Mark Carney deze week zei dat het land zijn afhankelijkheid van de VS ‘dramatisch moet verminderen’ en dat ‘de oude bilaterale relatie, waarin sprake was van verdergaande economische integratie en nauwe veiligheids- en militaire samenwerking, voorbij is’.
De Amerikaanse opstelling jegens Canada, Groenland en Oekraïne maakt Russisch imperialisme mogelijk, stelt historicus Timothy Snyder. Maar die imperialistische houding bemoeilijkt ook het vredesproces.
Zo hebben de VS hun beoogde delfstoffendeal met Oekraïne zodanig veranderd dat Amerika de facto de beschikking krijgt over alle delfstoffen, inclusief olie en gas. Ook krijgen de VS vergaande ‘rechten’ op inspectie van alle Oekraïense overheidsdocumenten en die van gerelateerde bedrijven.
Oekraïense president Volodymyr Zelensky, die diplomatiek op eieren loopt om een nieuwe stop van alle Amerikaanse hulp te voorkomen, zei het donderdag niet hardop, maar voor Kyiv is dit onaanvaardbaar.
Westerse experts vragen zich af of het de bedoeling is dat Oekraïne dit voorstel afwijst, zodat de VS de Oekraïners de schuld kunnen geven van een mislukt vredesproces, ‘of dat er simpelweg sprake is van neokoloniale diefstal’, zoals politicoloog Aleksandar Djokic schrijft op X.
Diezelfde zorg bestaat in Europese hoofdsteden over Trumps vredesinitiatief, al doet Navo-chef Rutte dappere pogingen de moed erin te houden (de Amerikaanse onderhandelaars ‘zijn niet naïef’).
Met Trumps vergaande toegeeflijkheid richting Moskou en zijn snoeiharde aanpak van Kyiv lijkt het vredesinitiatief soms meer op de verdeling van Oekraïense middelen tussen twee grootmachten dan een poging Russische agressie te beëindigen. ‘Het risico bestaat dat als de EU Poetins eisen verwerpt, Trump en Poetin de kans zullen grijpen de EU de schuld te geven van het mislukte vredesinitiatief’, zegt de Duitse expert Janis Kluge tegen Politico.
Maar Franse president Emmanuel Macron en Britse premier Keir Starmer maakten deze week in Parijs duidelijk dat door te marchanderen met de soevereiniteit van Oekraïne de hele Europese veiligheid in gevaar komt – en dat is ook voor hen onaanvaardbaar.
Nu nieuwe Amerikaanse steun uitblijft en betrokken Europese landen hun steun aan Oekraïne opschroeven, is de overgang naar een nieuw model voor de defensie van Oekraïne al in volle gang. Europeanen willen de VS daarbij betrokken houden, maar niemand vertrouwt er nog op. Ook de Oekraïners niet, die onder grote druk van Washington staan terwijl ze de dagelijkse Russische bombardementen ondergaan.
Poetins claim dat Oekraïners weldra worden afgemaakt, is geen weerspiegeling van de situatie op het slagveld, stellen militaire experts. Een van hen, Rob Lee, waarschuwt wel dat ‘de oorlog zal voortduren zolang Rusland zelfs maar een klein beetje vooruitgang boekt’.
Het enige wat er een eind aan kan maken, is ‘het voorkomen van verdere Russische terreinwinst en het overtuigen van Russische leiders dat Oekraïne zijn verdediging kan volhouden’.
Dit is precies waar de coalitie van Europese landen zich nu op richt, net als Oekraïne zelf. De Oekraïense verdedigingslinies langs het front zijn nu sterker dan een jaar geleden. De Oekraïense strijdkrachten ‘verreweg Europa’s grootste en meest effectieve strijdkrachten geworden’, schrijft de Oekraïense expert Serhii Kuzan.
Oekraïners en andere Europeanen staan op een gevaarlijk kruispunt, maar de ambitie van Trump en Poetin om hun lot onderling te bepalen, ondervindt brede weerstand op het continent.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant