De Denen zitten nog steeds in hun maag met het – versoberde – bezoek van de Amerikaanse vicepresident JD Vance en zijn vrouw aan Groenland. Zeker na de nieuwste provocaties van president Trump. ‘We doen het in onze broek.’
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Wat is er aan de hand?
Net nu de Denen dachten dat de Amerikanen gingen de-escaleren door het bezoek aan Groenland te versoberen, gooide president Donald Trump weer olie op het vuur. ‘We zullen zover gaan als nodig. Denemarken moet ons Groenland laten hebben’, zei hij in de aanloop naar de Groenland-reis van vicepresident JD Vance, die vrijdag met zijn vrouw Usha de Pituffik-legerbasis in het uiterste noordwesten bezoekt. Het leidt tot steeds meer weerstand in Denemarken, dat gedeeltelijke zeggenschap heeft over Groenland.
Hoe reageert de Deense regering?
Aanvankelijk probeerde die vooral begrip te tonen voor de belangen van de VS, maar inmiddels is de toon steviger. ‘Dit soort harde woorden over een nauwe bondgenoot passen een Amerikaanse president niet’, zei de Deense minister van Defensie Troels Lund Poulsen na de nieuwste uitspraken van Trump.
Premier Mette Frederiksen reageerde eerder al ferm. Aanvankelijk zou Usha Vance met veiligheidsadviseur Mike Waltz naar Groenland gaan; dat noemde ze ‘onacceptabele druk’. Ook verweerde ze zich tegen het verwijt van Vance dat Denemarken een slechte bondgenoot zou zijn. ‘Dat accepteer ik niet’, zei ze.
Waar komt dat verwijt vandaan?
Al tijdens Trumps eerste termijn ontstond wrevel. Trump zei destijds dat hij Groenland wilde kopen, wat door Frederiksen min of meer werd weggelachen. Daarna zegde de Amerikaanse president een gepland bezoek aan Kopenhagen af. De kans bestaat dat Trump nog altijd een wrok koestert.
Trump en Vance zeggen verder dat Denemarken de verdediging van Groenland verwaarloosd heeft. ‘Veel landen hebben gedreigd Groenland en zijn wateren te gebruiken om de VS te bedreigen, dus we gaan eens kijken hoe het daar is’, zei Vance bij de aankondiging van zijn bezoek.
Is Denemarken een goede bondgenoot van de VS?
Daar lijkt het wel op. Nog in 2023 sloten de landen een defensie-overeenkomst, waardoor bijvoorbeeld Amerikaanse militaire vliegtuigen in Denemarken mogen landen. De Denen vochten mee in Irak en Afghanistan. Daarbij kwamen 52 Deense soldaten om het leven. Daarnaast hielpen de Denen de Amerikaanse spionagedienst NSA met acties in Europa.
‘Het verwijt is oneerlijk. We deden mee aan elke Amerikaanse oorlog in de afgelopen dertig jaar en nu geven we relatief het meeste geld aan Oekraïne’, zegt Rasmus Jarlov, parlementariër namens de Conservatieve Volkspartij, een Deense oppositiepartij.
De Deense hoogleraar en defensie-expert Peter Viggo Jakobsen vindt dat de Amerikanen wel een punt hebben. Tijdens de eerste termijn van Trump beloofde Denemarken om de verdediging van Groenland op te schroeven, maar daar kwam volgens Jakobsen niks van terecht. ‘Pas nu Trump weer over Groenland begint, komen we in beweging.’
In januari besloot het Deense parlement versneld om de verdediging van Groenland op te schroeven, onder meer met surveillancedrones. Dat gaat 1,9 miljard euro kosten.
Klopt het dat er sprake is van een dreiging bij Groenland?
Lariekoek, zegt Jarlov, die ook voorzitter is van de defensiecommissie in het parlement. ‘Er komen geen vijandelijke schepen van Rusland en China in de buurt van Groenland. Die landen tonen totaal geen ambitie om Groenland over te nemen. Het meest Chinese in Groenland is het Aziatische restaurant in Nuuk.’
Volgens Jarlov voeren de Amerikanen deze dreiging op als excuus voor hun territoriale ambities. Als ze zich echt zorgen zouden maken, zouden ze wel meer militairen sturen. ‘De Amerikanen hadden er vroeger vijftienduizend militairen, drie vliegvelden, een marinebasis en overal radarstations. Nu hebben ze nog maar één basis met honderdvijftig man. Waarom schalen ze niet op?’
Ook Jakobsen zegt dat Trump en Vance liegen. ‘Groenland is vrijwel helemaal gedemilitariseerd, juist omdat er geen acute militaire dreiging bestaat.’
Zien de Denen nog een uitweg?
Beleefd én ferm blijven, laten zien dat Denemarken niet alleen staat en de hand blijven uitsteken voor samenwerking, zo luidt de Deense strategie, schreef premier Frederiksen woensdag op sociale media. Maar het echte antwoord zal van Trump moeten komen: wat is zijn volgende stap?
Analisten zeggen vaak dat Trump het gemunt heeft op de grondstoffen van Groenland. Ook zou hij de Amerikaanse militaire aanwezigheid willen uitbreiden. Zowel de Groenlandse als de Deense regering heeft gezegd hiervoor open te staan. Jakobsen: ‘Het enige wat Trump hoeft te doen, is de telefoon oppakken. Dan doen we wat hij zegt, want we doen het in onze broek.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant