Wat zijn dit voor vragen? Zeven dilemma’s voor Janouk Kelderman, die Het Klokhuis over journalistiek presenteert. Eigenlijk hoeft ze niet per se met haar kop op tv, maar ze wil graag kinderen het verschil leren tussen nieuws en nonsens en hun liefde voor de natuur bijbrengen.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Nepnieuws of desinformatie?
‘Over de vraag welke van deze woorden te gebruiken, heeft de redactie van Het Klokhuis lang gediscussieerd. Desinformatie is een moeilijk woord en nepnieuws heeft als nadeel dat het slechts een variant is van desinformatie. Bovendien willen we niet dat kinderen ‘nep’ gaan associëren met ‘nieuws’. Maar nepnieuws is bij de doelgroep (8- tot 12-jarigen, red.) bekend, dus zeggen we dat soms. We hebben vooral andere bewoordingen gezocht, zoals ‘berichten die niet kloppen’, en ‘nonsens’.
‘In ‘Nieuws of nonsens’, een van de afleveringen van onze vierdelige serie over journalistiek, leren we kinderen onder meer hoe ze desinformatie kunnen herkennen. Bijvoorbeeld door goed te letten op de bron van het nieuws.
‘Toen we een jaar geleden begonnen met draaien, dachten we niet dat dit onderwerp zo urgent zou zijn. Voor de aflevering over persvrijheid stonden we tijdens de tentoonstelling van World Press Photo bij een wereldkaart waarop kleuren aangaven hoe het daarmee in alle landen was gesteld: op het moment van filmen waren de Verenigde Staten nog geel, maar daarvan hebben we in de nabewerking oranje moeten maken. De werkelijkheid heeft ons ingehaald.
‘Voor kinderen klinkt persvrijheid – en nieuws in het algemeen – abstract, ingewikkeld en saai. Het is best lastig om het op een toegankelijke manier uit te leggen. Uiteindelijk hebben we ervoor gekozen om dat te doen aan de hand van iets wat tot ieders verbeelding spreekt: een brand.
‘Door de vier afleveringen heen vormt die – fictieve – brand de rode draad. We stellen vragen als: waarom zou iemand hierover nepnieuws verspreiden? Hoe zou de verslaggeving zijn in een land zonder persvrijheid? Wat zouden de verschillen zijn tussen het verslag van een onderzoeksjournalist en een juicevlogger? Ook hebben we een game gemaakt waarin kinderen onder andere die rollen op zich kunnen nemen om verslag te doen van een brand in een pizzeria.’
NOS Journaal of TikTok?
‘TikTok heb ik lang geleden verwijderd. Eigenlijk is dat slecht van me, ik weet dat een groot deel van mijn doelgroep erop zit. Ik weet ook dat van mij als BN’er – zo zie ik mezelf niet, maar zo zien mensen mij wel – wordt verwacht dat ik online veel deel over mijn leven. Maar ik vind het leven nu al een ratrace. Hoe doen mensen er ook nog sociale media bij?
‘Ik kies dus het NOS Journaal, al moet ik zeggen dat het bijhouden van het nieuws er de afgelopen anderhalf jaar soms bij inschiet. Ik kijk het Journaal en heb de NOS-app, waar ik af en toe doorheen scrol, en een vriendin neemt weleens zo’n zaterdagse krant mee van NRC of de Volkskrant.
‘Tijdens een Klokhuis Meet-up in Middelburg vorige week dinsdag vroegen we waar kinderen hun nieuws vandaan halen. Met gekleurde papiertjes konden ze drie antwoorden geven: ‘internet/sociale media’, ‘tv/Jeugdjournaal’ of ‘ik volg het überhaupt niet’. Het luchtte me op hoeveel kinderen twee papiertjes in de lucht staken. Ze keken niet alleen naar sociale media, maar ook nog naar het Jeugdjournaal.
‘Eerder, toen ik als ambassadeur van het Wereld Natuur Fonds langs scholen ging, viel me ook al op hoe geïnteresseerd kinderen waren. We spraken over de ontbossing in Brazilië en ze stelden allemaal slimme vragen over sojateelt, vleesproductie en Bolsonaro – zijn naam werd echt genoemd.’
Sesamstraat of Het Klokhuis?
‘Met de theatervoorstelling Sesamstraat Live! heb ik door het land getourd, maar ik kies voor Het Klokhuis, waarvan ik sinds 2017 een van de presentatoren ben.
‘Vroeger keek ik, samen met mijn broertje op de bank, naar allebei. Van 6 tot 7 keken we iedere dag op Nederland 3 naar – pin me niet vast op de volgorde – Tik Tak, Sesamstraat, Villa Achterwerk, Het Klokhuis en het Jeugdjournaal.
‘Op die leeftijd wilde ik geen Klokhuis-presentator worden, maar dierenarts. Die droom liet ik varen toen ik op de middelbare school een koeienoog moest ontleden. Vervolgens koos ik voor de theateropleiding, maar toen ik die had afgerond, was het slecht gesteld met de cultuursector en begon ik bij de televisie. Daar kwam ik erachter dat Klokhuis-presentator een van de allerfijnste banen ter wereld moest zijn.
‘Ik wil niet per se beroemd zijn of met mijn kop op tv, maar ik wil meewerken aan dingen die belangrijk zijn, zoals deze serie over journalistiek of eerder eentje over oceanen. In dit werk kan ik ook mijn nieuwsgierigheid kwijt. Een niet-leuk item bestaat niet, zeg ik vaak. Overal is iets uit te halen, ook uit een autobandenfabriek, waar je het kunt hebben over de ontwikkelingen op het gebied van rubberrecycling.’
David Attenborough of Yvonne Coldeweijer?
‘Ik heb een rothekel aan juicevloggers die lukraak geruchten in de rondte gooien en alleen maar graven naar ophef. Dat neemt niet weg dat ik met de vlogkoningin zelve, Yvonne Coldeweijer (die in 2024 stopte met haar roddelkanaal, red.), eens een fijn gesprek heb gehad toen ik haar in 2013 opvolgde als Keet, het personage dat optrad bij de evenementen van Telekids.
‘Ik kies natuurlijk voor David Attenborough. Wat een fantastische man en wat een heerlijke stem – ik zou willen dat hij me elke avond voorlas. De belangrijkste reden om hem te adoreren, zijn natuurlijk alle natuurdocumentaires die hij heeft gemaakt en op deze leeftijd (hij is 98, red.) nog steeds maakt.
‘Zelf schreef ik vijf jaar geleden het kinderboek Janouk zoekt naar een duurzame wereld. Mijn interesse in dat onderwerp is erin gegoten door mijn moeder, die van oorsprong juf is, maar later bij Natuur- en milieueducatie is gaan werken. Ik groeide op in Doetinchem, in de groene Achterhoek, en of het nu regende of niet, mijn broertje en ik waren altijd in de bossen te vinden.’
Insectenhotel of vogelhuis?
‘Dit vind ik het moeilijkste dilemma. Ik kies het insectenhotel, omdat veel insecten – zeker de bijen, hommels en vlinders – het zo moeilijk hebben. Mensen hebben vogelhuisjes vaak voor de gezelligheid, ze worden lang niet altijd bewoond, terwijl insectenhotels altijd een toegevoegde waarde hebben.
‘In mijn tuin heb ik ze allebei. We krijgen bezoek van een hele mussenfamilie, van koolmezen, pimpelmezen, merels, roodborstjes, vinkjes, tortelduiven, houtduiven, eksters.
‘Een insectenhotel kun je zien als een vogelhuis, maar in plaats van één ingang zitten er verschillende gaatjes. Dat kunnen bijvoorbeeld holle bamboestelen zijn of gestapelde stukjes hout met kieren ertussen. Insecten kunnen daar eitjes leggen, zich verstoppen of overwinteren.
‘In mijn tuin heb ik ook iets wat mijn ecologisch hovenier een doodhoutelement noemt. Dat is nog weer wat grover en groter dan een insectenhotel, met echte boomstammetjes. Daar komen kikkers, padden, salamanders, muizen en egels op af. Ik heb ook nog een takkenrail, wat je eigenlijk kunt zien als vier palen waartussen ik al het snoeihout van mijn tuin heb gegooid. Die trekt vooral vogels, slakken en padden aan.’
Tv-maken voor kinderen of volwassenen?
‘Ik krijg steeds meer interesse in programma’s als Keuringsdienst van waarde, Binnenstebuiten en Pointer, maar nu zeg ik nog kinderen.
‘We hebben de afgelopen tijd veel kunnen lezen over misstanden in de mediawereld, ook bij mijn omroep, de NTR, maar het voelt alsof we met de jeugdprogramma’s een clubje vormen op een veilig eiland.
‘Wie graag kindertelevisie maakt, behoort denk ik tot een apart type mens. Een type mens dat het kind in zichzelf nooit helemaal heeft verloren. Laatst, bij een aflevering over scheten, schreef de regisseur in het script dat ik na mijn eerste zin mijn been moest optillen voor een harde scheet – ik kan dat niet op commando, dus werd het geluid toegevoegd in de nabewerking. Bij volwassenen hoef je dit soort gekkigheid niet te proberen, maar bij kinderen werkt het als een trein.’
Werken voor de camera of op de camping?
‘Potver. Het liefst een combinatie van die twee. Stiekem hebben mijn vriend en ik al een aantal jaar de droom om een B&B-camping op te zetten. Ik zou het vet vinden om mensen ergens te ontvangen en ze daar stiekem van alles bij te brengen over de natuur en het verbouwen van je eigen voedsel. Het herstellen van de verbinding tussen mens en natuur is voor mij in het leven een drijfveer.
‘Dat doe ik ook het liefst bij de programma’s die ik maak. Maar ik weet ook dat je als presentator een houdbaarheidsdatum hebt. Je moet niet de illusie hebben dat je eeuwig met je kop op tv kunt blijven. De zorgen over de bezuinigingen op de publieke omroep dragen daaraan bij. Misschien moet er wel een hele zender verdwijnen.
‘Mede daarom ben ik altijd bezig met een tweede spoor. Over twee weken gaan we naar Portugal, om daar voor drie maanden een B&B-camping te runnen. Het Nederlandse stel dat het normaal gesproken doet, vroeg of wij het wilden uitproberen. Wij dachten: let’s go.’
Janouk Kelderman
1991Geboren in Doetinchem
2003-2009 Vwo aan het Ludger College in Doetinchem
2010-2014 Opleiding musicaltheater aan Fontys Hogeschool in Tilburg
2013-2017Keet bij Telekids
2015Film Keet & Koen en de speurtocht naar Bassie & Adriaan
2017-nuEen van de zes Klokhuis-presentatoren
2017-nu Ambassadeur Wereld Natuur Fonds
2017-2018 Grietje in Hans & Grietje De Musical
2019-2020 Sesamstraat live!
2020-nuPresentatie Brainstorm met Job van den Hurk
Janouk Kelderman woont in een dorp bij Bloemendaal met haar vriend en zoontje.
Het vierdelige Het Klokhuis over journalistiek (NTR) is woensdag om 18.45 uur te zien op NPO 3. Ook is er een lesbrief voor scholen en een game.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant