Bij het afgeslankte bezoek van de Amerikaanse vicepresident JD Vance aan Groenland staat alleen nog een militaire basis op het programma. Dat is niet voor niets: de Amerikaanse basis staat symbool voor de strategische ligging van Groenland voor de Verenigde Staten.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Als president Donald Trump weer luidop fantaseert over het annexeren van Groenland, dan heeft hij het steevast over hoe belangrijk het land is voor de ‘nationale veiligheid’ van de Verenigde Staten. De grond is rijk aan metalen en mineralen, en door het smelten van het poolijs komen nieuwe scheepvaartroutes vrij. Maar ook nu al dient het eiland een strategisch belang voor de VS: in de vorm van de militaire basis Pituffik Space Base.
Het afgelegen Pituffik, op ongeveer 1.500 kilometer van hoofdstad Nuuk, is de meest noordelijk gelegen militaire basis van het Amerikaanse leger. Het huisvest een speciaal radarsysteem dat ballistische raketten vlak na lancering kan detecteren, mochten die op Noord-Amerika worden afgevuurd. De meest waarschijnlijke vliegroute voor zulke raketten loopt over Groenland.
‘Het is vrijwel letterlijk het eerste waarnemingspunt van de Amerikaanse defensie’, zegt de Deense defensie-analist Peter Ernstved Rasmussen tegen The New York Times. ‘Vanuit Pituffik kunnen de VS een raketaanval vroegtijdig signaleren, de baan berekenen en luchtverdediging inschakelen.’
Dat de Amerikaanse delegatie enkel een militaire basis in Groenland bezoekt, mag gerust worden gezien als een de-escalerende zet vanuit de VS, aldus de Deense minister van Binnenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen.
Eerder was het plan dat Usha Vance, de vrouw van de Amerikaanse vicepresident JD Vance, een honden-sleerace zou bezoeken, terwijl veiligheidsadviseur Mike Waltz de basis zou aandoen.
Niet voor niets sprak JD Vance deze week over een bezoek aan ‘onze beschermheren’. De vicepresident en zijn vrouw Usha Vance zullen op de basis, volgens een verklaring van het Witte Huis, een ‘briefing krijgen over de veiligheid in het Arctische gebied en met Amerikaanse militairen spreken’.
Naar schatting 150 militairen van de lucht- en ruimtemacht zijn permanent gestationeerd op de basis. Behalve het speciale radarsysteem wordt vanaf de basis een belangrijk deel van het Amerikaanse satellietnetwerk beheerd.
De militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten in Groenland voert terug naar de Tweede Wereldoorlog, toen Groenland nog een Deense kolonie was. Nadat nazi-Duitsland Denemarken had bezet, sloot de Deense ambassadeur in Washington D.C. in 1941 in het geheim een deal met de VS.
Om het eiland te beschermen, mochten de Amerikanen luchthavens en weerstations laten bouwen op het eiland. De samenwerking werd tien jaar later geformaliseerd, nadat de VS en Denemarken samen met tien andere westerse landen de Navo in het leven hadden geroepen.
Een van de luchthavens, genaamd Thule, groeit uit tot de basis die sinds twee jaar bekendstaat als Pituffik. Dat is de benaming die de inheemse Inuit ooit gaven aan het gebied en wat in het Groenlands ‘de plek waar we onze honden vastbinden’ betekent. Voor de bouw van de basis moesten ongeveer 130 Inuit gedwongen verhuizen. Pas decennia later compenseerde de Deense overheid de gemeenschap en de overlevenden daarvoor.
Tijdens de Koude Oorlog diende Pituffik als belangrijke uitvalsbasis voor Amerikaanse bommenwerpers. Bovendien werden de eerste radarsystemen opgetuigd om raketten te detecteren. De kortste route van Rusland naar de VS loopt via Groenland.
Eind jaren vijftig bouwde het leger op circa 250 kilometer van Pituffik een basis onder het ijs, Camp Century. Daar zou ‘wetenschappelijk onderzoek’ worden verricht, maar in werkelijkheid was de basis onderdeel van project Iceworm. Doel daarvan was het onderzoeken van de mogelijkheid om nucleaire raketten onder het ijs te bewaren. Die zouden een eerste nucleaire aanval moeten kunnen overleven. Het project werd stopgezet toen bleek dat het ijs te dun was.
Nu staat Pituffik weer in de schijnwerpers door de geopolitieke strijd in het Arctische gebied. Niet alleen de VS en Rusland wedijveren er om invloed, ook China heeft met de nieuwe zijderoute Polar Silk Road zijn zinnen op het gebied gezet.
De basis valt sinds 2020 officieel onder de Amerikaanse ruimtemacht. Trump riep die tijdens zijn eerste termijn in het leven, met als doel ‘Amerikaanse dominantie’ in de ruimte te bewerkstelligen ten opzichte van zijn geopolitieke rivalen. ‘We willen niet dat China en Rusland een voorsprong op ons nemen’, zei hij destijds.
‘We zien dat Rusland zich bewapent’, zei de Deense buitenlandminister Lars Løkke Rasmussen onlangs. ‘We zien ook dat China interesse begint te tonen.’ Ondanks de Deense weerstand tegen de inlijvingsplannen van Trump, zei hij dat Denemarken ervoor openstaat om met de VS te kijken hoe diens belangen in het Noordpoolgebied kunnen worden gewaarborgd.
In al die plannen is het afgelegen, maar belangrijke Pituffik het vertrekpunt. In de woorden van defensie-analist Rasmussen: ‘Het is onvervangbaar.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant