Sinds zijn arrestatie in november staat de Algerijns-Franse auteur Boualem Sansal symbool voor de verslechterde relatie tussen Algerije en Frankrijk. De bekroonde romanschrijver en essayist is in de Algerijnse rechtbank veroordeeld tot 5 jaar gevangenisstraf voor ‘ondermijning van de territoriale integriteit’.
Opeens verdween de 75-jarige Sansal afgelopen november van de radar, na zijn landing op het vliegveld van de Algerijnse hoofdstad Algiers. Een week lang werd er niets van de geprezen schrijver en essayist vernomen. Onder toenemende druk van Frankrijk gaf de Algerijnse regering uiteindelijk toe Sansal te hebben opgepakt. Met zijn arrestatie staat Sansal symbool voor de verder verslechterde relatie tussen Frankrijk en haar voormalig kolonie Algerije.
Boualem Sansal staat bekend als een uitgesproken criticus van de islam en het Algerijnse regime. De boeken van de schrijver zijn sinds 2003 in zijn thuisland verboden, en de minister van Cultuur verklaarde hem persona non grata.
De onverbloemde standpunten van de Algerijn maken hem tot een omstreden figuur. Zo schrijft hij in zijn boek Le village de l’Allemand ou Le journal des frères Schiller (2008) over de overeenkomsten die hij ziet tussen het nationaalsocialisme en de islam. In een interview met NRC beschrijft Sansal dat de meeste Algerijnen hem zien als ‘de duivel, een verrader van de natie en een vriend van Israël’. Dit beïnvloedt ook zijn privéleven: zijn woning in Algerije wordt zwaar beveiligd en hij kan zich niet zomaar buitenshuis begeven zonder lastiggevallen te worden.
Ondanks de toenemende dreiging koos Sansal er jarenlang voor om in Algerije te blijven wonen. ‘Juist wanneer je land in gevaar is, moet je er zijn om het te helpen de problemen op te lossen’, betoogde hij. Maar zijn situatie werd steeds nijpender. Vorig jaar liet de schrijver zich naturaliseren tot Frans staatsburger, omdat zijn veiligheid in Algerije niet langer gegarandeerd kon worden. Sindsdien bracht hij het grootste deel van het jaar in Frankrijk door, om aan de onderdrukking in zijn thuisland te ontsnappen.
De verhouding tussen Frankrijk en Algerije is al decennialang gespannen als gevolg van de koloniale geschiedenis en bloedige onafhankelijkheidsoorlog, die plaatsvond van 1954 tot 1962. De frictie tussen de Fransen en de Algerijnen liep afgelopen zomer weer op, nadat Frankrijk de Marokkaanse soevereiniteit erkende over de Westelijke Sahara, een woestijngebied dat aan Algerije grenst en door Marokko wordt geclaimd. De landen ruziën daar al tientallen jaren over. De Franse erkenning werd in Marokko gevierd als een diplomatieke triomf, terwijl die in Algiers werd gevoeld als ultiem verraad.
In een interview met het Franse radicaal-rechtse medium Frontières stelde Sansal vorig jaar oktober dat het hele westelijke deel van Algerije tot het Marokkaanse koninkrijk vóór de Franse kolonisatie behoorde. Het was de zoveelste uitspraak van Sansal die bij de autoriteiten in het Noord-Afrikaanse land in het verkeerde keelgat schoot. De auteur werd bij terugkomst in zijn thuisland aangehouden vanwege ‘het ondermijnen van de territoriale integriteit van Algerije en het in gevaar brengen van de natie’.
Sansal, in 1949 geboren in de kleine Algerijnse stad Theniet el Had in het noorden van het land, ontving meerdere literaire prijzen voor zijn werk. In Duitsland werd hem in 2011 de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel toegekend, en hij werd in 2015 bekroond met de Grand Prix du roman van de Académie française, een van de meest prestigieuze literaire onderscheidingen in Frankrijk. Hij ontving die voor zijn boek 2084: Het einde van de wereld. Een dystopische roman over een islamitische dictatuur na een nucleaire ramp.
Na het uitbreken van de Algerijnse burgeroorlog in 1991, begon Sansal met schrijven. Te midden van het conflict tussen islamitische groeperingen en het regeringsleger debuteerde hij op 50-jarige leeftijd met Le serment des barbares, een roman over de corruptie, het geweld en de chaos die de Algerijnse samenleving destijds in hun greep hielden. Naast zijn literaire werk had Sansal een carrière als ingenieur en econoom, en bekleedde hij een hoge functie bij het Algerijnse ministerie van Industrie. Zijn kritische publicaties leidden uiteindelijk tot zijn ontslag.
Na zijn arrestatie in november eisten de Nobelprijswinnaars voor Literatuur Annie Ernaux, Orhan Pamuk, Wole Soyinka en Jean-Marie Gustave Le Clézio, en andere internationaal bekende schrijvers als Salman Rushdie en Roberto Saviano de onmiddellijke vrijlating van Sansal. De Franse president Emmanuel Macron zei dat de Algerijnen ‘zichzelf onteren’ door Sansal vast te zetten. Dat was echter tevergeefs.
Vorige week donderdag vond de rechtszaak tegen de auteur plaats, waar hij zonder advocaat verscheen. Sansal koos er bewust voor zichzelf te verdedigen. In de rechtszaal benadrukte hij dat hij zijn vaderland geen schade wilde berokkenen, maar simpelweg zijn mening uitsprak, zoals iedere Algerijnse burger dat zou mogen doen. Hij verklaarde tenslotte een Algerijn te zijn die van zijn land houdt. ‘Er bestaat geen enkele twijfel over mijn patriottisme voor dit land.’
In de rechtbank kreeg Sansal donderdagochtend 5 jaar gevangenisstraf en een boete van 500.000 Algerijnse dinar (ongeveer 3.500 euro) opgelegd. De straf valt lager uit dan de 10 jaar cel die het Algerijnse Openbaar Ministerie eiste. Franse media melden dat dit zou kunnen duiden op een verzoeningsactie van Algerije. Het plotselinge proces en de snelle uitspraak kwam voor velen als een verrassing. Een advocaat in Algiers suggereert in het Franse medium Le Point: ‘Het idee dat in Algiers circuleert, is om Sansal snel te veroordelen en zo de weg vrij te maken voor een presidentieel pardon.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant