‘Een geweldig geschenk voor de vijanden van Amerika.’ Zo werd de opheffing genoemd van het United States Agency for Global Media (AGM), bedoeld voor landen met weinig persvrijheid. Maar het biedt ook kansen voor Europa om in dit gat te springen.
Trumps recente decreet om het Amerikaanse wereldwijde media-agentschap te elimineren, biedt Brussel een historische kans om het Europese geostrategische narratief te verankeren. De Europese Unie kan haar democratische verhaal versterken met duizenden journalisten door het Amerikaanse medialandschap slim over te nemen.
De plotse en roekeloze ontmanteling van internationale Amerikaanse media (zoals Voice of America, Radio Free Europe en Radio Free Asia) creëert namelijk een informatievacuüm bij een half miljard gebruikers in meer dan 64 talen. En als de EU niet in dit gat springt, biedt dit vacuüm een uitgelezen kans voor autoritaire en revisionistische staten zoals China, Rusland en Iran om de reikwijdte van hun boodschap te vergroten.
Over de auteurs
Remco Breuker is hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden en analist voor Haagsch Instituut GeopolitiekNu. Damon Golriz is docent aan de Haagse Hogeschool en Iran-analist voor Haagsch Instituut GeopolitiekNu. Casper Wits is sinoloog en japanoloog aan de Universiteit Leiden en analist voor Haagsch Instituut GeopolitiekNu.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zo hebben de Chinese staatsmedia al met blijdschap gereageerd op dit nieuws. Niet verwonderlijk, aangezien Radio Free Asia een van de weinige media is die op grote schaal berichtgeving aanbiedt in het Oeigoers of Tibetaans en zo voor velen een alternatieve bron van nieuws vormt, naast de officiële Chinese staatspropaganda.
Ook voor Noord-Koreanen is dit funest. Veel Noord-Koreaanse arbeiders (en soldaten!) luisteren in het buitenland naar deze zenders, wat leidt tot bewustwording en actie – zo bleek ook weer uit een recent seminar in Leiden.
De Iraanse ayatollahs juichen Amerikaanse mediabezuinigingen toe als een ‘grote klap’ die de vrijheidsbeweging ‘berooft’ van steun en de ‘hoop op internationale druk’ op het regime verzwakt. Dit is afkomstig van een land dat gezien kan worden als een van de grootste gevangenissen voor journalisten wereldwijd, gezien de hoeveelheid (internationale) journalisten die het land oppakt en vastzet.
Een diplomatieke reactie op mensenrechtenschendingen in landen zoals Iran, die de VN als misdaden tegen de menselijkheid beschouwt, is slechts effectief als dit gepaard gaat met een narratief dat overtuigend laat zien waarom mensenrechten belangrijk zijn.
Terecht begint Europa haar veiligheid weer serieus te nemen. Maar dit geopolitieke ontwaken moet om meer gaan dan alleen materiële defensie. Naast hard power-herbewapening met programma ReArm Europe dient Brussel haar uitzonderlijke soft power strategisch in te zetten om dit door de Amerikanen achtergelaten vacuüm in te vullen.
We moeten Europa’s succesverhaal van vrijheid, voorspoed en vrede actief uitdragen om gelijkgezinden onder deze waarden te verenigen. In deze media moet er natuurlijk ook ruimte zijn voor kritiek op Europa – bijvoorbeeld op onze houding ten opzichte van de oorlogen in Gaza en Jemen. De investering in kritische niet-Europese perspectieven is uiteindelijk ook voor ons een kans onze blik te verbreden.
Binnen Europa is bijvoorbeeld door Tsjechië al geopperd om Radio Free Europe over te nemen. Door hetzelfde te doen voor de media die in het mondiale Zuiden actief zijn (Azië, Afrika en Latijns-Amerika), kan Europa daar de ‘hearts and minds’ winnen. Dit is cruciaal om, aan de vooravond van de ‘vierde industriële revolutie’ – gerelateerd aan AI en verwante geopolitieke verschuivingen – onze veiligheid en manier van leven op de lange termijn te kunnen waarborgen.
Dit mag een ver-van-mijn-bedshow lijken, maar we hebben de luxe niet meer om te denken dat wat zich in Azië of het Midden Oosten of elders afspeelt ons niet raakt. Afwezig zijn in de strijd om het leidende narratief, betekent eerder dat wij de ver-van-mijn-bedshow van andere regio’s zullen worden, met alle gevolgen van dien.
Wereldwijd verslechteren de democratische waarden; driekwart van de bevolking leefde in 2023 onder autocratie, tegenover de helft in 2013. De vrijheid van meningsuiting werd het zwaarst getroffen en verslechterde in 35 landen in 2023. Tegen deze trend in scoren EU-landen het hoogst op vrijheid van meningsuiting.
Dit moeten we ook durven uitdragen, zeker nu zich een trans-Atlantische scheiding tussen Europa en de Verenigde Staten lijkt te ontvouwen. De ervaring leert dat Voice of America, Radio Free Europe en Radio Free Asia veel weerklank vinden bij hun luisteraars. Democratie blijkt een welkome boodschap, zeker als die ondersteund wordt door een werkend, bestaand model.
Het Europese model, gebaseerd op multilaterale consensus en collectieve besluitvorming, moet dan ook breder en met overtuigingskracht worden uitgedragen. Inclusief kritiek op zulke samenwerkingsvormen zelf. Europa’s leiderschap in klimaatbeleid, privacybescherming en mensenrechten biedt een alternatief voor inconsistent beleid, gestuurd door de belangen van een kleine groep machtige individuen. Binnen de EU moet Nederland zich dan ook hard gaan maken voor het uitdragen van dit verhaal.
In ons tijdperk van hyperconnectiviteit bepaalt de verteller het verhaal. En wie het verhaal beheerst, beheerst de toekomst. Europa moet de fakkel overnemen die Amerika heeft laten vallen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant