Elektriciteit is voor de meesten van ons zoiets als de stoep. Het ligt er. Altijd. Je maakt er gedachteloos gebruik van, wanneer je maar wilt. Je hoeft er bij gebruik niet voor te betalen. De rekening bereikt je pas veel later, verpakt in de onnavolgbare reeks getallen op de energienota.
Maar stroom is in werkelijkheid een ragfijn product, dat op elk moment van de dag op een andere wijze en op een andere plaats wordt geproduceerd. Vervolgens komt het tot ons via een minutieus afgesteld systeem waarin de juiste wattages, voltages en frequenties in perfecte harmonie door tienduizenden kilometers draad stromen. Om op elk gewenst moment je oplader, wasmachine of deurbel precies te laten functioneren zoals verwacht. Voor dat sublieme transport betaalt u altijd hetzelfde bedrag, het vaste aansluittarief – ongeacht wanneer u de oven aanzet, of de was strijkt.
We vinden het allemaal zo vanzelfsprekend, dat we pas verbaasd zijn als het níét werkt.
Over de auteur
Diederik Samsom is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het systeem kraakt inmiddels in al zijn voegen. Het stroomnet zit vol omdat het ontworpen is op de oude wereld. Stroomkabels in woonwijken zijn ooit aangelegd voor beperkt eenrichtingsverkeer. Zo’n 15 procent van uw totale energieverbruik hoefde er maar doorheen; voor de rest gebruikt u gas in de cv-ketel en benzine voor de auto. Met de komst van zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto’s verandert dat echter in rap tempo. Er ontstaan piekuren. Als om 12 uur ’s middag de zon maximaal schijnt, blaast een rijtje Vinex-daken vol met zonnepanelen de stoppen uit het trafohuisje in de straat. En op een winterse dag is de kabel naar de wijk rond een uur of vijf in de middag niet dik genoeg om alle stroom voor warmtepompen en thuisgekomen elektrische auto’s aan te voeren.
In de oude logica van het stroomnet zijn er dan dikkere kabels en meer trafohuisjes nodig. En zo geschiedde. Actieplannen van netbeheerders en overheden buitelden over elkaar heen. Vergunningsprocedures werden ingekort, koperdraad aangeschaft en personeelsadvertenties geplaatst. Bezwaar aantekenen is echter een nationale hobby en technisch personeel steeds schaarser.
Dus het blijft behelpen. Intussen raast de energietransitie voort. Afgelopen jaar weer 12 miljoen zonnepanelen, 120 duizend warmtepompen en evenzoveel elektrische auto’s erbij in Nederland. Dat is natuurlijk goed nieuws, maar het stroomnet raakt ervan verstopt. Met alle gevolgen van dien.
Bedrijven kunnen niet uitbreiden, nieuwe woonwijken kunnen niet worden gebouwd, waterzuiveringsinstallaties kunnen niet worden aangesloten. Inmiddels heeft de ‘netcongestie’ ‘stikstof’ ruimschoots verdrongen als belangrijkste oorzaak van de stagnatie van Nederland.
Waarom wordt dat niet opgelost? Hoofdschuddend over zoveel onvermogen van netwerkbedrijven en overheid, zetten we nog snel even wasmachine aan. Om vijf uur ’s middags. In het trafohuisje knettert het.
Stel dat we stroom níét zouden zien als de stoep, maar dat we het zouden beschouwen als aardbeien. Die gooi je in maart ook niet gedachteloos in je mandje. Beter tot juni wachten. Bij stroom is dat net zo. Als de transportprijs zou variëren met de schaarste, wordt het verbruik beter over de dag verspreid. Niet stofzuigen tijdens piekuren. Auto laden als de zon schijnt. Kan volautomatisch; je hoeft heus niet bij elke wolk door het huis te rennen, om links en rechts stekkers uit de stopcontacten te trekken.
Onderzoek toont aan dat invoering van variabele transporttarieven ruimte op het stroomnet creëert voor de aansluiting van 700 duizend nieuwe woningen. Zonder netverzwaring. Bovendien leidt het tot een eerlijker verdeling van de kosten. Met variabele tarieven betaalt twee derde van de huishoudens straks mínder dan ze zou betalen in het huidige tariefsysteem. Een derde, vooral huishoudens met grote huizen en veel verbruik, betaalt juist meer.
Het voorstel ligt al klaar. De Tweede Kamer durft er echter niet aan. Uit vrees dat wij, verwende boze kiezers, het niet pikken dat ons recht-op-lukraak-stroomgebruik wordt aangetast. Het trollenleger op X staat gereed voor de aanval. Precies dezelfde dynamiek verhindert al decennia de introductie van rekeningrijden. Daardoor staan we, ondanks honderden kilometers extra asfalt, ieder jaar langer in de file. En inmiddels staat dus ook onze elektriciteit in de file.
Mijn hoop is gevestigd op de eerste politicus die weigert het algemeen belang nog langer te offeren op het altaar van #ophef. Wie durft?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant