Turkije is voor het eerst in twaalf jaar het toneel van massale protesten. Lang bleef het stil terwijl president Erdogan de democratie ontmantelde, maar met de arrestatie van zijn belangrijkste rivaal heeft hij voor veel Turken een rode lijn overschreden.
Al zeven avonden op rij gaan honderdduizenden mensen op verschillende plekken in Turkije de straat op. Ze protesteren tegen de arrestatie van Ekrem Imamoglu, de populaire burgemeester van Istanbul. Het zijn verreweg de grootste protesten tegen de regering van president Recep Tayyip Erdogan sinds de Gezipark-protesten van 2013.
‘Het is een tijdje stil geweest op straat’, zegt Sebnem Gumuscu, universitair docent politieke wetenschappen aan de Universiteit van Middlebury in de VS. ‘Nu is dat momentum terug en wordt het misschien zelfs overtroffen. Dit is absoluut een van de grootste protesten in de Turkse geschiedenis.’
Volgens Gumuscu, die het democratisch verval in Turkije onderzoekt, is er sinds 2013 veel veranderd. ‘Toen de Gezi-protesten begonnen, genoten Turken veel meer vrijheden en rechten. Erdogan – toen nog premier – had de rechtspraak nog niet onder controle, de media waren veel diverser en er was aanzienlijke ruimte voor publiek debat. Veel beperkingen waren juist een gevolg van de demonstraties. Erdogan wilde zorgen dat er nooit meer zulke grote protesten tegen hem zouden plaatsvinden.’
Ook de economie staat er heel anders voor. ‘In 2013 zat de Turkse economie in de lift. Arme mensen werden rijker en konden voor het eerst auto’s en huizen kopen. Nu hebben Turken al bijna vijf jaar te maken met extreme inflatie, vooral op het gebied van voedsel en huur. Gepensioneerden, minimumloonverdieners en studenten zitten in een heel krappe positie. Ze betalen veel belasting, maar krijgen daar weinig voor terug.’
Zie je dat terug in de protesten? Wat voor mensen gaan de straat op?
‘De protestbeweging beslaat alle leeftijden en alle sociale klassen. Studenten hebben het voortouw genomen. Zij lijden enorm onder de hoge kosten van levensonderhoud en het gebrek aan werkgelegenheid. Je moet niet vergeten dat er 23 jaar onafgebroken een AKP-regering is geweest. Ze hebben geen andere regering gezien en ze zijn Erdogan zat. Dus de eerste tegenreactie kwam van de universiteitscampussen, maar al snel sloten gepensioneerden, werkloze professionals en anderen zich aan.
‘Afgelopen zondag bezocht ik de voorverkiezingen van de oppositiepartij CHP in een conservatieve wijk van Istanbul, normaal een bolwerk van Erdogan. Duizenden mensen vormden daar lange rijen en hebben uren gewacht om hun stem uit te brengen. Vijftien miljoen mensen hebben gestemd, dat is historisch. Turkije heeft nooit voorverkiezingen gekend en die hebben geen wettelijke status. Het was een symbolisch gebaar om je solidariteit met Imamoglu te uiten.’
Afgelopen jaren heeft er al veel democratische achteruitgang plaatsgevonden, maar mensen gaan nu pas de straat op. Waarom is dit voor veel mensen de rode lijn?
‘Veel mensen hebben een beperkt begrip van democratie, misschien beseffen ze niet hoe belangrijk de rechtbanken, de media of het maatschappelijk middenveld zijn. Maar ze begrijpen wel wat het betekent om hun kiesrecht te verliezen. Mensen worden echt met de dag armer en de enige hoop uit hun ellende zijn de volgende verkiezingen. Verkiezingen zijn de enige manier waarop mensen Erdogan nog ter verantwoording kunnen roepen.
‘Erdogan heeft een juridische aanval op Imamoglu en op de CHP geopend, maar veel mensen zien dit als een aanval op hun eigen politieke rechten. Ook degenen die geen fan zijn van de CHP willen bij de stembus een echte keuze hebben. Het helpt natuurlijk dat Imamoglu en een paar andere CHP-leiders nu erg populair zijn.’
Waarom vindt de arrestatie van Imamoglu nu plaats?
‘Imamoglu overtuigde zijn partij om de voorverkiezingen al op 23 maart te houden. Dat was cruciaal, want zodra hij de officiële presidentskandidaat is, wordt het moeilijker voor Erdogan om hem buitenspel te zetten. Er lagen al beschuldigingen en onderzoeken tegen Imamoglu, maar nu voelde Erdogan zich gedwongen om die juridische procedures te versnellen. Imamoglu doet het in de peilingen beter dan Erdogan, dus die wil er zeker van zijn dat hij niet kan deelnemen.’
Denk je dat Erdogan van plan is om binnenkort nieuwe presidentsverkiezingen te houden?
‘Volgens de huidige grondwet mag hij zich niet kandidaat stellen voor een derde termijn. Dat moet hij eerst oplossen. Veel analisten denken dat Erdogan een akkoord met de Koerdische strijdgroep PKK wil sluiten zodat hij steun van de Koerdische partijen kan krijgen voor die grondwetswijziging. Ik denk dat zijn plan is het leiderschap van de CHP opzij te zetten, een coalitie te vormen met de Koerden, de grondwet te veranderen en in de tussentijd te wachten tot de economie een beetje herstelt en hij populairder is voordat hij de verkiezingen organiseert. Hij heeft nog tot 2028 de tijd voordat zijn termijn verloopt.’
De politie heeft afgelopen dagen hard opgetreden en meer dan 1.400 mensen gearresteerd. Denk je dat de protesten blijven doorgaan?
‘Het is heel moeilijk om zulke protesten lang vol te houden, maar de protestleiders zijn op zoek naar alternatieven. Ze hebben bijvoorbeeld opgeroepen tot een boycot van pro-overheidsbedrijven. Dat is een slimme zet om het momentum om te zetten in een langdurig protest dat de economische belangen van de regering kan bedreigen. Op termijn zou dat de regeringscoalitie kunnen versplinteren.’
‘Er staat ook veel meer op het spel dan twaalf jaar geleden. Toen de protesten in het Gezipark uitdoofden, hadden mensen geen idee wat hun te wachten stond. Maar nu, na twaalf jaar autoritair optreden, weten ze dat heel goed. Zodra de mensen weer thuis zijn, zal de regering op zoek gaan naar de leiders van de protesten en hen heel zwaar straffen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant