Onbeperkt vakantievieren op kosten van de baas: bij KPN kan het. De telecomprovider ziet als eerste grote werkgever af van een maximum aantal vakantiedagen per jaar. Is dat een sympathiek plan of schuilt er een adder onder het gras?
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
De sollicitatiecommissie van KPN zal ongetwijfeld een drukke dag hebben beleefd toen Het Financieele Dagblad dinsdag berichtte dat de telecomprovider afziet van een maximaal aantal vakantiedagen. In de strijd om jong talent legt het bedrijf een bijzondere troef op tafel: medewerkers mogen voortaan net zoveel dagen aan de Spaanse costa’s slijten als zij willen, mét behoud van hun salaris.
KPN is daarmee de eerste grote werkgever die dit laat vastleggen in de cao. Vooralsnog waren het vooral mkb’ers en enkele grote Amerikaanse techbedrijven die hiermee experimenteerden. ‘We willen tegemoetkomen aan de behoefte van onze medewerkers aan autonomie’, licht een woordvoerder toe. ‘En we hopen op deze manier natuurlijk ook in de toekomst een aantrekkelijke werkgever te blijven.’
De regeling kent nog wel wat kleine lettertjes: hoewel het aantal vakantiedagen niet meer wordt geregistreerd, geldt er nog wel een ‘richtsnoer’ van 27 dagen per jaar. Het is dus niet de bedoeling dat medewerkers jaarlijks drie maanden gaan overwinteren op Bali. ‘Maar je kunt wel het ene jaar 29 dagen opnemen en het volgende 26’, aldus de zegsman. ‘We houden het niet bij, maar hebben het vertrouwen dat medewerkers hier goed mee omgaan.’
Dat klinkt allemaal erg sympathiek, vindt arbeidssocioloog Fabian Dekker van de Erasmus Universiteit. ‘In eerste instantie denk je natuurlijk direct: waar kan ik me melden? Want deze flexibele regeling past helemaal bij de moderne samenleving van tweeverdieners die naast hun baan ook vaak nog zorg verlenen.’ Toch ziet de socioloog ook wel wat haken en ogen aan het loslaten van het cao-recht.
Het kan volgens Dekker namelijk leiden tot een ‘mattheuseffect’: wie al veel autonomie in zijn werk ervaart, durft die nog meer te nemen, en wie dat niet doet (de callcentermedewerker) juist minder. ‘De januskop van dit idee is dat er minder gebruik van wordt gemaakt door mensen die wat te verliezen hebben als ze veel vakantie opnemen, zoals de flexwerker, starter of medewerker die veel groepsdruk voelt. ’
Die groep zou er juist op achteruit kunnen gaan. Nu worden vakantiedagen die niet worden ingezet nog als loon uitgekeerd door de werkgever, in de nieuwe regeling van KPN komen deze te vervallen. Daar zit dan ook het voordeel voor het telecombedrijf: dat hoeft die dagen niet meer op de balans te zetten. ‘Maar’, verzekert de woordvoerder van KPN, ‘zoals we mensen erop aanspreken die te veel vakantie opnemen, zo zullen we ook tegen mensen die te weinig vakantie opnemen zeggen: zou je niet eens naar de zon?’
Toch is de FNV er niet gerust op. Voor ’s lands grootste vakbond was de nieuwe verlofregeling zelfs een belangrijke reden de nieuwe cao van KPN niet te tekenen. Deze werd uiteindelijk afgesloten met het kleinere CNV en de Unie. ‘Onze leden hadden de nodige scepsis, omdat de werkdruk vanwege de personeelstekorten hoog is’, zegt bestuurder Bernard van Iren. ‘Zij zijn bang dat er sociale druk zal zijn om dan maar geen verlof op te nemen.’
Die angst lijkt niet zo gek. In Amerika hebben techbedrijven als LinkedIn en Netflix al langer een systeem met ongelimiteerde vakantiedagen. Onderzoek van het daar gevestigde hr-platform Namely wees in 2017 uit dat werknemers met zo’n regeling gemiddeld juist twee dagen mínder opnemen, uit angst ongemotiveerd over te komen als ze te veel vakantie opnemen. Dus toen zakenbank Goldman Sachs vorig jaar aankondigde over te stappen op ongelimiteerde vakantiedagen, werd dat door Amerikaanse media vooral weggehoond als een manier om niet te hoeven betalen voor de ongebruikte dagen.
Toch is dat zeker niet de ervaring die CEO Victor van Tol van autodeelplatform Snappcar heeft. Zijn start-up heeft al sinds de oprichting in 2011 een unlimited holiday policy, waarbij medewerkers helemaal zelf mogen bepalen hoeveel vakantie zij opnemen (ze hoeven dit alleen maar door te geven aan de people coach). Hoewel hij geen registratie bijhoudt, schat hij dat ze dat tussen de 25 en 30 dagen per jaar doen. Precies zoals in Nederland gemiddeld is.
Het is dan ook vooral het gevoel van autonomie dat zijn medewerkers ervaren, meer dan dat ze nou echt een heel ander vakantiepatroon hebben. ‘Ik merk het aan mezelf ook: ik ga in de winter een weekje skiën, in de zomer drie weken weg, in de meivakantie nog een weekje. Dat is vrij traditioneel, maar ik ervaar toch vrijheid, doordat ik niet aan mijn aandeelhouders hoef te vragen: mag ik alsjeblieft op vakantie?’
Arbeidssocioloog Dekker is absoluut voorstander van het ‘experiment’ van KPN. ‘Maar ik denk wel dat je dit soort initiatieven heel goed moet monitoren: wie maakt hiervan gebruik en hoeveel? Want je wilt voorkomen dat dit een speeltje wordt voor de happy few – of de balans van KPN.’
Vakantie, een zwaarbevochten recht
Vakantie mag voor veel werkenden nu als vanzelfsprekend voelen, maar het recht erop werd pas na de Tweede Wereldoorlog officieel vastgelegd. Voor die tijd moesten arbeiders per sector vechten voor een paar dagen vrij per jaar. Sinds 1966 hebben alle werknemers volgens de wet minstens twee weken betaald vrij, inmiddels zijn dat vier werkweken. In veel Nederlandse cao’s is een hoger aantal vakantiedagen vastgelegd, gemiddeld 25 per jaar.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant