The Atlantic-hoofdredacteur Jeffrey Goldberg werd deze maand per ongeluk toegevoegd aan een groepschat met Amerikaanse kopstukken, waarin ze staatsgeheimen met elkaar deelden. De onvoorzichtigheid is ‘verbijsterend’, zegt onze onderzoeksjournalist Huib Modderkolk, gespecialiseerd in cybersecurity.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Huib, wat zou jij doen als je zou worden toegevoegd aan een groepsapp waarin Nederlandse kopstukken vergaderen over staatsgeheimen?
‘Haha, ik was er niet uitgestapt zoals de Atlantic-hoofdredacteur. Het is als journalist natuurlijk heel interessant om kennis te nemen van zo’n gesprek. De nieuwswaarde zit ‘m niet direct in de informatie over de aanvallen op Jemen, maar in de persoonlijke opvattingen die in de groep zijn gedeeld door onder andere vice-president JD Vance die zich eens te meer beklaagde over Europa. Bovenal toont het de ontzettende laksigheid van personen die verantwoordelijk zijn voor veiligheid in de Verenigde Staten.
‘De journalist heeft in dit geval overigens zeer ethisch gehandeld. Hij heeft bekendgemaakt aan de betrokken instanties dat hij in de appgroep zat, de geclassificeerde onderdelen niet gedeeld, en is ook nog vrijwillig uit de groepsapp gestapt.’
Hoe interpreteer jij zo’n incident?
‘Wat dit zo gênant maakt, is de onvoorzichtigheid, echt verbijsterend. Ze lijken zich er totaal niet van bewust dat ze geheime informatie aan het delen zijn via een veelgebruikte app. Ze controleren niet wie er nog meer in de groep zit, die ogenschijnlijk gemakzuchtig is aangemaakt. Dat is ongekend. Ze brengen militairen en operaties in gevaar.’
De Amerikanen maakten gebruik van de app Signal, die bekendstaat als veiligste van de populaire chatapps.
‘Het gebruik van Signal laat zien dat er wel degelijk enig veiligheidsbesef is. De inhoud van de communicatie is normaliter goed beschermd. Maar het is not done om vertrouwelijke, laat staan geheime informatie via dit soort apps te delen. Dus de eerste fout is dat je dit soort informatie überhaupt deelt in een chatapp, en de tweede fout is dat je niet controleert wie er in die chatapp zit.’
Hoe moeten bewindspersonen wél omspringen met dit soort informatie?
‘Het is eerst goed om te weten dat je verschillende niveaus hebt in geheimhouding. In Nederland gaat dat van ‘departementaal vertrouwelijk’ naar staatsgeheim, aangeduid als ‘STG’. Daarin heb je vervolgens weer drie categorieën: STG vertrouwelijk, STG geheim en STG zeer geheim. Per niveau bestaan er verschillende voorschriften, bijvoorbeeld dat de informatie enkel in een bepaalde ruimte zonder internet wordt gedeeld of via specifieke apparatuur. Sommige bewindspersonen en Defensie gebruiken een extra beveiligde cryptotelefoon, Tiger geheten.
‘Je kunt echter wel mooie procedures hebben, maar het risico zit aan de menselijke kant. Ook in Nederland worden fouten gemaakt. Wat voorkomt, is dat bewindspersonen wordt geadviseerd om in bepaalde gevallen te communiceren met die extra beveiligde Tiger-telefoon. Toch wordt soms in dezelfde ruimte gebeld met een niet-beveiligde telefoon, waardoor er een risico bestaat dat de inhoud alsnog weglekt. Of soms nemen bewindspersonen of ambtenaren vertrouwelijke of geheime informatie in hun tas mee naar huis. Of spreken ze er in de publieke ruimte over en wordt het opgevangen door omstanders.’
Hoe uitzonderlijk is dit?
‘Trump heeft een geschiedenis van loslippigheid. Het is onder hem vaker voorgekomen dat de Amerikanen slordig zijn geweest en bondgenoten in verlegenheid hebben gebracht. In zijn eerste termijn heeft hij de Israëliërs een keer heel boos gemaakt door geclassificeerde informatie te delen met Rusland, over een dreiging van Islamitische Staat. Ook heeft hij eens een foto van een Iraanse lanceerbasis op Twitter gezet, waardoor Iran wist dat de VS daar zicht op hadden.
‘Ook in Nederland komt het weleens voor. Als minister van Volksgezondheid gebruikte Hugo de Jonge zijn privémail voor zijn werk. En minister Henk Kamp van Economische Zaken stuurde werkmails door naar het eigen Gmail-account, daar zat ook geheime informatie tussen.’
Welke conclusies kun je hier verder aan verbinden?
‘Voor Pete Hegseth is dit wel zo ongeveer de grootste fout die je kunt maken. Het op deze manier verstrekken van geheime informatie aan anderen laat een totaal gebrek aan veiligheidsbesef zien, en dat als minister van Defensie. Dat zou een reden voor ontslag kunnen zijn.’
‘Aan de Europese kant zal het bijdragen aan de argwaan en het wantrouwen die is ontstaan in de relatie met de VS. Europa zal moeten nadenken over hoe het moet omgaan met het feit dat dit soort onvoorzichtigheid bestaat. Tel dat op bij de Amerikaanse opstelling ten opzichte van Rusland, de loyalisten die door Trump worden benoemd op belangrijke veiligheidsposten en de brede toegang tot geheime informatie. Het zal er allemaal toe leiden dat men zich in Europa steeds nadrukkelijker afvraagt wat voor inlichtingen we nog kunnen delen met Amerikanen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant