Seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg komt veel vaker voor dan tot nu toe werd gedacht, blijkt uit een onderzoek van de inspectie. Inspecteur Selini Roozen-Vlacho: ‘Iemand die jou voor je rug behandelt, maar je borsten aanraakt – dat is aanranding.’
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant.
Van de fysiotherapeut die zegt: ‘Wat heb je mooie billen. Zullen we zo nog iets gaan drinken?’ of schunnige appjes, tot onnodig lichamelijk onderzoek en gewelddadige verkrachtingen. Seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg komt veel vaker voor dan gedacht, blijkt uit een dinsdag verschenen onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Inspecteur Selini Roozen-Vlachos, auteur van het boek #MeToo in de zorgrelatie, is ‘enorm geschrokken’ van de uitkomsten. Sinds de uitzending van het tv-programma Boos over grensoverschrijdend gedrag bij The Voice of Holland ging het aantal meldingen flink omhoog, tot 330 in 2024. Maar het werkelijke aantal, blijkt uit de analyse van CBS-cijfers, ligt vele malen hoger: rond de elfduizend gevallen.
‘En dat is nog een zuinige schatting’, zegt Roozen-Vlachos. ‘Want jongeren onder de 16 jaar en cliënten binnen zorginstellingen zijn daarbij niet meegeteld.’ Bij 44 procent van de meldingen die bij de inspectie binnenkwamen, vond het incident plaats in een instelling.
Een zorgverlener die zijn patiënt misbruikt: het lijkt in tegenspraak met alles waar de zorg voor staat.
‘Het staat inderdaad haaks op het beeld dat we hebben van zorgverleners. Die zijn er voor het welzijn van de patiënt. Er zijn mensen die dit probleem al heel lang aan de kaak proberen te stellen, maar we hebben het er bijna niet over omdat het idee dat zorgverleners dit doen er bij veel mensen niet ingaat. Daardoor hebben we lang onderschat dat dit maatschappelijke probleem ook in de zorg voorkomt.’
Komt seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg méér voor dan elders?
‘De zorg is samen met de horeca de sector waarin dit het meeste voorkomt. Waar macht is, is misbruik. En de zorgrelatie is er bij uitstek een met een scheve machtsverhouding. Door de kennis en deskundigheid van de zorgverlener, doordat iemand die in z’n ondergoed op de behandeltafel ligt of omdat het een kwetsbaar moment is in iemands leven.
‘Bovendien is het contact vaak een-op-een, is er weinig toezicht en zijn het fysieke beroepen. En je bouwt vaak een persoonlijke band op. Zorgverleners voelen zich betrokken en denken weleens: die zou ook wel een vriend of vriendin kunnen zijn, als die niet mijn patiënt was. Dat zit in de aard van het vak. De meeste zorgverleners zijn er goed in die professionele balans te hanteren. Maar een groter deel dan we hadden gedacht, lukt dat niet.
‘Het is een glijdende schaal: het begint vaak met een appje of volgverzoek op sociale media: ‘Ik hoop dat alles goed met je gaat, hoe gaat het met je klachten?’ Vaak met goede bedoelingen. Vervolgens wordt dat een koffietje drinken, en dan een keertje zoenen.’
Waar ligt de grens? Wanneer is iets seksueel grensoverschrijdend gedrag?
‘De grens is strikt: in beroepscodes staat dat geen enkele vorm van seksueel contact met een patiënt is toegestaan. Ook niet bij wederzijdse instemming of als de patiënt zelf initiatief neemt. Als zorgverlener moet je afstand houden.
‘Overigens denken veel zorgverleners dat het na het verbreken van de behandelrelatie direct wél mag, maar er is een afkoelingsperiode die ervoor moet zorgen dat de afhankelijkheidsrelatie verdwijnt. Een onafhankelijk persoon moet vervolgens beoordelen of het kan.’
Hoe kan het dat zorgverleners de regels niet kennen?
‘Veruit de meeste mensen weten dat je geen seks mag hebben met je patiënt. Maar als het gaat over een ‘relatie’, voelt dat vaak minder ernstig. Mensen denken: maar in dit geval is het geen misbruik – wij zijn een gelijkwaardig stel. Die vorm van grensoverschrijdend gedrag, waarbij een psycholoog bijvoorbeeld een ‘relatie’ krijgt met zijn cliënt, wordt gebagatelliseerd. Terwijl het misschien nog wel schadelijker is als iemand z’n hele hebben en houwen op tafel legt en de behandelaar dan avances maakt.
‘In opleidingen en op de werkvloer moet er meer over worden gesproken. Wanneer overschrijd je die grens? Is het bijvoorbeeld oké om een patiënt toe te voegen op sociale media?’
Slechts 330 mensen meldden dit gedrag, terwijl het minstens elfduizend keer voorkwam. Waarom wordt het zo weinig gemeld?
'Patiënten voelen zich vaak loyaal aan de zorgverlener. Soms kennen ze diegene al ontzettend lang. Het kan ook gevolgen hebben voor hun eigen situatie, bijvoorbeeld omdat ze dan worden overgeplaatst naar een andere instelling.
‘En ze zijn vaak bang om niet te worden geloofd. Ik heb zelf als psycholoog in de ggz gewerkt en herken dat. ‘Die patiënt zegt heel vaak dit soort dingen, ze wil gewoon aandacht’, hoor je dan. Of: ‘Dit hoort bij het ziektebeeld.’ Dat patiënten zich niet melden, is daarom begrijpelijk.
‘De laatste jaren maken we medewerkers steeds duidelijker waar ze zich kunnen melden als ze grensoverschrijdend gedrag meemaken. Maar voor patiënten is dat nog lang niet altijd duidelijk.’
Hoeveel zin heeft het voor slachtoffers om zich te melden?
‘Zoals vaker met zedenzaken is moeilijk om aan te tonen dat het is gebeurd. Als er appgesprekken zijn of ander bewijsmateriaal, is de kans groter dat er kan worden ingegrepen. Als inspectie dienen wij dan een tuchtklacht in, waarna iemand vaak wordt geschorst of zelfs uit zijn vak gezet. Maar dat kan alleen als de zorgverlener een BIG- of SKJ-registratie heeft, wat maar bij een deel van de meldingen het geval was.
‘Soms is het daarom effectiever om aangifte te doen. Onnodig inwendig onderzoek kan in sommige gevallen worden bestempeld als verkrachting. En iemand die jou voor je rug behandelt, maar je borsten aanraakt – dat is aanranding. In de afgelopen jaren zijn dan ook regelmatig zorgverleners strafrechtelijk veroordeeld.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant