De Tweede Kamer ontving vandaag uitvoeringsinstanties en experts in de aanloop naar de behandeling van de asielwetten van minister Marjolein Faber. De waarschuwing: ‘Fiets niet door het Europees pact heen.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over justitie.
Rhodia Maas heeft een rekensom gemaakt. ‘Op 12 juni 2026 moet Nederland het Europees asiel- en migratiepact hebben ingevoerd. Dat lijkt ver, maar het is al over 444 dagen.’
Maas is directeur-generaal van immigratiedienst IND. Haar som moet aantonen dat het hoogst ongelegen komt dat het kabinet juist nu een aantal ingrijpende wijzigingen wil aanbrengen in de nationale asielprocedure. Minister Marjolein Faber (Asiel en Migratie, PVV) heeft twee wetten ingediend bij het parlement: de wet die de herinvoering van het tweestatusstelsel regelt en een verzamelwet die de naam ‘asielnoodmaatregelenwet’ heeft gekregen.
Ter voorbereiding op de plenaire behandeling heeft de Tweede Kamer maandagmiddag een rondetafelgesprek met uitvoeringsinstanties en experts georganiseerd. Maas is samen met haar plaatsvervanger Jan Willem Schaper naar de Kamer gekomen met een duidelijke boodschap.
Het Europees pact bestaat uit een reeks maatregelen (negen verordeningen en een richtlijn) die de buitengrenzen van de EU versterken en asielzoekers zonder perspectief moeten tegenhouden. ‘Laat invoering van het tweestatusstelsel samenvallen met de implementatie van het pact’, zegt Maas tegen de vaste Kamercommissie asiel en migratie, waarvan het hoge aantal van twaalf leden van evenzovele partijen is komen opdraven.
Politieke vragen
Commissievoorzitter Hans Vijlbrief (D66) heeft tevoren gezegd dat hij ‘streng zal toezien’ dat er geen politieke vragen worden gesteld, zodat de IND-ambtenaren zich ‘veilig’ voelen. Maar de boodschap van Maas is niettemin een politiek gevoelige: we hebben tijd nodig om dit voor elkaar te krijgen, in weerwil van de haast bij het kabinet en PVV-leider Geert Wilders.
Ze somt verontrustende cijfers op over de achterstanden bij haar dienst. Op dit moment wachten 50 duizend mensen op antwoord in hun eerste asielaanvraag. De IND heeft ‘productiecapaciteit’ voor 30 duizend aanvragen. Mensen blijven daardoor veel te lang in onzekerheid, wat vorig jaar tot 22 duizend beroepen bij de rechtbank leidde over niet-tijdige beslissingen. Ook staan de aanvragen van nog eens 65 duizend nareizigers in de wacht.
‘In 2028 zullen wij 25 procent productiever moeten zijn’, zegt Maas. Dat gaat niet lukken als nu het tweestatusstelsel versneld wordt ingevoerd. Het onderscheid tussen een A-status (voor persoonlijk vervolgden) en een B-status (met tijdelijke bescherming voor mensen die vluchten voor oorlog en geweld, en strengere voorwaarden aan gezinshereniging) leidt in 75 procent van de gevallen tot procedures van mensen die de B-status aanvechten, leert de ervaring van een kwart eeuw geleden. Met de Vreemdelingenwet 2000 werd juist een einde gemaakt aan die twee statussen.
Europees pact
Veel Kamerleden hebben vragen over de samenhang tussen het Europese migratiepact en de nieuwe nationale wetgeving. Die komt erop neer dat binnen de regels van het pact een kwalificatie-eis in de beslissing over een asielaanvraag is opgenomen. Er moet dus sowieso worden vastgesteld of iemand een vluchtelingenstatus krijgt, of de tijdelijke (subsidiaire) bescherming. Het staat landen vervolgens vrij hieraan voorwaarden te verbinden, maar het is voor de IND hoogst gecompliceerd om daarmee nu al te beginnen.
Een lichtpunt is volgens Maas dat een aantal maatregelen uit de asielnoodmaatregelenwet gaat helpen. Het afschaffen van de voornemenprocedure bijvoorbeeld, waarin de dienst een voorgenomen negatief besluit alvast aan de advocaat van de asielzoeker voorlegt. Of strengere sancties in geval van moedwillig wegblijven bij een gehoorafspraak, om de procedure te rekken.
Ieder Kamerlid berijdt deze maandag eigen stokpaardjes, zo blijkt. CU-Kamerlid Don Ceder wil bij herhaling weten tot hoeveel extra beslismomenten bij de IND de nieuwe wetgeving leidt. Maar hij krijgt geen antwoord.
Schaper, de tweede man van de IND, ziet ‘taakverlichtingen en taakverzwaringen’, waarbij ‘de optelsom neutraal zal zijn’. Marieke Koekkoek (Volt) zoekt naar ‘nut en noodzaak’ van de wetten die als ‘het strengste beleid ooit’ zijn aangekondigd. Marina Vondeling (PVV) wil op haar beurt juist graag horen ‘hoe het de IND helpt om procedures te versnellen’.
Niet normaliseren
In het vervolg van het gesprek komen de instanties aan het woord die al eerder schriftelijk van zich hebben laten horen: de Raad voor de rechtspraak, de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en de Orde van advocaten. Zij zijn - afgezien van de vele inhoudelijke bezwaren die zij hebben - verbolgen over het gebrek aan gelegenheid dat zij van Faber kregen om te reageren op de wetsvoorstellen. De Orde vindt bij monde van Patricia Scholtes dat dit ‘niet genormaliseerd mag worden’.
Voorzitter Henk Naves van de Raad voor de rechtspraak beaamt dat zijn organisatie in het uiten van ongerustheid ‘geen blad voor de mond heeft genomen’ en gaat nog een stap verder. Gelet op de ‘cascade van gevolgen’ die invoering van deze ‘conflict opwekkende wetgeving’ volgens hem zou hebben, adviseert hij de Kamer ervan af te zien. ‘Voer eerst het pact in en kijk daarna of aanvullende wetgeving nodig is.’
Bestuursrechter Rosa Uylenburg van de Raad van State roept de Kamer op nog eens de redenen na te lezen waarom de Vreemdelingenwet van 2000 is ingevoerd. ‘Het is opzienbarend dat nu de omgekeerde keuzen worden gemaakt.’ Monique Kremer, voorzitter van de Adviesraad Migratie: ‘Als je tien jaar hebt onderhandeld over een Europees pact, moet je daar niet met nationale wetgeving doorheen gaan fietsen.’
Aan het slot is er per videoverbinding ruimte voor de Nederlandse hoogleraar Ruud Koopmans, werkzaam in Berlijn. Hij wijst erop dat Duitsland veel maatregelen al eerder heeft ingevoerd en dat daarmee het asielstelsel ‘niet is ingestort’. Hij attendeert de Haagse politici op de coalitieonderhandelingen in Duitsland: daar wordt gewerkt aan nog scherpere besluiten die meer grip op migratie moeten geven.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant