In Saoedi-Arabië is de Amerikaanse onderhandelaar Steve Witkoff begonnen met onderhandelingen over een staakt-het-vuren in Oekraïne. De Oekraïners zelf zitten in een bijzaaltje. Het begin van de besprekingen werd overschaduwd door een Russische aanval op de Oekraïense stad Soemy, waarbij 74 mensen gewond raakten.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland en de VS.
1. Waarover gaan de gesprekken?
Twee weken geleden ging Oekraïne akkoord met een Amerikaans voorstel voor een dertig dagen durend staakt-het-vuren voor aanvallen vanuit de lucht en op zee. Maar dat bleek een brug te ver voor Moskou. Een telefoongesprek tussen de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin vorige week leverde een mager resultaat op: Moskou ging slechts akkoord met een staakt-het-vuren voor aanvallen op de energiesector. Maar de bombardementen op andere civiele doelen in Oekraïne gaan onverminderd door.
Bij de onderhandelingen in Riyad hopen de Amerikanen overeenstemming te bereiken over een breder staakt-het-vuren. Oekraïne wil dat het ook gaat gelden voor de infrastructuur, die zwaar te lijden heeft onder de Russische bombardementen. Verder wordt er ook gesproken over een bestand voor de Zwarte Zee.
Rusland zou mogelijk bereid zijn het graanakkoord met Oekraïne nieuw leven in te blazen, zodat Kyiv de export van graan en maïs via de Zwarte Zee kan hervatten. Sinds Rusland het akkoord in 2023 opzegde, moet Oekraïne zijn graan uitvoeren via land of een smalle corridor langs de kust van Roemenië en Bulgarije. Voor Rusland is het hervatten van het akkoord aantrekkelijk omdat het dan weer kunstmest en landbouwproducten via die route kan uitvoeren.
Kyiv moet dan wel beloven zijn aanvallen met drones op Russische oorlogsschepen te staken. Daardoor heeft de Russische Zwarte Zeevloot een groot aantal schepen verloren en kan het nauwelijks meer opereren op de Zwarte Zee. Op zijn beurt wil Oekraïne garanties dat er dan een einde komt aan de beschietingen op havens en andere doelen vanaf Russische schepen.
2. Hoe zitten de gesprekken in elkaar?
Kyiv klaagt al geruime tijd dat het niet direct betrokken is bij de gesprekken tussen de Verenigde Staten en Rusland over de oorlog tegen Oekraïne. Ook ditmaal zit Oekraïne niet met Rusland aan de onderhandelingstafel, al zitten de Oekraïense onderhandelaars wel dichterbij, in een apart zaaltje in hetzelfde hotel.
Op die manier kunnen de Amerikanen hen van tijd tot tijd raadplegen over het verloop van de gesprekken met de Russen. ‘Pendeldiplomatie in één hotel’, noemde Trumps Oekraïne-gezant Keith Kellog het. Maar alles draait toch vooral om de gesprekken tussen de Amerikanen en de Russen.
Om de onderhandelingsruimte af te tasten overlegden de Amerikaanse onderhandelaars zondagavond al met de Oekraïense delegatie. Volgens de Oekraïners ging het om een ‘constructief en inhoudelijk’ gesprek, een beleefde diplomatieke formulering om een onderhoud zonder veel vooruitgang te beschrijven.
3. Wie zijn de onderhandelaars?
De Russische delegatie staat onder leiding van twee doorgewinterde figuren, die door president Poetin persoonlijk zijn uitgekozen voor deze lastige onderhandelingen. Grigori Karasin loopt al lang mee in de Russische diplomatie en is nu voorzitter van de commissie voor buitenlandse zaken van de Russische senaat. De opvallendste figuur is Sergej Beseda, die tot vorig jaar hoofd was van het Vijfde Directoraat van de geheime dienst FSB, de Russische contraspionagedienst. Op grond van zijn informatie verwachtte het Kremlin drie jaar geleden dat het bij de inval in Oekraïne nauwelijks op verzet zou stuiten.
Kennelijk heeft Poetin hem dat niet al te zeer aangerekend: hij heeft nog steeds een cruciale functie als adviseur van FSB-chef Aleksandr Bortnikov. Bij de Oekraïners is Beseda een gehate figuur. Hij wordt ervan verdacht dat hij in 2014 achter de poging zat de Maidan-revolutie met geweld neer te slaan.
De Oekraïense delegatie wordt geleid door minister van Defensie Roestem Oemerov, die afkomstig is uit het nu door Rusland bezette schiereiland Krim. Zijn familie werd na de oorlog onder Stalin gedeporteerd naar Oezbekistan. Hij heeft persoonlijk een appeltje te schillen met Moskou, maar speelde eerder al een belangrijke rol bij onderhandelingen met de Russen over het graanakkoord en verscheidene uitwisselingen van krijgsgevangenen.
Tweede man is Pavlo Palisa, een militair die plaatsvervangend hoofd is van het kantoor van president Zelensky. Hij heeft veel ervaring opgebouwd als commandant van een eenheid die aan het front heeft gevochten.
Bij de Amerikanen leiden Andrew Peek en Michael Anton de onderhandelingsdelegatie. Peek diende als inlichtingenofficier bij het Amerikaanse leger in Afghanistan en is nu bij Trumps nationale veiligheidsraad verantwoordelijk voor Europese en Russische zaken. Anton is erbij als vertegenwoordiger van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio.
4. Wat is dan de rol van Steve Witkoff?
De feitelijke leiding is in handen van Steve Witkoff, een zakenvriend van Trump, die door de president is ingehuurd om als stormram te dienen. De Oekraïners bezien hem met de nodige achterdocht. Zij betwijfelen of hij is opgewassen tegen een gewiekste figuur als de Russische president, die hij de afgelopen tijd twee keer heeft ontmoet.
In een vraaggesprek met de Amerikaanse commentator Tucker Carlson vertelde Witkoff dat Poetin voor Trump had gebeden na de mislukte aanslag op de Amerikaanse president. ‘Hij bad voor een vriend.’ Poetin gaf hem ook een portret van Trump mee, dat hij door een Russische schilder had laten maken. Volgens Witkoff was Trump ‘zichtbaar geroerd’.
De Oekraïners maken zich ook zorgen over de uitlating van Witkoff dat de inwoners van de door Rusland ingenomen gebieden bij Rusland willen horen. ‘Het zijn Russisch-sprekende gebieden. Ze hebben daar referenda gehouden waarbij de overweldigende meerderheid van de mensen duidelijk heeft gemaakt dat zij onder Russisch bestuur willen leven’.
Witkoff ging daarmee voorbij aan het feit dat die volksstemmingen werden gehouden nadat de gebieden (waarvan hij overigens de namen niet bleek te kennen) al in handen van het Russische leger waren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant