Je merkt het niet, natuurlijk niet. Alleen het gemeentelijke lichtbord, vlakbij het station, dat waarschuwt voor pfas maakt duidelijk dat dit een dorp in crisis is.
Zwijndrecht grenst aan het havengebied van Antwerpen. De industrie laat zich niet ruiken, integendeel, de lucht is prettig zilt, van de Schelde vlakbij. Knotwilgen botten uit, wielrenners rijden over landweggetjes, het ‘koersen’ is hier groot. In de eerste voorjaarszon zitten de terrassen vol.
Pfas? Je kon ‘bloed laten trekken’, zoals dat hier in Vlaanderen heet, ruim achtduizend inwoners deden dat. Meer dan de helft heeft zoveel pfas in het bloed dat ‘nadelige gezondheidseffecten’ niet uit te sluiten zijn, maakte het Vlaamse Departement Zorg vorige week bekend.
Kelly scoorde ‘te hoog’, zegt ze op een caféterras met zicht op het havengebied. Maar ja, wat wil je, ‘ik woon hier al mijn hele leven’. Haar partner wijst richting de industrie. ‘De geluidsoverlast van het affakkelen vind ik erger dan het pfas-verhaal.’
Ondanks pfas stijgen de huizenprijzen. Zwijndrecht heeft alles. Vlakbij Antwerpen, een tramverbinding, een sporthal, zelfs een bioscoop. Dit is ‘een tof dorpje, jammer van de pfas alleen’, zegt de 21-jarige student Amélie Vanderheyden. Ook zij liet bloed prikken, ze scoorde boven de norm.
De pfas komt van 3M. Deze Amerikaanse firma is sinds 1971 op het haventerrein gevestigd als fabrikant van ‘coatings’, ‘halffabricaten’ en bijvoorbeeld rubberen onderdelen die in zowat elke auto zitten. De meeste omwonenden hadden nog nooit van pfas gehoord. Vier jaar geleden kwam de vervuiling toevallig aan het licht bij de aanleg van een snelweg.
De wereld ligt als het ware onder ‘een grauwsluier’ van pfas, zegt Jacob de Boer, emeritus hoogleraar milieuchemie en toxicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en betrokken bij het Vlaamse bevolkingsonderzoek. In de grauwsluier zijn ‘hotspots’ waar de vervuiling op z’n ergst is, zoals Venetië, het Amerikaanse Parkersburg, Dordrecht in Nederland en dus ook Zwijndrecht.
Toen het onderzoek gaande was, belde de laborant hem: ‘Wat is er met deze monsters aan de hand?’ Zo hoog waren de waarden. Hij krijgt vragen: ‘Zou u zelf in Zwijndrecht gaan wonen?’ Nou, hij ‘moet er niet aan denken’.
Je zou zeggen: wie hier wel woont, trekt gezamenlijk op om schadevergoeding te eisen van 3M. Inderdaad is er juridisch verzet, maar lang niet iedereen doet mee. Een plan om tuinen uit voorzorg af te graven, stuit op weerstand. Sommige inwoners eten nog steeds eieren van hun eigen hobbykippen, ook al zijn deze eieren aantoonbaar vervuild.
Vlakbij het haventerrein boert Koen Doggen. Inderdaad, een bioboer op pfas-gronden, dat is ‘met elkaar in tegenspraak’. De overheid adviseert om niet van dit land te eten. Toch staan de bloemkolen en baby-broccoli op Koens akker klaar om in een biologisch groentepakket te gaan.
Zijn streven is ‘het jaar rond met seizoensgebonden groente’. Koen is transparant: wat hij verbouwt, komt uit Zwijndrecht. De pfas zit weliswaar in de bodem, maar is volgens hem ‘niet aantoonbaar’ in de groente. Sommige vaste klanten haakten af, vooral stadslui uit Antwerpen, maar anderen blijven.
Weet je wat het in Koens ogen is: Zwijndrecht is een ‘symbool’ geworden. Door het dorp af te schilderen als ‘het Tsjernobyl van Vlaanderen’ kan de overheid het pfas-probleem hier ‘isoleren’, terwijl het ‘too big to handle’ is. ‘Want over de hele wereld hebben we allemaal pfas in ons bloed.’
3M is een grote werkgever in Zwijndrecht. Een oud-medewerker, doctor in de scheikunde, zegt dat hij ‘bijna gelyncht’ werd toen de pfas-kwestie naar buiten kwam. Hij bespeurt ‘hysterie’. Zeker, vervuiling is een probleem, maar zou een beetje pfas echt zo schadelijk zijn? Hij werkte er jaren mee en is volgens de dokter nog ‘helemaal gezond’.
Boven een biertje in het plaatselijke wielercafé vertelt Ivan Vanmoere, hier geboren en getogen, dat hij nog steeds eieren ‘van eigen kippetjes’ eet. Hij maakt zich niet druk. Je kunt er toch niets tegen doen. ‘Het zit in uw lichaam en het gaat er niet meer uit.’
a.vanes@volkskrant.nl
Over de auteur
Ana van Es is rondreizend columnist voor de Volkskrant. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns