Andere Tijden Sport toont maandag nooit eerder vertoonde beelden van Johan Cruijff, negen jaar na zijn dood. Ze zijn van de Amsterdammer Louis van Schoonhoven, die de ster in wording al vanaf 1963 volgde met zijn 8-mm camera. ‘Hij speelt in het topvoetbal precies hetzelfde als in de pupillen.’
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
De compilatie op het einde van de documentaire Gek van Cruijff is een stroomversnelling van zinsbegoochelend voetbal. Johan Cruijff, de man die de snelheid van het hedendaagse spel zestig jaar geleden al beheerste, dribbelt dwars door de linies. Op slechte velden, met een ongekend vermogen om tackles te ontwijken, sierlijk en altijd snel. Creatief, behendig. Incasseren en uitdelen, dat ook.
Maar altijd snel dus. Het zijn beelden van toen, herontdekt en in kleur, gemaakt door een amateurfilmer en maandag te zien in een aflevering van Andere Tijden Sport. Een van de mooie aspecten van de documentaire Gek van Cruijff is de transformatie naar het heden. De huidige Ajax-talenten Sean Steur en Rayane Bounida, die onlangs debuteerden in het eerste elftal, kijken naar Cruijff.
Hun ogen glimmen. Steur kende uit de overlevering vooral de aanleiding tot de strafschop in de WK-finale van 1974, de razendsnelle dribbel in de eerste minuut tegen West-Duitsland: ‘Toen was ik gewoon verliefd op hem.’ Bounida: ‘Hij is een geweldig persoon.’ Deze maandag, 24 maart, is het precies negen jaar na het overlijden van Cruijff.
Het zijn beelden voor de eeuwigheid. Steur en Bounida verwonderen zich over de bal, over de andere broekjes, over de ‘schandalige’ velden met modder en hobbels, maar ze genieten vooral van Cruijff. Steur: ‘Geef die bal maar aan Cruijff, hij doet het wel. Hij verzint wel iets.’
Ze prijzen de buitenkant van de voet waarmee hij wonderen verricht, de beroemde draai achter het standbeen, de Cruijff-kap, zoals Bounida zegt, internationaal bekend als de Cruyff-turn. Ze zoeken hem op foto’s en draaien een plaatje op een oude pick-up. Ze lachen om de zin ‘Cruijffie, Cruijffie, neem hem op je kuiffie’ en constateren met maker Marcel Goedhart dat zo’n liedje toch iets anders was dan de tegenwoordige songs van Noa Lang.
Het is met die beelden alsof onbekende Rembrandts zijn gevonden in een oude kast van een anonieme kunstliefhebber. De oudste vondst is van Cruijff als jongen van 17 jaar, een spriet nog, in een kampioenswedstrijd van de jeugd van Ajax tegen Volendam, in 1964.
Hup, de bal soepel van rechts naar links tijdens de dribbel. Voetbal, met de buitenkant, met de wreef, hij beheerst het allemaal. Het hele arsenaal van de latere wereldster uit Betondorp is al te zien in de jongen, in zijn oervorm. Nieuwe doelpunten zijn ontdekt, 42 stuks. Nieuw, of voor het eerst in kleur. Het is pure romantiek, met dank aan Louis van Schoonhoven zaliger.
De Amsterdammer Van Schoonhoven is in die tijd gek van Cruijff en hij houdt van filmen, variërend van het Bloemencorso tot duels van Ajax. Hij woont, om zijn hobby te bekostigen, bij zijn moeder en hij let vooral op Cruijff, in tijden dat de vrijheid voor de alternatieve verslaggever vrijwel onbeperkt is. Hij staat gewoon naast de zijlijn of filmt vanaf de tribune, soms zelfs vanaf het dak van het stadion. Of hij bevindt zich achter het doel, zoals tijdens de beroemde mistwedstrijd tegen Liverpool in 1966.
Hij gaat vaak met zijn broer Jack mee naar het stadion, maar die is hem dan even later kwijt. Louis is dan ergens met zijn camera, al doet hij niet zoveel met het materiaal. Hij slaat het thuis op en laat het zelfs niet aan zijn familie zien. Het is zijn privé-schat.
Bijzonder is dat hij de beelden in kleur schiet. Het is in tijden dat slechts een paar duels per competitieronde in samenvatting op tv komen, op zondagavond, in zwart-wit. Soms heeft Van Schoonhoven dezelfde beelden als de omroep, maar dan in kleur, vanuit een ander perspectief, met meer schokjes. Na de dood van Van Schoonhoven in 2011 blijven de beelden, van 1964 tot Cruijffs vertrek naar Barcelona in 1973, bij hem thuis liggen.
Maker Marcel Goedhart: ‘Er was door de familie na de dood van Louis een brief geschreven naar Beeld en Geluid, het audiovisuele archief, en ook naar Ajax, maar zij hadden geen interesse.’ Redacteur Frits van Rijn stuitte op die brief in het archief en ging jaren later alsnog op zoek naar de beelden, die inmiddels gedigitaliseerd zijn. Hij struinde urenlang door de schatkist en vond eindeloos veel materiaal, vooral gemaakt met de Yashica 8 van Louis van Schoonhoven. ‘Een hysterische brei aan beelden’, zoals Goedhart opmerkt.
Het zijn fases van wedstrijden, momenten. Cruijff, voetballend met andere rugnummers dan het bekende 14. Met 9, met 8, met 7, met 13. Cruijff met zijn bekende luchtsprong als hij scoorde, met de zwaai met de arm. Als Van Schoonhoven de hele wedstrijd zou filmen, zou dat omgerekend naar huidige maatstaven 2.400 euro per duel hebben gekost. Hij is dus selectief, maar hij vangt talrijke gedenkwaardige momenten. Soms juicht ook Louis, omdat hij supporter van Ajax is, en dan schudt de camera.
Van Schoonhoven reist ook naar Europese wedstrijden en is vrijwel overal bij, al mist hij bijvoorbeeld het debuut van Cruijff in Ajax I bij GVAV, in november 1964. In dat eerste seizoen, als Rinus Michels halverwege Vic Buckingham vervangt, degradeert Ajax bijna en speelt Cruijff slechts af en toe, ook omdat hij fysiek nog stappen moet zetten. In de jaren daarna brandt hij werkelijk los.
Jan Mulder, voormalig ploeggenoot van Cruijff, zegt in de documentaire: ‘Cruijff kwam op met de Beatles. Hij bracht leven in de brouwerij, hij bracht muziek in het voetbal. Hij was het symbool van sterrendom, dat het Nederlands voetbal niet kende.’ En, terwijl hij geniet van de beelden: ‘Hij speelt in het topvoetbal precies hetzelfde als in de pupillen.’
Mulder constateert de ‘gewichtloosheid’ van zijn voetbal, zoals Bounida de versnellingen in zijn spel prijst, alsmede het feit dat er in die tijden van trager voetbal niet altijd ‘druk op de bal’ is. De makers zetten muziek onder de beelden en wat blijkt: Cruijff gedijt op alle muziek, of die nu van Beethoven is, Santana, Steely Dan, Francoise Hardy, Curtis Mayfield of Michiel Borstlap.
Ach, de drie kwartier durende film had best twee keer zo lang kunnen zijn. En er was nog een andere ontdekking. Goedhart: ‘We dachten nog oudere beelden te hebben gevonden, van de jeugdspeler Cruijff uit 1963. Net op tijd ontdekten we dat zoiets onmogelijk was, omdat de Reynolds tribune in stadion de Meer te zien was, en die is geopend in 1965. Die beelden bleken in een verkeerde doos te zitten. Ze waren van Sjoerd Ruiter, in het begin van de jaren zeventig de nieuwe Cruijff genoemd. Hij had precies dezelfde loop als Cruijff, en speelde de bal ook vaak met buitenkantje rechts. Zijn familie was erg blij met de beelden.’
Gek van Cruijff, Andere Tijden Sport. Maandag 24 maart om 20.35 uur op NPO 1.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant