Gaat het over de Nederlandse chipsector, dan gaat het al snel over ASML. Maar in de schaduw van die chipmachinegigant is ook ASM aan een opmerkelijke opmars bezig. Al voelt het bedrijf uit Almere wel de gure geopolitieke wind uit Washington.
is economieredacteur. Hij schrijft onder meer over de Nederlandse chipsector.
Aan de rand van een bedrijventerrein in Almere − aan de Versterkerstraat, om de hoek van de Luidsprekerstraat − staat een bedrijf dat ondanks zijn bescheiden grootte van geopolitiek belang is. Het bouwt machines die essentieel zijn voor de wereldwijde productie van geavanceerde computerchips. En president Donald Trump zou maar wat graag willen dat ASM dit binnen de grenzen van de Verenigde Staten zou doen.
Mogelijk krijgt hij nog zijn zin ook. Herhaaldelijk heeft de Amerikaanse president gezegd dat hij wil dat een groter deel van de chipproductie in de Verenigde Staten plaatsvindt. Door met importheffingen de prijs van buitenlandse chips en chipmachines fors op te drijven, hoopt hij bedrijven te dwingen een deel van de productie naar de VS te verplaatsen, dreigt hij.
ASM bouwt al een nieuwe faciliteit in de Verenigde Staten, bedoeld om nieuwe technologieën te ontwikkelen. Maar door de dreigementen van Trump overweegt ASM er nu ook een productielocatie op te zetten, zegt Paul Verhagen, financieel directeur van het bedrijf.
‘Het is nog heel onduidelijk en heel onzeker wat er daadwerkelijk gaat gebeuren’, zegt hij erbij. Ook hij heeft gezien hoe de Amerikaanse president met dreigementen strooit, importheffingen afkondigt en ze vervolgens deels weer uitstelt. ‘Daar kun je op dit moment geen beleid op maken.’ Hij lacht: ‘Gelukkig tast iedereen in het duister, dus wat dat betreft is er sprake van een gelijk speelveld.’
Cruciale machines voor de productie van chips? Dat doet denken aan een ander Nederlands bedrijf met een naam die bijna hetzelfde is: ASML. Die gelijkenis is geen toeval: het Veldhovense ASML komt voort uit een samenwerking van ASM en Philips in de jaren tachtig.
ASM − voluit: Advanced Semiconductor Materials − heeft er dan ook al een roemrijk verleden opzitten. De Nederlandse ondernemer Arthur del Prado richtte het op in 1968, toen de chipindustrie nog in de kinderschoenen stond. Niet voor niets geldt Del Prado als de peetvader van de bloeiende hedendaagse Nederlandse chipindustrie. Niet alleen was hij een van de grondleggers van ASML. Besi, een ander groot Nederlands bedrijf dat zich bezighoudt met het productieproces van chips, komt eveneens mede uit zijn koker.
Marc Hesselink, sectoranalist van de techsector bij ING, noemt ASM dan ook de ‘kleine oudere broer van ASML’. En ook het oudere broertje is nu aan een groeispurt bezig.
ASM heeft de laatste jaren een vlucht genomen die ongekend is in de bijna 60-jarige geschiedenis van het bedrijf. De omzet bedroeg vorig jaar 2,9 miljard euro, de winst bijna 700 miljoen, bleek onlangs bij de presentatie van de jaarcijfers. Dat is meer dan een verdubbeling ten opzichte van vijf jaar geleden. In dezelfde periode is de beurswaarde ongeveer vervijfvoudigd.
De komende vijf jaar zal de omzet nog eens grofweg verdubbelen, verwacht Hesselink. Een paar jaar geleden gold ASML nog als ‘het belangrijkste bedrijf waar je nog nooit van gehoord hebt’, zegt de analist. Nu ASML geregeld het nieuws haalt, past die omschrijving volgens hem beter bij ASM.
Het bedrijf profiteert van de stijgende vraag naar geavanceerde computerchips, mede door de opkomst van kunstmatige intelligentie. Het productieproces van deze chips is nu al een onbevattelijk gepriegel. De pogingen van chipbedrijven om nog krachtigere chips te produceren, maken het alleen maar priegeliger. En daarvoor zijn de machines van ASM hard nodig.
Waar de apparaten van ASML minuscule patroontjes kerven met een laser, bouwen machines van ASM hier op voort door er extreem dunne laagjes op aan te leggen. Nieuwe chips gaan in een chipfabriek soms wel honderden keren heen en weer tussen zulke lijntjestrekkers en laagjesleggers, zegt Maarten Teepen, de baas van de Nederlandse activiteiten van ASM.
Zoom je ver genoeg in, dan lijkt de resulterende computerchip op een flatgebouw, zegt hij. Met verdiepingen tienduizend keer dunner dan een A4’tje. In geval van zijn meest geavanceerde technieken kunnen machines van ASM zelfs laagjes maken van niet meer dan één atoom dik. Deze precisie is nodig, want hedendaagse chips bevatten op het oppervlak van een euromunt al gauw meer dan een miljard onderdeeltjes.
Teepen laat een machine zien die in Almere staat. Aan de achterkant hangt een zilverkleurige, holle cilinder van ongeveer een meter lang. Door de onnavolgbare wirwar van draadjes eromheen, had hij zo had kunnen rondslingeren op de set van een Star Wars-film.
In feite is het een soort broodrooster, zegt de enthousiast gebarende Teepen. Kijk maar, daar lopen de verhittingselementen, die lijken op de roodgloeiende buisjes waardoor sneetjes brood in toast veranderen. Deze zijn alleen bedoeld om chips in aanbouw mee te verhitten. Het is een van de weinige herkenbare onderdelen in de metershoge, blokvormige machine waar hij bij staat, volgepropt met buizen, kettingen, schakelaars en motortjes.
Links en rechts van Teepen zitten deurtjes, met erachter een soort mengpanelen voor gassen. Binnen in het cilindervormige ‘broodrooster’ slaan deze gassen neer op de chips in aanbouw, zoals waterdamp ’s winters als een laagje ijs neerslaat op de autoramen.
Op die manier ontstaan de extreem dunne laagjes. In dit geval gaat het alleen niet om waterdamp, maar om gassen waar bijvoorbeeld metaaldeeltjes in zitten. Vandaar ook dat er hoge temperaturen nodig zijn, en dus dat ‘broodrooster’.
‘We zijn de laatste jaren enorm in beeld gekomen, in Nederland en daarbuiten’, merkt financieel directeur Verhagen. Wereldwijd wordt het belang van de chipindustrie meer onderkend, ziet hij, mede nadat complete industrieën waren vastgelopen toen tijdens de coronapandemie de aanvoer van chips verstoord raakte. ‘We merken dat er bij nationale overheden deuren opengaan die vroeger gesloten bleven. Toch bijzonder voor een bedrijf van onze opvang.’
Want ondanks de snelle groei is ASM nog altijd een relatief klein bedrijf binnen de sector, met zijn ruim 4.500 medewerkers wereldwijd. De omzet van ASML ligt tien keer hoger. Bovendien is dat bedrijf uit Veldhoven monopolist als het gaat om zijn meest geavanceerde machines: wil je de krachtigste chips van dit moment maken, dan kun je simpelweg niet om ASML heen.
ASM is weliswaar marktleider in de modernste techniek om laagjes te leggen, maar er zijn kapers op de kust. Zo bouwen het Amerikaanse Applied Materials en het Japanse Tokyo Electron vergelijkbare machines.
Dit maakt ASM kwetsbaarder dan ASML. Bijvoorbeeld voor geopolitieke schokken. Ook ASM heeft te maken met exportrestricties naar China die onder druk van de VS zijn ingevoerd, waardoor het een deel van zijn apparaten niet mag leveren.
‘Als er exportbeperkingen worden opgelegd uit veiligheidsoogpunt, dan steunen we dat’, zegt Verhagen. ‘Maar ik vraag me wel af in hoeverre alle maatregelen die nu worden genomen effectief zijn.’ Hij meent dat de Amerikanen een te breed scala aan technologieën verbieden, ook varianten die de Chinezen zelf kunnen maken of ontwikkelen. ‘We zien al dat Chinese klanten liever voor lokale concurrenten kiezen en dat de groei van deze lokale concurrenten is versneld. We dreigen onnodig een deel van de Chinese markt te verliezen.’
De Nederlandse regering deelt deze mening, aldus Verhagen, en probeert volgens hem in te praten op de Amerikanen. ‘Ze doet veel voor ons, echt petje af. Maar uiteindelijk heeft Amerika de macht om dingen door te drukken.’
De wereldwijde vraag naar machines van ASM is hoog, dus het bedrijf komt door de exportrestricties niet in acute moeilijkheden, zegt Verhagen. Maar dat het omzet uit China misloopt, betekent wel dat er minder ruimte is om te investeren in de technologie, broodnodig om de concurrentie voor te blijven.
Sectoranalist Hesselink ziet dit risico ook. ‘Als ze op wat voor manier ook een keer fout zitten, en een nieuwe generatie machines minder goed is dan die van andere, dan kunnen ze meteen marktaandeel verliezen. Maar tot op heden lopen ze juist uit op de competitie, is mijn indruk.’
Ook de machine in Almere is mede bedoeld om nieuwe technologieën te testen. In Nederland heeft het bedrijf naast zijn hoofdkantoor een onderzoeksafdeling staan, de daadwerkelijke productie vindt voornamelijk plaats in Zuid-Korea en Singapore. Niet voor niks hangen bij de receptie klokken die de tijd in de Amerikaanse staat Arizona, de Japanse hoofdstad Tokio en Singapore aangeven. Het illustreert de internationale aard van ASM en de chipsector als geheel.
ASM is ook van plan zijn onderzoeksfaciliteiten in Nederland uit te breiden, aldus Verhagen. Al zijn er nog wel een paar hindernissen. ‘Je wil niet beginnen met bouwen en halverwege te horen krijgen dat je moet stoppen vanwege een stikstofprobleem’, zegt hij. Ook het overvolle elektriciteitsnet is een probleem. ‘Het mag niet gebeuren dat je klaar bent, de stekker in het stopcontact steekt en dan geen stroom hebt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant