Het is lastig bepalen wat nou precies ‘uitzichtloos lijden’ en ‘ondraaglijk lijden’ is, maar het is waardevol dat euthanasie in Nederland mogelijk is en dat daardoor mijn oom Wout verder lijden bespaard is gebleven.
We waren met zeven mensen in de kamer, die gevuld was met liefde. We aten sushi en dronken champagne. Tegelijkertijd hadden we allemaal een knoop in onze maag. We wisten dat één van ons die middag dood zou gaan.
Mijn oom Wout is geboren in 1938 en had een vol en rijk leven. Hij had vier broers en verschillende pleegbroers en -zussen met wie hij een warme band onderhield. Hij was vader van twee kinderen en liefhebbende opa van zeven kleinkinderen.
In zijn werkende leven was hij museumconservator, eerst in Den Haag, later in Amsterdam. Niemand in Nederland wist meer over antieke (wijn)glazen en andere glazen objecten dan hij. Hij genoot erg van de natuur, had lange tijd een camper waarmee hij door Europa reisde. Hij had verschillende honden in zijn leven; de laatste, Bobo, was een klein, licht getraumatiseerd zwerfhondje uit Spanje, dat zich veel te vaak misdroeg. Maar Wout was gek op het beestje en kon er geen afstand van doen.
Over de auteur
Katalijn Ritsema van Eck is executive coach en organisatie adviseur.Zij schreef dit stuk op verzoek van Wout en in overleg met zijn kinderen en andere dierbaren.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
We waren bij Wout. Er hoefde niets gezegd te worden, want het was allemaal allang gezegd. We herhaalden het, omdat we het fijn vonden. We zeiden hoeveel we van hem hielden. Hij zei hoe trots hij op ons was. En hoe trots hij was op zichzelf. We knuffelden en we huilden en het was goed. En hij zei: ‘Katalijn, schrijf jij een stukje in de krant, over hoe fijn het is om zo te sterven?’ Bij deze mijn poging.
Vaak vindt euthanasie plaats in de allerlaatste levensfase: iemand gaat binnen twee weken dood aan kanker, we besparen hem/haar de laatste twee weken pijn. In toenemende mate vindt euthanasie plaats op een moment dat de dood wellicht nog iets verder weg is. Zo ook bij oom Wout. Hij had verschillende aandoeningen, parkinson, hartfalen, reuma, sclerodermie, die zijn leven onaangenaam beknotten. Hij was erg gesteld op zijn vrijheid en zelfstandigheid, en heeft in de laatste vijftien jaar van zijn leven jaarlijks bij zijn huisarts zijn euthanasie verklaring herbevestigd: hij wilde niet afhankelijk worden, hij wilde niet een leven dat enkel bestond uit schuifelen in zijn flatje.
Afgelopen winter was exact dat aan de hand geweest: door de sclerodermie had hij verschillende wonden aan zijn handen en voeten. Met name de wonden aan zijn voeten beperkten zijn bewegingsvrijheid in grote mate. Dit leven op een postzegel maakte hem gevoelig voor depressiviteit, iets waar hij in zijn leven regelmatig mee te maken had gehad en waar hij altijd krachtig tegen heeft gevochten. Met behandeling, medicatie en door zichzelf ertoe te zetten op pad te gaan. Als dit laatste niet meer mogelijk was, werd het erg ingewikkeld. De winter kwam eraan, die wonden zouden weer gaan opspelen. Nog zo’n winter: dat zag hij niet zitten. Bovendien: hij was 86, hij had een voltooid leven, hij vond het mooi geweest. Het ging vanaf nu alleen maar bergafwaarts. Die laatste maanden zou hij graag overslaan.
Wout maakte een afspraak bij de huisarts om euthanasie te bespreken. Ik vroeg me af of dit voldoende was voor euthanasie. Ik schreef ooit een scriptie over dit onderwerp en het is lastig bepalen wat nou precies ‘uitzichtloos lijden’ en ‘ondraaglijk lijden’ is. Alsof het lot ermee speelde, ging de afspraak niet door, omdat Wout een longontsteking kreeg. Hij weigerde behandeling.
Oude mensen gaan in de regel dood aan een onbehandelde longontsteking. Wout niet, tot ieders verbazing, wel had hij nu dagelijks verpleging nodig. Daarnaast nam de nachtelijke benauwdheid – die ook samenhing met zijn hartaandoening – toe. Alsnog vond het gesprek met de huisarts plaats over euthanasie. Conform procedure volgde een gesprek met de tweede beoordelaar. De longontsteking, en de gevolgen daarvan, speelden een belangrijke rol in het goedkeuren van de euthanasie. Er werd een datum afgesproken, twee weken later zou de euthanasie plaatsvinden.
De laatste twee weken kwamen familieleden en vrienden afscheid nemen. Wout was diep geraakt, omdat hij zag hoeveel positieve impact hij op zijn omgeving had gehad. Hij zag zichzelf soms als een knorrepot op een flatje, maar bleek voor anderen goud waard te zijn. Hij was in staat dit te ontvangen en te voelen. Dat was zo mooi om te zien.
Ook voor mij was Wout van onschatbare waarde. We hebben allemaal een anker nodig in de generatie boven ons. Ik vond mijn anker in Wout. Hij vulde deels de leegte die mijn vader – zijn broer – had achtergelaten. Mijn vader pleegde zelfmoord toen ik 15 was.
Waar mijn vaders dood te maken had met wanhoop, frustratie en eenzaamheid, ging de dood van oom Wout over liefde, verbinding en samenzijn. Mijn vaders dood is een blijvend trauma. Oom Wouts stervensproces is een periode waar ik met heel veel liefde op terugkijk. Ik weet dat zijn kinderen en andere dierbaren dit ook zo ervaren.
Om half vier kwamen zijn twee huisartsen. Zoals afgesproken verlieten we met een deel van de aanwezigen de kamer. Zijn twee kinderen en hondje Bobo bleven. De huisartsen vroegen nogmaals of hij dit echt wilde. Dat wilde hij. Hij stierf rustig en vredig, terwijl zijn kinderen hem vasthielden.
Ik heb de zelfgekozen dood nu tweemaal van dichtbij meegemaakt en weet dat we het niet kunnen hebben over ‘dé’ zelfgekozen dood. Er is een te breed scala aan gradaties en variaties om alles over één kam te scheren. Het gaat van pijnlijk en onwenselijk, tot prettig en wenselijk. De variant van oom Wout is een geschenk uit de hemel.
Euthanasie is complex, je vraagt nogal wat van een arts, en het is – terecht – ingebed in regels en procedures. Het is niet een recht dat je per definitie kan claimen, maar door juist te handelen, kan je de kans dat je euthanasie kunt krijgen wel vergroten. Het is zo fijn dat dit in Nederland mogelijk is, en dat mijn oom Wout verder lijden bespaard is gebleven. Dit was het gedroomde afscheid en het gedroomde einde voor Wout. Hij beveelt het warm aan. Bij deze.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant