Duizenden Israëliërs verzamelden zich deze week bij Netanyahu’s woning in de Jeruzalemse Gaza-straat, om te protesteren tegen de oorlog en de premier. Dat is vaker gebeurd, maar niet eerder was de sfeer zo verhit.
doet verslag vanuit Israël.
‘Dit is onze tweede onafhankelijkheidsoorlog, niets minder dan dat. We zijn al bijna geen democratie meer, en zonder democratie kan Israël niet overleven.’
Het zijn grote woorden die Adinah, een 52-jarige advocaat, gebruikt om de toestand waarin haar land verkeert te beschrijven. Dan moet ze zichzelf onderbreken om even opzij te stappen en dekking te zoeken op het terras van een koffietentje. Op de plek waar ze zojuist stond, sproeit nu het waterkanon van de Israëlische oproerpolitie de straat schoon – dat wil zeggen: vrij van demonstranten.
Gelukkig zonder ‘skunk’, het in Israël ontwikkelde alternatief voor traangas op basis van stinkdiergif, dat betogers nog dagenlang doet braken van de stank aan lijf en kleding. Het maakt Adinahs woede er niet minder om. ‘Kijk eens! Onder Netanyahu verandert Israël in een fascistische dictatuur!’
De vrouw is een van de duizenden die woensdagavond in Jeruzalem betogen rond ‘Gaza 35’, de woning in Jeruzalem van premier Benjamin Netanyahu aan wat cynisch genoeg al decennialang de Gaza-straat heet. Het lijkt een doodgewoon appartement in een enigszins afgebladderd blok, maar elders hebben de premier en zijn als luxepaard bekendstaande echtgenote Sara chiquere optrekjes.
De betogers proberen tot pal voor Gaza 35 te komen, maar dat zal ze niet lukken. Overal rondom staan hekken en de lichaamstaal van de oproerpolitie laat weinig te raden over; het fort wordt streng bewaakt, zo nodig met duwen en trekken. Een enkele betoger druipt onthutst af met bloedend gelaat.
Het is lang niet de eerste keer dat hier wordt gedemonstreerd tegen de oorlogspremier, maar niet eerder was de sfeer zo verhit. Ook de regen brengt geen verkoeling. De verklaring is te vinden in twee gebeurtenissen van de afgelopen week, twee factoren die elkaar aanvullen en versterken.
Ten eerste hervatte Israël dinsdag de Gazaoorlog. Opnieuw werd de landstrook getroffen door bombardementen en nog geen 48 uur later trokken opnieuw grondtroepen het noorden van Gaza binnen.
Daarmee vervloog de hoop die de families van gijzelaars hadden gekoesterd sinds 19 januari, namelijk dat het op die dag door Israël en Hamas gesloten bestandsakkoord zou werken en dat hun geliefden thuis zouden komen. Die kans is nu wel heel klein geworden.
De diplomatie rond het akkoord wordt voortgezet, maar alles wijst erop dat Netanyahu definitief heeft besloten het ene oorlogsdoel – Hamas vernietigen – te laten prevaleren boven het andere – de gijzelaars vrij krijgen. Een veeg teken is dat de extreemrechtse Itamar Ben-Gvir, die in januari als minister opstapte omdat hij koste wat kost geen bestand wilde, na dinsdag weer werd verwelkomd als lid van het kabinet.
De tweede factor heeft te maken met de weerzin die Netanyahu oproept als wat hij volgens zijn tegenstanders is: een corrupte autocraat. Dat beeld bevestigde hij een week geleden door het ontslag aan te kondigen van Ronen Bar, hoofd van de Shin Bet, de binnenlandse veiligheidsdienst.
Netanyahu zei ‘geen vertrouwen’ meer te hebben in Bar, wat dat ook mag betekenen. De ware reden is ongetwijfeld dat de Shin Bet te veel wist over ‘Qatargate’, een reeks schimmige financiële en politieke transacties tussen de rijke Golfstaat en de entourage van de premier, waarover recentelijk meer was uitgelekt. Bar was niet bereid alles zomaar onder het tapijt te vegen.
‘Ik zie volledige waarheidsvinding, wat de uitkomst ook moge zijn, als mijn hoogste opdracht’, schreef hij donderdag in een soort afscheidsbrief aan het kabinet. Hetzelfde geldt voor een grondig onderzoek naar de fouten op het hoogste niveau die hebben geleid tot ‘7 oktober’. Ook dat ziet Netanyahu liever niet.
Het aangekondigde ontslag van Bar, donderdagavond unaniem bekrachtigd door het kabinet, kwam als een schok, op z’n minst voor de meerderheid van Israëliërs die toch al weinig vertrouwen hadden in de politieke integriteit van de minister-president. Dat de regering vrijdag bezwaren van het Hooggerechtshof tegen het ontslag terzijde schoof, maakte de zaak nog erger.
De afgelopen maanden had Netanyahu al diverse mensen ontslagen die nog iets van een eigen geluid lieten horen: minister van Defensie Yoav Gallant, legerchef Herzi Halevi en legerwoordvoerder Daniel Hagari. Het volgende slachtoffer lijkt Gali Baharav-Miara te worden, juridisch adviseur van de regering.
‘Ronen Bar en Gali Baharav-Miara zijn de enigen in de regering die we nog konden vertrouwen’, zegt Shabtar Gabai, een 57-jarige luchtvaartingenieur die woensdag demonstreert rond Gaza 35. Hun dreigende ontslag en het hervatten van de Gazaoorlog maken volgens hem dat deze week zo verschilt van alle andere weken sinds 7 oktober 2023. ‘Kijk om je heen, het giet, maar de mensen zijn vastbeslotener dan ooit. Er is maar één optie: Netanyahu moet weg.’
Gabai belichaamt de golfbeweging van protest in Israël. Al sinds 2011 is hij op de been. Hij demonstreerde voor sociale rechten, tegen regeringsbemoeienis met de rechterlijke macht, voor onderzoek naar corruptie door Netanyahu, tegen het strenge coronabeleid. Vanaf januari 2023 was hij onderdeel van de massale beweging tegen Netanyahu’s pogingen het Hooggerechtshof te kortwieken.
Na de terreuraanval van 7 oktober dat jaar, toen de natie één was in afgrijzen, viel het protest stil. Spoedig keerden betogers echter terug op straat. Ditmaal was ‘Bring Them Home’ (verwijzend naar de gijzelaars) de overkoepelende leus, maar de aloude afkeer van de autocratische minister-president vormde daarmee een nauwelijks te ontwarren kluwen.
Eén element speelt in de protestbeweging amper een rol: het lot van de Palestijnse burgers in Gaza. Ook anderhalf jaar na de gruwelen van 7 oktober ontbreekt bij de meeste Israëliërs nog altijd de emotionele ruimte voor empathie.
Nehora Chajes, een 26-jarige kunststudent, toont die empathie wel. Uit zichzelf begint ze over ‘onschuldige Palestijnen in Gaza die omkomen door zinloze Israëlische bombardementen’. Maar ook voor wie haar opinie niet deelt – en ze beseft dat ze niet veel medestanders heeft – ziet ze reden om de straat op te gaan: ‘Zelfs mensen die niets om de burgers in Gaza geven, moeten beseffen dat onze eigen soldaten worden opgeofferd.’
Chajes neemt donderdagmorgen deel aan een zwijgende sit-in van vrouwen op gele plastic stoeltjes, opnieuw nabij Gaza 35. ‘Moederschap’ is hier de verbindende factor: dat van jonge dienstplichtigen en van gijzelaars. ‘Nee, ik ben geen moeder’, zegt Chajes. ‘Maar ik héb een moeder en ik wil kinderen. Ik wil niet dat die later zonder reden eropuit worden gestuurd om te sterven.’
Hoe standvastig de betogers ook zijn, ze vertegenwoordigen niet de grote meerderheid van de Israëlische bevolking. Loop vanaf de gele stoeltjes een stukje de stad in, spreek op straat willekeurig mensen aan en zie: een radicaal ander geluid valt eenvoudig te noteren.
‘Oorlog voer je om de vijand te verslaan, niet om gijzelaars vrij te krijgen’, zo citeert Baila, een vrouw van middelbare leeftijd die met haar oudere vriendin Eva op stap is, iets wat ze onlangs las op sociale media. Ze is het er hartgrondig mee eens. De families van gijzelaars verwijt ze realiteitszin. ‘Alleen druk helpt tegen monsters als van Hamas. En daarmee bedoel ik: totale vernietiging.’
Premier Netanyahu heeft de onvoorwaardelijke steun van de twee vrouwen. ‘Misschien heeft hij fouten gemaakt, maar hij is sterk voor zijn volk. Dat is wat we meer dan ooit nodig hebben. Geen slappe hap. Als het mogelijk was te onderhandelen, zou hij dat heus wel doen, hij heeft een hart. Maar er dreigt nieuw gevaar. Hij moest Gaza wel aanvallen.’
Ook bij vrouwen als Baila en Eva is het de vraag of zij de grote meerderheid van de bevolking vertegenwoordigen. Dat lijkt niet het geval te zijn. ‘De meeste Israëliërs willen niet langer vechten’, schreef analist en opiniepeiler Dahlia Scheindlin deze week in de krant Haaretz. Israël is oorlogsmoe. Veel reservisten (oudere dienstplichtigen) nokken af als ze worden opgeroepen.
Scheindlin ziet een door weinigen opgemerkte, niettemin ‘drastische verschuiving’ in de publieke opinie. Steeds minder Israëliërs geloven dat de oorlog tegen Hamas valt te winnen. Bijna driekwart van hen steunde vorige maand het bestandsakkoord; de rest wilde de oorlog hervatten. In een peiling maandag over het ontslag van Ronen Bar bleek weinig steun voor de stap van Netanyahu.
Volgens Scheindlin staat de democratie als zodanig op het spel. In haar boek The Crooked Timber of Democracy in Israel, gepubliceerd kort voor 7 oktober, stelt ze dat het ‘kromme hout’ van de Israëlische democratie van meet af aan gebreken heeft gekend (de bezetting van Palestijns gebied is er één van). Onder Netanyahu zijn die feilen zo ernstig geworden, dat de boom dreigt te knakken.
Kan het elan van demonstranten het tij keren? Wel degelijk, denkt luchtvaartingenieur Gabai. Hij citeert Abraham Lincoln. ‘Sommige mensen kun je altijd voor de gek houden, en je kunt alle mensen een tijdje voor de gek houden, maar je kunt niet alle mensen altijd voor de gek houden.’
Zijn 66-jarige vriend en medebetoger Shy Or gelooft er niet in. ‘De regering trekt zich niets van ons aan’, zegt hij. ‘Ze horen ons niet eens. Netanyahu blijft zitten waar hij zit.’
Want inderdaad, Israël kent in de ogen van velen geen briljanter politiek strateeg dan ‘Bibi’. En als alle gijzelaars straks zijn teruggekeerd, al dan niet in lijkzakken, kan hij met Hamas doen wat hij wil – mede dankzij Trump. Bovendien: wanneer er geen gijzelaars meer zijn, is het protest beroofd van zijn belangrijkste mobiliserende factor. Dan zou de beweging weleens kunnen verkruimelen.
Ook Scheindlin besluit haar boek met een sombere noot. ‘De realiteit is dat veel Israëliërs doelbewust leiders steunen die de democratische waarden ontmantelen. Het publiek in democratieën kan vrijwillig ondemocratisch leiderschap kiezen. Met open ogen, niet uit naïviteit of onverschilligheid.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant