De jaarlijkse demonstratie tegen racisme is nu voor het eerst ook tegen fascisme. Deelnemers zien de huidige ontwikkelingen in de wereld met lede ogen aan: ‘Je ziet het fascisme gewoon voor je eigen ogen gebeuren.’
is verslaggever en onderzoeksjournalist bij de Volkskrant.
Op de brede schouders van zijn Amerikaanse vader steekt Khalil Sturgeon (10) zijn vuist in de lucht. Om hem heen, hier op de volle Dam, staan vele duizenden demonstranten. Maar hij torent er met zijn pluizige krullen, grote zonnebril, gelukzalige glimlach en zelfgemaakte protestbord tegen fascisme bovenuit.
Hij was 2 jaar oud toen zakenman Donald Trump in 2016 voor het eerst werd verkozen tot president van Amerika. Het bleek bepalend voor zijn toekomst. ‘Ik vond het onverantwoordelijk om hem daar te laten opgroeien’, zegt vader Andros. En dus verhuisden ze naar Nederland waar ze nu, negen jaar later, alsnog staan te demonstreren tegen de man die het vertrek uit hun thuisland inluidde.
De opkomst bij de jaarlijkse demonstratie tegen racisme (en nu voor het eerst ook fascisme) schommelt van oudsher. Soms komen er honderden mensen, soms duizenden, op deze zaterdagmiddag vermoedelijk meer dan tienduizend. Ze staan hier om allerlei redenen. Maar één constatering doen ze allemaal: de wereld staat in brand. En, zoals de organisatie het verwoordde: ‘De les uit het verleden is: wie zwijgt, stemt toe.’
Er is veel om tegen te demonstreren, blijkt uit de talloze protestborden. De dreigende ontmanteling van de rechtsstaat in de Verenigde Staten bijvoorbeeld, waar president Trump niet alleen gerechtelijke uitspraken negeert (zoals een verbod op de deportatie van honderden migranten naar El Salvador), maar ook nog eens oproept de rechter in kwestie af te zetten.
Of de situatie in Gaza, waar Israël met Amerikaanse steun de aanvallen weer opvoert en opnieuw honderden onschuldige burgers doodt.
Of de oorlog in Oekraïne, waar agressor Rusland bij een eventueel akkoord beloont lijkt te worden met nieuw grondgebied.
Of dichter bij huis, waar asielwetten worden gelanceerd die volgens bijna alle betrokkenen onwerkbaar zijn. Waar ontmenselijking van migranten op de loer ligt.
Het lijkt of de wereld is vergeten waarop de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens is gebaseerd, zegt Dagmar Oudshoorn, directeur van mensenrechtenorganisatie Amnesty, dat met een grote groep aanwezig is. ‘Namelijk op de gruwelen van twee wereldoorlogen. Op het zondebokdenken van toen. Op 4 mei zeggen we altijd: dit nooit meer. Maar het zondebokdenken lijkt net zo hard terug te komen.’
Daarom zijn Andros en zijn zoon hier ook, vertelt de Amerikaan die inmiddels is neergestreken in het Gelderse dorp Elst. ‘Ik wil Khalil laten zien wat rechtvaardigheid is. In Amerika heeft de Maga-cult het land in z’n klauwen. Je ziet het fascisme gewoon voor je eigen ogen gebeuren. Het is een kwestie van tijd voordat Trump leden van de oppositie laat arresteren.’
Khalil: ‘Ik vind fascisme niet goed, want met fascisme is bijvoorbeeld Hitler aan de macht gekomen.’
Dat de machthebbers waartegen nu wordt gedemonstreerd veelal op hun positie zijn gekomen via eerlijke verkiezingen, valt niet te ontkennen. ‘Natuurlijk zijn er ook veel mensen die de ontwikkelingen positief vinden’, zegt ook Amnesty-directeur Oudshoorn. ‘Maar ik denk vaak aan mijn Hongaarse collega. Hij zegt: let op al die rode vlaggen. Want voor je het weet zit je democratisch gekozen in een heel ondemocratische situatie.’
Daarom is het belangrijk dat mensen iets doen, zegt ze. ‘Je hoeft echt niet op de Dam te staan of activist te zijn. Je kunt het er ook gewoon over hebben in je eigen omgeving. Zolang mensen maar niet wegkijken. Want misschien zijn het nu de rechten van anderen die worden afgenomen, morgen kan het over jou gaan.’
Ondanks alle onheilstijding blijft de 10-jarige Khalil op zijn vaders schouders stralen. ‘Dit zijn allemaal mensen die het niet eens zijn met wat er gebeurt’, zegt hij nadenkend. ‘We helpen elkaar allemaal. Ik ga er op school over vertellen.’
Vier demonstranten
‘Ik kwam lange tijd veel bij demonstraties in Amsterdam. Maar de afgelopen jaren zijn ze verhard. Op een gegeven moment liepen er zelfs mensen rond met doodskisten. Daardoor ben ik de afgelopen jaren minder vaak gegaan.
‘Ik sta hier nu toch omdat ik me dood schaam als ik maar een beetje door de stad wandel of, net als veel Nederlanders, niets zit te doen op de bank. Er gebeuren verschrikkelijke dingen in Gaza en in Oekraïne. Onze overheid is slap en neemt geen stelling. Daarom staat op mijn bord: ‘Niets doen is ook een standpunt’.
‘Op weg naar deze demonstratie keken winkelende mensen geïrriteerd naar het belletje aan mijn protestbord. Dat denk ik: alles wat wij hier nu zo onbezorgd kunnen doen is ook bevochten, hè? Dit belletje is om de zwijgende massa te laten kijken.’
‘Ik ben opgegroeid in Florida en woon nu zes jaar in Amsterdam. Ik ben bang voor de ontwikkelingen in mijn thuisland. Het maakt me angstig en doet me verdriet.
‘Mijn vader is Egyptisch met een Arabische achternaam, mijn moeder is een Amerikaanse christen. Ik kreeg destijds haar naam om zo min mogelijk last te hebben van racisme. We gingen niet naar de moskee en deden alles zo Amerikaans mogelijk. Gewoon omdat we wisten dat het anders tegen ons gebruikt zou worden. Wat Trump en Musk nu openlijk doen, de manier waarop ze over migranten praten bijvoorbeeld, zal het racisme in Amerika alleen maar doen toenemen.
‘Over een paar weken komen mijn ouders hier op bezoek om te kijken of ze hier kunnen wonen. En ze gaan ook kijken in Spanje. Ik wil er alles aan doen om ze daar in ieder geval weg te krijgen.’
‘Ik heb vroeger op de crèche al geleerd: wat gij niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Het onrecht komt voor mijn gevoel steeds dichterbij. Daarom sta ik hier nu.
‘De oorlog in Gaza, waar een genocide gewoon wordt gelivestreamd, maakt dat ik sinds een jaar naar demonstraties ga. Nu is daar de situatie in de VS bij gekomen. Ik vind het heel eng, ook vanuit vrouwelijk perspectief, dat dingen waar lang voor is gestreden, zoals abortus, nu ineens worden teruggedraaid. Dat maakt het ook persoonlijk.
‘Ik snap ook niet waarom wij in een vrij en welvarend land ineens gaan stemmen op populistische leiders. In Amsterdam leven we in een bubbel, maar blijkbaar is er enorme onvrede en angst. Ik heb me aangemeld voor drie politieke partijen – PvdA/GroenLinks, D66 en Volt – om ze te leren begrijpen. Ik wil weten waarom ze de mensen die het moeilijker hebben, de mensen waarvoor moet worden gezorgd, niet bereiken.
‘Ik hoorde twee meiden van een jaar of 16, die gewoon aan het winkelen waren, net tegen elkaar zeggen: huh, sinds wanneer is protesteren een ding? Ik was daar zelf als jong meisje ook niet mee bezig. Maar ik denk dat dat voor hun generatie anders zal zijn, want de noodzaak neemt toe.’
‘Ik herinner me nu ineens dingen die mijn moeder me vroeger als klein kind vertelde. Bijvoorbeeld dat mensen de gruwelen van een oorlog gaan vergeten, en steeds meer risico’s gaan nemen, terwijl ze niet weten welke verschrikkingen er op de loer liggen.
‘Als je een jaar geleden een roman had geschreven over wat er nu aan de hand is, had niemand dat geloofd. Maar de ontwikkelingen gaan nu zo snel. Ik maak me het meest zorgen over de Verenigde Staten. De rechtsstaat die buitenspel komt te staan, het is doodeng.
‘Ik heb erover getwijfeld of ik een hakenkruis op mijn protestbord zou zetten. Nu ben ik blij dat ik het wel gedaan heb, want het is gewoon een scenario dat zomaar kan uitkomen. Het is fantastisch dat hier nu zoveel mensen demonstreren. Zonder demonstraties was Oekraïne geen democratie geweest. Alleen vrees ik wel dat we te laat zijn.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant