Hij zou wel even een eind maken aan de oorlogen in Oekraïne en Gaza, beloofde Donald Trump. Maar hij krijgt bitter weinig voor elkaar. ‘Persoonlijkheid, waar alles om draait in Trumps wereld, werkt niet in de grimmige realiteit van deze conflicten.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
‘Dit is the art of the deal’, schreef de Republikeinse buitenlandcommissie in het Huis van Afgevaardigden in een jubelreactie op het telefoongesprek tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Russische president Vladimir Poetin eerder deze week, verwijzend naar de titel van Trumps boek over zakelijk succes uit 1987. ‘President Trump heeft Poetin doen inzien dat een staakt-het-vuren tussen Rusland en Oekraïne noodzakelijk is’, zei afgevaardigde Scott Perry uit Pennsylvania.
Over welke deal hebben ze het? Poetin wees Trumps voorstel voor een algehele gevechtspauze van dertig dagen, die vorige week was uitonderhandeld met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, resoluut af. Het enige waarmee de Russische leider tijdens het telefonische onderhoud van anderhalf uur instemde, was het tijdelijk staken van wederzijdse aanvallen op energie-infrastructuur, met een onduidelijke ingangsdatum.
In zijn verkiezingscampagne beloofde Trump de twee grote oorlogen van deze tijd, in Oekraïne en Gaza, binnen een etmaal te beëindigen. Maar twee maanden na zijn inauguratie zijn duurzame wapenstilstanden ver weg en lijkt vrede een begrip uit een parallel universum.
De Amerikaanse speciale gezant voor beide conflicten, vastgoedman Steve Witkoff, moet aanhoren hoe Poetin en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu assertief hun maximalistische doelstellingen blijven herhalen, respectievelijk de volledige capitulatie van Oekraïne en de ‘vernietiging’ van Hamas.
Een paar uur voor het telefoontje met Poetin markeerde een Israëlisch bommentapijt over Gaza het einde van het broze staakt-het-vuren dat vlak na Trumps inauguratie was ingegaan. De Amerikaanse president eiste alle eer voor dit bestand op, hoewel de onderhandelingen in samenwerking met de regering van zijn voorganger Joe Biden waren gevoerd.
Tijdens de gesprekken over de overgang naar de tweede fase van het bestand, waarin het Israëlische leger zich volledig uit Gaza zou moeten terugtrekken, bleven Israël en Hamas voorwaarden opwerpen die voor de andere partij onaanvaardbaar waren. Waarop de Amerikaanse gezant Witkoff in een uiterste poging voorstelde om de eerste fase dan maar te verlengen, zodat de uitruil van gijzelaars en gevangenen kon doorgaan zonder over de toekomst van Gaza te hoeven praten.
Hamas ging daar niet mee akkoord. Donderdag herhaalde kopstuk Husam Badran nog eens dat de Palestijnse beweging Israëls belangrijkste voorwaarde voor verdere vredesbesprekingen afwijst: het ontwapenen van de militaire tak.
Israël heeft sinds dinsdag al meer dan duizend slachtoffers gemaakt in Gaza. Dat aantal zal snel stijgen nu de Israëlische strijdkrachten het grondoffensief hebben hervat en tienduizenden Palestijnen opnieuw worden verdreven uit de ruïnes van hun huizen.
Omdat het lot van de Palestijnen voor niemand in de regering-Trump een zwaarwegende factor is (denk aan Trumps eerdere proefballon over het verdrijven van de Palestijnen om plaats te maken voor ‘de Rivièra van het Midden-Oosten), lijkt het Witte Huis zich zonder hoofdbrekens neer te leggen bij het mislukken van de onderhandelingen en door te schakelen naar het bekende mantra van onwrikbare steun aan Israël.
De Amerikaanse regering ‘steunt Israël volledig in de acties die het de afgelopen dagen heeft ondernomen’, zei perschef Karoline Leavitt donderdag.
In het geval van Oekraïne vrezen experts dat het uitblijven van een quick fix, waarmee Trump kan dagdromen over een Nobelprijs voor de Vrede, zal leiden tot nog verdergaande concessies aan Poetin.
Er zijn weinig aanwijzingen dat Poetin daadwerkelijk in vrede geïnteresseerd is. Hij lijkt de deur naar een vredesverdrag vooral op een kier te houden om ondertussen terrein te winnen in Oekraïne en om de relatie tussen Rusland en de VS te ontdooien. Een deel van het gesprek tussen Trump en Poetin ging volgens de officiële verklaring van het Witte Huis over ‘een breed scala aan terreinen waarop onze landen kunnen samenwerken’. Er zou onder meer zijn gesproken over de energiesector.
Hoe meer voordeel Trump voor zichzelf ziet, zo lijkt Poetins redenering, des te ontvankelijker hij wordt voor ‘vredeseisen’ die voor Oekraïne onaanvaardbaar zijn, zoals het aftreden van Zelensky en het beëindigen van alle militaire hulp uit het buitenland. Wat zou neerkomen op de gijzeling van een onthoofd Oekraïne als vazalstaat van Rusland, zoals in de Sovjet-tijd.
Voor het Kremlin is Trump een open boek, constateert Alexander Gabuev, directeur van het Carnegie Russia Eurasia Center, in The New York Times. ‘Ze weten waar zijn zwakke plekken zitten en hoe ze zijn ego moeten masseren. Voor mij is het duidelijk dat het Russische team aan de winnende hand is.’
Volgens Aaron David Miller, voormalige Midden-Oostengezant van de VS, is gebleken dat Trumps manier van deals maken in dit geval nauwelijks effect heeft. ‘Persoonlijkheid, waar in Trumps wereld alles om draait, werkt niet in de grimmige realiteit van deze conflicten.’
Datzelfde lijkt te gelden voor de inzet van inhoudelijk onervaren onderhandelaars als Witkoff en buitenlandminister Marco Rubio. Die staan tegenover doorgewinterde KGB’ers met wie Poetin zich omringt en een geradicaliseerde Israëlische regering met een premier die zijn politieke overleven boven alles stelt.
Samen met Trumps overduidelijk dedain voor de zwakkere partijen, de Palestijnen en de Oekraïners, leidt dit tot een situatie waarin Poetin en Netanyahu geen enkele druk voelen om concessies te doen – niet aan hun vijanden en niet aan de VS.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant