De Russische Alexander Skobov (67) is veroordeeld tot 16 jaar gevangenisstraf voor ‘rechtvaardiging van terrorisme’ en ‘deelname aan een terroristische organisatie’. Skobov werd meer dan veertig jaar geleden al eens gearresteerd voor het uiten van kritiek op het Sovjetregime.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Aleksandr Skobov is 18 als hij met vrienden voor het eerst deelneemt aan een openbaar politiek protest. Het is 1976, partijleider Leonid Brezjnev zit al meer dan tien jaar stevig in het zadel. De drieste studentenactie zal gegarandeerd problemen opleveren, dat weten ze. In het centrum van Leningrad strooien de studenten pamfletten uit met een oproep een eind te maken aan de ‘dictatuur van de ambtenaren’. Ze pleiten voor een ‘nieuwe revolutie’. De geheime dienst weet hen snel te vinden.
Voor die eerste aanvaring met het Sovjetregime worden Skobov en zijn vrienden van de universiteit gestuurd en uit de communistische jeugdbeweging Komsomol gegooid. Twee jaar later wordt hij gearresteerd voor artikelen in een ondergronds links blaadje en tot tweemaal toe voor enkele jaren naar een psychiatrische inrichting gestuurd.
Op 21 maart 2025, meer dan veertig jaar na dato, veroordeelt een militaire rechtbank in St. Petersburg de nu 67-jarige Skobov tot 16 jaar opsluiting wegens ‘rechtvaardiging van terrorisme’ en ‘deelname aan een terroristische organisatie’.
Skobov, met een korte grijze baard en slechtziend door glaucoom, hoort het derde vonnis in zijn leven stoïcijns aan via een videoverbinding vanuit een gevangenis in Syktyvkar, een diep in de taiga gelegen stad, 1.000 kilometer ten noordwesten van Moskou. Aan de uitkomst twijfelde hij geen moment. Hij had zijn advocaat nog even virtueel op zijn vingers getikt, nadat die in zijn slotpleidooi had gevraagd om vrijspraak. ‘We hadden toch afgesproken dat we om niets zouden vragen.’
Sinds hij nog in de schoolbankjes zat heeft Skobov nooit een blad voor de mond genomen, repressie of niet. In de jaren tachtig sluit hij zich aan bij een ondergrondse vakbond en voert actie voor de vrijlating van politieke gevangenen. Als Sovjetleider Michail Gorbatsjov vanaf 1985 de teugels laat vieren werkt hij enthousiast mee aan de oprichting van een dan nog illegale oppositiepartij, de Democratische Unie. Hij wordt beschuldigd van ‘anti-Sovjet-agitatie’, maar vanwege de razendsnelle veranderingen sterft de zaak een stille dood.
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie beproeft Skobov zijn geluk bij verschillende oppositiepartijen, maar blijft daarbij altijd vooral zichzelf. Hij keert zich als een van de weinigen ongemeen fel tegen de Russische inval in de opstandige deelrepubliek Tsjetsjenie in 1994, die tienduizenden levens eist en de stad Grozny verandert in een smeulende ruïne. Skobov voorspelt ‘een autoritair, repressief regime’ als gevolg van de Tsjetsjeense oorlog. ‘Geweld brengt leugens voort, leugens vereisen nieuw geweld’, schrijft hij in een pamflet dat hij eigenhandig op straat verspreidt.
Evenzo uit Skobov in 2014 luidkeels kritiek op de Russische annexatie van de Krim en de Russische inmenging in Oost-Oekraïne, met opnieuw duizenden doden als gevolg. Zijn toon wordt nog scherper na de Russische inval in Oekraïne in 2022. Skobov vergelijkt Poetin met Hitler en betoogt dat alle vormen van verzet, ook gewapend, tegen het huidige bewind in Moskou zijn geoorloofd. Hij sluit zich aan bij het Forum van Vrij Rusland, een oppositieplatform van geëmigreerde Russen, mede opgericht door ex-schaakkampioen Garri Kasparov.
Zelf kiest hij er principieel voor in Rusland te blijven, in het heldere besef dat dat hem zijn vrijheid kan kosten. Op 2 april 2024 wordt hij voor zijn publicaties op sociale media gearresteerd. Het Forum is dan al tot ‘ongewenste’ en dus verboden organisatie verklaard, maar krijgt niet het predicaat ‘terroristisch’. Niettemin wordt Skobov ervan beschuldigd lid te zijn van een terroristische organisatie.
Tijdens het proces weigert hij demonstratief in gesprek te gaan met de rechter of de openbare aanklager. Hij noemt het proces ‘een farce’ en weigert op te staan voor de rechter. Slechts incidenteel verheft hij zijn stem, als zijn vrouw wordt gehoord als getuige roept hij haar toe dat hij van haar houdt.
De procureur verzoekt ‘rekening te houden met Skobovs positieve trekken en het feit dat zijn 90-jarige moeder van hem afhankelijk is’, maar ze eist evengoed een gevangenisstraf van 18 jaar. Het worden er 16. ‘Het is voor mij enorm zwaar en droevig dat ik hem nooit meer zal zien en dat niet hij me de ogen zal sluiten’, verzucht zijn moeder al eerder tegen de krant Novaja Gazeta. ‘Maar ieder mens heeft zijn eigen lot.’
‘Vandaag zullen ze me opnieuw vragen of ik mezelf schuldig acht,’ zegt Skobov in zijn slotwoord. ‘Wel, ik ben hier degene die aanklaagt.’ Hij beschuldigt Poetin en diens entourage van oorlogssmisdaden en politieke terreur en richt zich aan het slot van zijn betoog alsnog tot de rechter en de procureur: ‘Erkent u dat u medeschuldig bent aan Poetins misdaden? Toont u berouw over uw deelname? Dat is alles wat ik wilde zeggen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant