De illegale handel in smaakjesvapes wordt volwassen, ook al is het merendeel van de dealers en klanten dat niet. De Volkskrant sprak met drie jonge dealers over hun motieven en ervaringen. ‘De handhaving is nul. Ik ben banger voor competitie dan voor politie.’
‘Hey bro’, een dunne jongen met een grote glimlach, niet ouder dan 20, geeft een vuist door het raam van een zilverkleurige gezinsauto. Het is kwart voor vijf op de parkeerplaats achter de Kentucky Fried Chicken in Amsterdam. Hij is keurig op tijd.
De jongen laat een glimmend geel doosje zien – ‘Deze was het toch?’ – en overhandigt de 18K Peach Mango Tornado, een goudkleurige cilinder ter grootte van een potje bellenblaas versierd met gekleurde lampjes. Waar de vapes vandaan komen? Zijn lach verdwijnt: ‘Jullie zijn toch niet van de politie?’
Vanaf 1 januari 2024 is het in Nederland verboden om vapes met een andere smaak dan die van tabak te verkopen. Smaakjes als mango, cola of suikerspin zouden te verleidelijk zijn voor jongeren. Vapes bevatten een grote hoeveelheid van de schadelijke en verslavende stof nicotine, vaak meer dan sigaretten. Daarnaast komen er bij het vapen giftige metalen vrij, die hersen- en orgaanschade kunnen veroorzaken.
Het verbod kwam na een periode waarin de vape – vooral onder jongeren – snel terrein won. Het Trimbos-instituut stelde dat het vapegebruik onder 12- tot 16-jarigen in vier jaar tijd verviervoudigde. Uit de eerste conclusies van een RIVM-onderzoek lijkt er door het smaakjesverbod een afname zichtbaar te zijn in het gebruik. Maar in hoeverre dit voor jongeren geldt, is onduidelijk – het rapport verschijnt pas later dit jaar.
Er is hoe dan ook een ‘zorgelijke ontwikkeling rondom het toegenomen gebruik van illegale vapes bij jongeren’, constateerde staatssecretaris voor Jeugd, Preventie en Sport Vincent Karremans (VVD) vorige week in een Kamerbrief waarin hij een actieplan tegen vapen presenteert. Naast inzetten op preventie wil hij het aanbod aanpakken, want ‘jongeren komen te makkelijk aan vapes via illegale handelskanalen’. En: ‘Dit moet stoppen.’ Verder ijvert Karremans voor strengere EU-wetgeving tegen vapes, en zijn er intussen elf lidstaten die hem daarin steunen.
De vraag echter is of het actieplan op tijd komt. Waar de handhaving zich vooralsnog richt op tabakswinkels en webshops, is er op schoolpleinen en sociale media de afgelopen jaren een levendig, illegaal verkoopcircuit ontstaan. Tijdens een rondvraag op meer dan twintig middelbare scholen en verschillende stadscentra in Noord-Holland, Brabant en Limburg vertellen scholieren dat er volop wordt gevapet. Ze zeggen het liever niet, maar na wat aandringen blijken de meeste jongeren hun vapes bij dealers te kopen: ondernemende jongeren, vaak medescholieren, die in het gat in de markt zijn gesprongen dat het verbod heeft gecreëerd.
Elke scholier lijkt wel een leeftijdsgenoot te kennen die via berichtenapps als Snapchat of Telegram zijn waar aanbiedt. Namen noemen doen ze liever niet. Uit angst voor politie of om een snitch te zijn. Wel laten ze op hun telefoons berichten van bekende leeftijdsgenoten zien die onder een schuilnaam hun assortiment aan smaakjesvapes aanbieden.
Via scholieren en sociale media verzamelde de Volkskrant contactgegevens van 45 vapedealers. Op voorwaarde van anonimiteit bieden drie jonge verkopers inzicht in hoe zij te werk gaan. Het beeld dat daaruit ontstaat, is dat wat begint als een lucratief bijbaantje al snel uitgroeit tot serieuze handel. Met serieuze risico’s.
Wessel (17) – niet zijn echte naam, wel zijn echte leeftijd – parkeert zijn helderblauwe scooter, een bekrast model uit de jaren negentig, op het stationsplein in Hilversum. Hij hangt er wel vaker rond na schooltijd, samen met vrienden. Zo ook toen een van hen een paar dagen voor dit gesprek verklapte dat Wessel weleens vapes verkoopt. De jonge dealer wilde best de schuilnaam geven die hij op sociale media gebruikt, en vertelt vandaag meer over zijn handel.
‘Ik had snel geld nodig’, legt hij uit. Van leeftijdsgenoten hoorde hij dat het makkelijk zou zijn om vapes te verkopen. ‘Ik dacht: ik ga het gewoon eens proberen.’ Uit de zak van zijn zwarte regenjas haalt hij een dik oranje exemplaar (Peach Ice) waar hij tijdens het gesprek af en toe een hijsje van neemt.
Wessels handel is klein: ongeveer één keer per maand koopt hij bij buitenlandse webshops een of twee dozen met vijftien stuks, voor zo’n 8 euro per vape. In de meeste Europese landen zijn die nog legaal te krijgen. Hij verkoopt ze voor 15 euro door aan schoolgenoten. ‘Maar vrienden krijgen natuurlijk gewoon korting.’ Van de winst koopt Wessel wiet of sigaretten, en een deel zet hij op zijn spaarrekening.
‘Toen vapes een paar jaar geleden populair werden, zag je de opkomst van jonge ondernemertjes’, vertelt criminoloog Ton Nabben, die al meer dan vijftien jaar onderzoek doet naar drugsmarkten. ‘Het waren gewoon scholieren die online voor een paar euro aan vapes konden komen en die aan leeftijdsgenoten doorverkochten als leuke bijverdienste.’ Cijfers zijn er niet, maar hij vindt het aannemelijk dat de straathandel in vapes is gegroeid sinds het verbod op de smaakjesvape. ‘Een verbod heeft altijd onbedoelde neveneffecten. Het creëert illegaliteit.’
Volgens Nabben is de handel in vapes aantrekkelijk voor scholieren door het ‘makkelijke verdienmodel’. Partijen vapes zijn online zonder veel moeite te verkrijgen. Daarnaast is de vraag onder leeftijdsgenoten groot. Ook heeft het dealerschap volgens hem in sommige kringen een statusverhogend effect: ‘Het straalt uit dat je succesvol bent, en van de straat.’
Wessel bestelt zijn koopwaar bij een Duitse webshop. Daar gebruikt hij de pinpas van zijn zus voor. Zijn moeder kan namelijk zijn eigen bankrekening bekijken en hij wil zijn handel voor haar verborgen houden. Binnen vier of vijf dagen worden de vapes netjes thuisbezorgd. Die verstopt hij dan snel op zijn kamer.
In veel EU-landen geldt geen verkoopverbod voor smaakjesvapes. Door het vrije verkeer van goederen kunnen die vapes makkelijk vanuit een ander EU-land naar Nederland worden gebracht. Dat is niet illegaal. Doorverkopen in Nederland is dat daarentegen wel.
Zoals de Duitse webshop van Wessel bestaan er wel meer. Een snel rondje op Google levert bijvoorbeeld een Tsjechische webwinkel op, die in het Nederlands waarschuwt dat ‘u zelf verantwoordelijk bent voor het opvolgen van de regels van uw land met betrekking tot het importeren van onze producten’. Een Griekse webwinkel belooft vapes in Nederland te bezorgen via bezorgdienst DHL.
Omdat de internationale verzendkosten op kleine bestellingen kunnen oplopen tot 10 euro per bestelling, is het vooral lucratief om in grotere hoeveelheden bij buitenlandse webshops te bestellen. Om vapedealer te worden heb je dus een klein startkapitaal nodig en een goede afzetmarkt.
Wessel gebruikt, zoals veel vapedealers, het socialemediaplatform Snapchat als belangrijkste manier om met klanten in contact te komen. De app onderscheidt zich van andere sociale media door het tijdelijke karakter van berichten. Foto’s zijn maar een paar seconden te bekijken en tekstberichten worden automatisch verwijderd. Ook niet onbelangrijk: de app is heel populair onder middelbare scholieren.
Op Snapchat is het mogelijk om een story te plaatsen: een foto of filmpje dat 24 uur lang zichtbaar is voor al jouw vrienden. Dealers gebruiken zo’n story als een soort uithangbord. Ze plaatsen er menu’s met alle soorten vapes die ze op voorraad hebben en wat ze kosten.
Wessel heeft er een speciaal Snapchatprofiel voor gemaakt, dat hij ook laat zien tijdens het gesprek. Hij stuurt vanaf dat account vriendschapsverzoeken naar alle vrienden van zijn vrienden. Dat gaat op Snapchat makkelijk. Behulpzame vrienden delen zijn story op hun eigen profiel voor een groter bereik.
Deze werkwijze passen veel dealers toe. Desgevraagd kunnen de meeste tieners met wie de Volkskrant sprak ter plekke twee of drie profielen van dealers tevoorschijn halen. Ook als ze nooit uit zichzelf op zoek zijn gegaan naar een vape. In elke klas zit wel iemand zoals Wessel die vapes verkoopt, schatten scholieren in. Jongeren die zo nu en dan een doos of twee bestellen en die voor het dubbele doorverkopen.
Maar er zijn ook grotere spelers: dealers die veel grotere hoeveelheden aanbieden, met soms wel vijftig verschillende smaken. Dealers die in story’s doorverwijzen naar ‘werkers’ of ‘loopjongens’ die de bezorging regelen. Ook zij zijn actief op Snapchat.
‘Yo, van wie heb je Snap?’, is het eerste argwanende bericht dat veel vapedealers sturen als een account zonder gemeenschappelijke vrienden hen toevoegt. Vapes hebben ze inderdaad, maar vragen beantwoorden voor dit onderzoek willen ze niet. ‘Wens je succes met zoeken. Ga je alvast vertellen: niemand gaat wat zeggen.’
De 20-jarige Rafi (niet zijn echte naam) blijkt een uitzondering. Hij vindt het juist wel leuk om het perspectief van een insider te geven. Dat doet hij in oktober 2024 op een terras in Amsterdam, nadat zijn reguliere werkdag is afgelopen. Hij loopt voor zijn opleiding stage in de horeca.
Rafi – op zijn hoofd een petje, om zijn schouders een tasje van een designermerk – laat een visitekaartje zien. ‘Best vapes in Amsterdam’ staat erop. ‘Ik probeer het gewoon zo professioneel mogelijk aan te pakken’, zegt Rafi. ‘Iedere klant krijgt een kaartje.’
Direct na de ingang van het verbod op smaakjesvapes in 2024 begon Rafi met verkopen. Veel van zijn vrienden rookten vapes. Hij was benieuwd of hij daar zelf niet aan kon verdienen. ‘Ik kom niet uit een rijk gezin. Ik heb met mijn vader, moeder en zusje lang in een appartement met één slaapkamer gewoond. Het paste net’, vertelt hij. Rafi zegt maandelijks zo’n 2.000 euro te verdienen met zijn handel. ‘Je kan ook gaan werken bij de supermarkt, maar daar zit geen geld in.’
Bezorgen doet hij altijd op zijn fatbike, waarmee hij ook naar het terras is gekomen. ‘Die wordt veel minder snel aangehouden dan een scooter.’ Zijn koopwaar houdt hij dicht op zijn lichaam, in zijn schoudertasje. Hij laat er een paar zien die hij later die dag nog moet bezorgen.
Per maand verkoopt Rafi zo’n honderd vapes, zegt hij. Zijn klanten kopen nu maar één of twee vapes per keer, maar hij wil zich gaan richten op groothandel: klanten die bestellingen plaatsen in dozen van tien stuks. Daarmee denkt hij meer winst te kunnen maken.
Het ontstaan van groothandel past binnen het patroon van illegale markten, zegt criminoloog Nabben. ‘Naarmate een markt begint uit te dijen, krijg je een zekere gelaagdheid.’ Kleinere spelers kopen bij grotere handelaren. Die laatsten houden een flinke marge over aan de verkoop, omdat ze goedkoop in bulk inkopen.
Rafi doet dat direct bij een Chinese fabrikant uit het industriegebied Shenzhen. Hij laat het WhatsAppgesprek zien dat hij met een vertegenwoordiger van het bedrijf heeft. Die laat hem af en toe weten welke vapes er op voorraad zijn. Ze kosten een paar euro per stuk, maar worden goedkoper naarmate je er meer bestelt. ‘Ik verkoop nu vapes voor 25 euro per stuk’, zegt Rafi. ‘Ik kan die regelen voor 3 of 4 euro.’
De fabrikant zegt de e-sigaretten te hebben opgeslagen in een eigen magazijn in Duitsland. Daarvandaan worden ze altijd met een busje naar Nederland gebracht, vertelt Rafi. Als de Volkskrant via WhatsApp informeert naar een bestelling en het vervoer, bevestigt de leverancier inderdaad dat het bedrijf de vapes met een eigen voertuig vanuit Duitsland naar de koper kan brengen.
Kopers hoeven alleen te laten weten welke vapes ze zouden willen, en in welke hoeveelheid. De laatste keer bestelde Rafi vapes in de vorm van een frisdrankblikje. ‘Vooral in de smaak Watermelon Ice, die is populair.’ Die dozen kan hij niet makkelijk thuis verstoppen, zegt hij. Hij beweert daarom de vapes te bewaren in een garagebox, die hij de Volkskrant niet wil laten zien. ‘Met een groot slot erop en een camera. Je weet maar nooit.’
Er zijn veel Chinese vapefabrikanten zoals Rafi’s leverancier. Op made-in-china.com, een verkoopplatform voor Chinese fabrikanten, staan er bijvoorbeeld meer dan tweehonderd klaar om hun vapes aan de man te brengen, ook in Europa. Ze bieden honderden verschillende modellen aan.
De vape waarvoor de dealer op de parkeerplaats achter de Amsterdamse KFC 15 euro kreeg, wordt door de Chinese fabrikanten aangeboden voor iets meer dan 3 dollar per stuk. Geïnteresseerden kunnen hun e-mailadres en telefoonnummer achterlaten. Vaak ontvangt de potentiële klant binnen enkele minuten een behulpzaam Engelstalig mailtje of WhatsAppbericht van een Kris, Mia of Tony.
‘Hi Friend! We are very glad that you are interested in our products.’ Als de Volkskrant reageert op de berichtjes, stellen de verkoopvertegenwoordigers zich uiterst behulpzaam op. Welke smaken? En hoeveel puffs? Wie meer dan tien dozen koopt, kan korting krijgen. Vanuit distributiecentra in Duitsland of Frankrijk kunnen de vapes snel door heel Europa worden bezorgd.
Over de levering hoeft de klant zich geen zorgen te maken: ‘Our shipping is very secure.’ Twee bedrijven verzekeren hun klanten zelfs dat de kosten voor hun rekening zijn als de bestelling wordt ingenomen: ‘Als de goederen door de douane worden geïnspecteerd of in beslag genomen, betalen we het hele bedrag terug.’
‘De vapes die zij aanbieden, overschrijden aan alle kanten de wettelijke grenzen die in Europa zijn gesteld aan vapes’, zegt Esther Croes, tabaksexpert bij het Trimbos-instituut. Volgens Europese wetgeving mogen vapes niet meer dan 2 milliliter vapevloeistof bevatten, met een nicotinegehalte van maximaal 2 procent. Dat komt neer op maximaal 40 milligram nicotine per wegwerpvape, 2 keer zoveel als de wettelijk voorgeschreven hoeveelheid in een pakje sigaretten.
‘Maar veel vapes uit het illegale circuit bevatten 5 procent nicotine’, zegt Croes, ‘en dan ook nog eens in volumes die vele malen groter zijn dan wat hier is toegestaan.’ Op made-in-china.com, en op de menu’s van Snapchatdealers door heel het land, zijn vapes gangbaar met 20 tot 36 milliliter vapevloeistof. Daar zit evenveel nicotine in als in vijftig tot negentig pakjes sigaretten.
Er is zoveel variatie in vapes en gebruikspatronen dat je geen algemene uitspraak kunt doen over hoelang een gemiddelde gebruiker met een vape doet, zegt Croes. ‘Een sigaret is in ongeveer dertien trekjes op, van een vape kun je zo vaak als je wil een trekje nemen. Veel gebruikers doen dat de hele dag door. We kunnen daardoor lastig uitrekenen hoeveel de gemiddelde Nederlander vapet.’
Uit onderzoek van het Trimbos blijkt dat slechts 28 procent van de jongeren tussen de 12 en 25 jaar die maandelijks vapen, zichzelf als verslaafd beschouwt. ‘Maar met dit soort hoeveelheden nicotine’, zegt Croes, ‘kunnen we eigenlijk wel met zekerheid zeggen dat dit een grote onderschatting is.’ Bovendien rookt bijna 70 procent van de jongeren die maandelijks vapen óók sigaretten.
Ze waarschuwt ook dat er geen enkel Europees toezicht is op de inhoud van vapes uit het illegale circuit. ‘Van veel smaakstoffen weten we bijvoorbeeld helemaal niet wat er gebeurt als je ze verhit en vervolgens inhaleert.’ Of er in China, waar bijna alle vapes geproduceerd worden, gecontroleerd wordt op de veiligheid van vapes, weet ze niet. ‘Maar vapes met smaakjes zijn in China zelf verboden, omdat ze als schadelijk worden gezien.’
Chinese fabrikanten produceren telkens nieuwe modellen om de klant te verleiden. Zo is er bijvoorbeeld de smartvape, een vape met een touchscreen en een ingebouwde speaker, die verbinding kan maken met je telefoon. Ook zijn er vapes waar je spelletjes op kan spelen. ‘Dat kun je echt crimineel noemen’, zegt Croes. ‘Het is puur om het aantrekkelijker te maken voor kinderen. Bij sommige vapes kun je pas verder met je spelletje nadat je een trekje hebt genomen. Als je al verslaafd was aan gamen, maar nog niet aan vapen, dan word je dat vanzelf ook.’
Dealers die het groot willen aanpakken, zitten niet meer op Snapchat, maar op het socialemediaplatform Telegram. Deze berichtendienst lijkt op WhatsApp, met als verschil een grotere anonimiteit. Dat kan handig zijn voor het handelen in illegale middelen.
In een Telegramgroep voor vapehandel is het een drukte van jewelste. De groep kent 460 leden, kopers én verkopers. Die laatsten sturen bijna dagelijks lange menulijsten rond. Ook Rafi doet dat: hij deelt een foto van acht doosjes met verschillende smaken. ‘Beschikbaar voor bezorging in heel Amsterdam. Woon je ver weg? Dan is post ook altijd een optie.’
Zijn berichtje valt in het niet bij de menu’s van andere aanbieders. De langste, afkomstig van een profiel dat zich omschrijft als ‘de leverancier van Nederland’, telt maar liefst 191 soorten vapes in een fruitsalade aan smaken: van Blueberry Gummy Bear tot Tropical Rainbow Blast. Bij afname vanaf honderd vapes kun je flinke korting krijgen.
De grootste verkopers houden zich afzijdig en willen geen vragen beantwoorden. Maar één dealer, Tom, wil na veel aandringen best een keertje bellen. Zijn menu is indrukwekkend: het telt tientallen smaken en hij biedt aan meerdere dozen per keer te versturen. Bezorging kan door heel Nederland, betalen met cash of in crypto.
Tom (niet zijn echte naam) stelt zich aan de telefoon voor als een 17-jarige vwo-scholier uit de omgeving van Nijmegen, maar de Volkskrant kan dit niet verifiëren. Op verzoeken om fysiek af te spreken, gaat hij niet in. Zijn vapehandel kan de krant via Telegram wel volgen.
Op de achtergrond van het telefoongesprek zijn verkeersgeluiden te horen. Tom zit achter op een scooter. ‘Ik ben met vrienden onderweg naar een restaurant, dus ik heb nu wel even tijd.’
Hij vertelt dat hij begon met het verkopen van vapes die hij kreeg van de oudere neef van een vriend. ‘Dat was gezeik. Het is beter om je eigen baas te zijn.’ Inmiddels koopt Tom zelf vapes in. Die worden volgens hem, net als bij Rafi, vanuit een Duits magazijn met een bestelbus naar Nederland gebracht.
‘Ik ben niet vapedealer geworden om stoer te zijn’, zegt Tom. ‘Ik zit op het VWO. Ik ben netjes.’ Vakkenvullen voor een mager loontje zag hij niet zitten. Met zijn vapehandel verdient hij meer geld en kan hij samen met zijn vrienden werken.
‘Ik probeerde de afgelopen jaren al vaker om het groter aan te pakken, maar dat mislukte telkens. Je moet wel op het juiste moment in de markt stappen.’ Dat juiste moment bleek het verbod op de smaakjesvapes. Toen maakte de incidentele vapeverkoper plaats voor de professional. Op Telegram biedt Tom nu bezorging aan door heel Nederland.
Het liefst verkoopt hij partijen, hij is naar eigen zeggen de detailhandel ontgroeid. ‘De moeite die je moet doen om voor één vape te gaan rijden is groot, snap je? Benzinekosten, personeelskosten…’
Tom werkt namelijk niet alleen, zegt hij. Hij stelt twee ‘partners’ te hebben met wie hij de handel organiseert. Ze maken af en toe gebruik van ‘werkers’. Volgens Tom zijn het jongens tussen de 16 en 21 jaar oud die de vapes voor hem bezorgen op scooters. Of dit klopt of dat het grootspraak is, kan de Volkskrant niet checken. Maar zijn verhaal past bij de grootte en reikwijdte van zijn aanbod op Telegram en sluit aan bij Snapchatverhalen van andere vapedealers die loopjongens inzetten: ‘Werker actief. Dezelfde kwaliteit en prijzen.’
Tom wil niet altijd in de vapehandel blijven. ‘Als ik 18 ben, stop ik ermee. Vanaf die leeftijd kan je een strafblad krijgen.’ Studeren wil hij niet, het ondernemerschap lonkt. ‘Wel gewoon iets legaals, hoor.’
Het is de vraag of jongeren zo makkelijk uit de vapehandel kunnen stappen als Tom beweert. Het kan namelijk dat zij overstappen naar andere illegale producten, zegt criminoloog Nabben. Vapedealers richten zich op de interesses van leeftijdsgenoten, ziet hij. Dat betekent dat hun assortiment met hen kan meegroeien. ‘Je doet als jonge vapedealer veel ervaring op. De manier waarop je een illegaal product verkoopt, of dat nou een vape is of iets anders, gaat volgens dezelfde principes.’
Scholieren laten Snapchatmenu’s zien waaruit blijkt dat vapedealers na een tijd ook andere illegale producten gaan verkopen. Zelf verkoopt Tom bijvoorbeeld ook sigaretten en snus, nicotinezakjes uit Zweden die in Nederland verboden zijn.
Ook Rafi heeft zijn handel uitgebreid. Vijf maanden na het eerste gesprek zit hij weer op het terras in Amsterdam. Het is hem inmiddels gelukt om een paar bulkbestellingen te bezorgen. Volgens hem gaat het om orders van honderd vapes of meer. ‘Ik heb dan in één keer m’n maandomzet binnen. Echt top.’
Hij houdt het niet alleen bij vapes. Rafi biecht op dat hij sinds het vorige gesprek ook een tijdje synthetische drugs heeft verkocht, zoals xtc en mdma. ‘Dat verdient pas echt goed. Iedereen die er voor het geld in zit, gaat sowieso die stap zetten.’
Toch zegt hij na twee weken met de handel in synthetische drugs gestopt te zijn, toen hij bij een klant over de vloer kwam die een overdosis had. ‘Je zag die man kapotgaan, het was echt fucked up.’ Hij wil wel graag meer gaan verdienen. Daarom overweegt hij nu om zijn handel uit te breiden met wiet en hasj: ‘Dat zou ook heel goed lopen.’
De politie weet dat vapehandel vaak samengaat met andere illegale activiteiten, zoals witwassen en illegale handel in sigaretten, tabak en verdovende middelen, zegt een woordvoerder van de landelijke politie. Maar omdat het smaakjesverbod onder de Tabaks- en rookwarenwet valt, ligt de verantwoordelijkheid voor het toezichthouden bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Daarom houdt de politie geen cijfers bij over vapehandel en speelt ze een beperkte rol in de bestrijding van de vapehandel.
De NVWA weet dat er straatdealers actief zijn, maar zegt dat het momenteel ‘nauwelijks te doen is’ om daar toezicht op te houden. De instantie moet dealers namelijk op heterdaad betrappen om een boete uit te kunnen delen. Het op zak hebben van een voorraad vapes is niet strafbaar.
De plannen van staatssecretaris Karremans moeten daar verandering in brengen. Hij pleit voor een aanbodverbod boven op het verkoopverbod, zodat de NVWA verkopers makkelijker kan aanpakken en niet hoeft te betrappen op een transactie. Ook werkt hij aan een wet die het houden van een voorraad smaakjesvapes moet verbieden, zodat verkopers niet kunnen beweren dat hun voorraad bestemd is voor het buitenland of voor eigen gebruik.
Het duurt nog even voordat deze plannen ten uitvoer kunnen worden gebracht. Hoe ingewikkeld het huidige toezicht is, blijkt uit de cijfers van vorig jaar: bij controles op festivals werden acht straatverkopers betrapt, die boetes tussen de 450 en 2.250 euro kregen. De NVWA zoekt naar manieren om deze aanpak uit te breiden: ‘Je zult begrijpen dat er geen vape van eigenaar verwisselt wanneer een van onze inspecteurs bij een school verschijnt.’
Alle drie de dealers in dit stuk hebben nog nooit met handhaving te maken gehad. Tom: ‘Ik heb nog nooit gehoord dat iemand is gepakt voor vapehandel. De handhaving is nul.’ Hij lacht: ‘Ik ben banger voor competitie dan voor politie.’
Tom doelt op andere dealers die jacht maken op zijn voorraad. Zowel scholieren als vapedealers vertellen over ‘ripdeals’. Dealers worden met een ‘bullshitverhaal’ naar een afgelegen plek gelokt. Ze denken dat ze een grote voorraad vapes kunnen verkopen, maar eenmaal aangekomen op de ontmoetingsplek worden ze bedreigd en moeten ze de vapes afstaan.
Ook in de Telegramgroep waarschuwen dealers elkaar voor de ‘vuile ratten’ die hun vapes stelen. Zo worden de contactgegevens van een jongen gedeeld, die zich zou hebben voorgedaan als klant. ‘Deze Willem probeerde ons te rippen’, meldt een verkoper erbij. ‘Hij rende weg met vijf dozen. Gelukkig liet-ie de tas vallen.’ De woonplaats van Willem wordt in de groep gedeeld. ‘Wat een sukkel’, wordt er gereageerd. ‘Als-ie dit had geprobeerd bij ons, was ie zeker niet weggekomen.’
Rafi vertelt dat hij één keer een ripdeal heeft meegemaakt. Hij werd benaderd om een partij van veertig vapes te verkopen, maar eenmaal aangekomen op de ontmoetingsplek stond een groepje jongens hem op te wachten.
‘Een van die jongens trok een mes. Ik had gelukkig twee goede matties bij me. Ik ga nooit alleen naar een afspraak om bulk te verkopen.’ Volgens Rafi liep het uit op een straatgevecht. ‘Mijn vriend is een goede vechter. Hij kon het mes uiteindelijk wegtrappen.’
Over de vapehandel en ripdeals houdt de politie geen cijfers bij. Wel benadrukt een woordvoerder dat ripdeals veel voorkomen in het criminele circuit en dus mogelijk ook in de vapehandel, zeker als er veel cash mee gemoeid is.
‘De illegale handel zoekt altijd nieuwe wegen’, zegt criminoloog Nabben. ‘Het blijft een lucratieve markt, met hoge marges.’ Nabben denkt evenwel dat het actieplan tegen illegale vapehandel op den duur effect zal hebben. ‘De instapdrempel gaat hoger worden voor dealers, omdat het moeilijker wordt om aan de vapes te komen.’
De gemiddelde middelbare scholier zal in de toekomst wellicht een minder riskant bijbaantje zoeken, maar de tieners die de afgelopen jaren in de handel zijn gestapt, weten inmiddels hoe ze het spel moeten spelen en wat het hun oplevert.
Zo is Rafi in elk geval niet van plan te stoppen, na het horen van de aangekondigde nieuwe maatregelen. ‘Het is heel simpel’, zegt hij, ‘door handhaving gaan mensen niet ineens stoppen met vapen – en al helemaal niet met de handel. Er blijft gewoon een kans om geld te verdienen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant