Als het aan BBB-minister Mona Keijzer ligt, krijgen statushouders geen voorrang meer op een sociale huurwoning. Castricum brengt dat beleid al in de praktijk, ziet de minister tijdens een bezoek. Statushouders wonen er in een lekkende showroom. ‘Niet ideaal.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie en de multiculturele samenleving.
Met een bos gele tulpen staat Osama minister Mona Keijzer op te wachten. De 23-jarige Jemeniet is een beetje zenuwachtig, vertelt hij. Het gebeurt niet elke dag dat hij zulk hoog bezoek rondleidt door de voormalige tractor-showroom waar hij met negentien andere statushouders in containers woont.
De BBB-minister van Volkshuisvesting is vrijdag op werkbezoek in Castricum om inspiratie op te doen. Al sinds 2018 voert deze Noord-Hollandse gemeente het beleid dat Keijzer zo snel mogelijk in het hele land wil uitrollen: statushouders krijgen hier geen voorrang meer op sociale huurwoningen en worden ‘sober gehuisvest’.
Samen met de andere bewoners heeft Osama een brief geschreven aan de minister, die hij straks samen met de bloemen zal overhandigen. Met als bijlage een opsomming van de gebreken van deze inderdaad sobere woning: het lekt, het douchewater wordt achter de showroom in de sloot geloosd, en als de trein langskomt, dreun je bijna je container uit.
‘Er is geen zuurstof en ook geen daglicht’, aldus Osama terwijl hij een laatste blik werpt op de vragen die hij de minister straks wil stellen. Aan de muur van zijn kleine container hangen printjes met alle Nederlandse onregelmatige werkwoorden. ‘De voordeur kan niet op slot’, gaat Osama verder. ‘We hebben hier dieven gehad, en andere indringers. Het voelt heel onveilig.’
Sinds 2017 mogen gemeenten zelf beslissen of ze statushouders voorrang geven op een sociale huurwoning. Maar omdat alle gemeenten ook verplicht zijn een door het Rijk bepaald aantal statushouders te huisvesten, zijn er nauwelijks gemeenten die statushouders géén voorrang geven.
Dat is een doorn in het oog van Keijzer, die voorrang voor statushouders oneerlijk vindt voor andere woningzoekers en het daarom wil verbieden. Statushouders moeten als het aan Keijzer ligt voortaan worden ondergebracht in ‘sobere doorstroomlocaties’, zoals in Castricum. Het wetsvoorstel dat dit alles mogelijk moet maken, ligt bij de Raad van State.
‘Wij laten hier zien dat de plannen van de minister uitvoerbaar zijn’, zegt Paul Slettenhaar, verantwoordelijk VVD-wethouder in Castricum. Voorafgaand aan Keijzers bezoek aan Osama’s woning, geeft Slettenhaar voor de minister in een zaaltje van de naastgelegen milieustraat een powerpointpresentatie van alle containerwoningen die er al zijn in Castricum, en de projecten die nog gepland staan.
Keijzer luistert aandachtig. ‘We voeren hier eerlijk beleid’, aldus Slettenhaar. Dat zelfs de burgemeester van Castricum enkele weken geleden in een radio-interview toegaf dat de woningen ‘schimmels soms zo groot als paddenstoelen’ hebben, laat hij achterwege. ‘Ja, er is polemiek’, geeft Slettenhaar toe. ‘Maar ik kijk liever naar oplossingen dan naar problemen.’
Zijn enthousiasme vindt weinig weerklank bij collega-bestuurders elders in het land. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten noemt Keijzers wetsvoorstel ‘onuitvoerbaar’, mede vanwege het risico dat mensen op straat belanden. De VN-rapporteur voor Huisvesting noemde de flexwoningen van Castricum eind 2023 ‘niet in lijn met de menselijke waardigheid’.
Ook in Castricum zelf is de huisvesting van statushouders een dusdanig splijtende kwestie dat het college er afgelopen najaar op klapte. GroenLinks-wethouder Valentijn Brouwer stapte op uit woede over Slettenhaars beleid en uitspraken, en staat vrijdag tussen de demonstranten die zich voor de showroom hebben verzameld.
‘Het werkelijke probleem in Castricum is dat er veel te weinig sociale huurwoningen zijn gebouwd’, aldus Brouwer. ‘Dat is een landelijk probleem, en dat los je niet op door statushouders een huis te ontzeggen. ‘Het is een gotspe dat ze dit in Den Haag als voorbeeld beschouwen’, vindt hij. ‘Bovendien is de wachttijd voor een woning in Castricum niet afgenomen sinds de voorrangsregel is afgeschaft.’
‘Keijzer, wees wijzer’, scandeert de menigte als Keijzer nadert. ‘Laat je christelijke hart spreken’, roept een vrouw naar de minister. ‘We schamen ons voor Castricum’, zegt Mariët van IJzendoorn, die zich opwerpt als woordvoerder van de demonstranten. ‘Dit is een welvarende gemeente, we hebben hier gigantische huizen. En dan kunnen we niet eens fatsoenlijke huisvesting bieden aan vluchtelingen?’
Dan bereikt Keijzer de ingang, waar Osama met zijn bloemen staat. Met een haag van journalisten om hen heen lopen de twee naar binnen. ‘Ik wil je bedanken voor je gastvrijheid’, zegt Keijzer. ‘Dat is lief van u’, antwoordt Osama, die nu eindelijk zijn vragen kan stellen: ‘Waarom denkt u dat de huisvesting in Castricum een voorbeeld is voor de rest van het land? Hoe zou u het vinden als een van uw vijf zoons hier zou moeten wonen?’
Keijzer legt hem uit dat de bevolking in Nederland erg snel groeit en dat het oneerlijk is als haar zoons tien jaar moeten wachten op een woning terwijl iemand als Osama binnen drie jaar een huis krijgt. ‘Het probleem is de woningnood’, aldus Keijzer. ‘Maar ik gun iedereen een plekje onder de zon.’
Terwijl Osama de minister rondleidt, kijken andere bewoners van de showroom van een afstandje toe. ‘Ik denk dat het goed is dat ze er is’, zegt de 26-jarige Mohammed uit Syrië aanvankelijk. Maar als hij hoort dat de minister deze woningen als voorbeeld ziet, rolt hij met zijn ogen. ‘Dit, een voorbeeld?’ Hij is even stil. ‘We zijn geen dieren, we zijn mensen.’
Keijzer laat zich niet ontmoedigen door alle kritiek. ‘Nee, het is niet ideaal’, zegt ze na afloop van de rondleiding. ‘Maar Osama begrijpt ook dat Nederlandse jongeren geen tien jaar willen wachten.’ Osama zelf trekt een andere conclusie. ‘Ik begrijp de Nederlandse jongeren zeker’, zegt hij. ‘Maar de woningnood in Nederland is niet de schuld van statushouders.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant