De Bondsraad, de Duitse Eerste Kamer, heeft vrijdagochtend ingestemd met een grondwetswijziging die het grootste pakket staatsleningen in de Duitse geschiedenis mogelijk maakt. Het land zal 500 miljard euro lenen voor een grootschalige modernisering van (sociale) infrastructuur in de komende tien jaar.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
De Bondsraad nam de grondwetswijziging met brede steun aan. Voor de vereiste tweederdemeerderheid waren 46 stemmen nodig, het werden er 53 van de 69. De Duitse deelstaten mogen voortaan ook beperkt zelfstandig lenen. Voor investeringen in de Duitse strijdkrachten en veiligheid wordt de grondwettelijke beperking op staatsleningen geheel buiten werking gesteld.
Het reusachtige pakket is een ommekeer in de Duitse begrotingsdiscipline die juist verkiezingswinnaar CDU altijd heeft bepleit. Extreme tijden vragen om extreme maatregelen, is de gedachtegang van CDU-leider en aankomend bondskanselier Friedrich Merz.
De leningen vormen het financiële fundament onder de lopende coalitiegesprekken. De CDU, die eind februari de verkiezingen won met 29 procent van de stemmen, wil samen met de sociaaldemocratische SPD een nieuwe regering vormen. Voor Pasen moet de formatie rond zijn.
CDU-leider Merz wil Duitsland veranderen van een ‘slapende middelmacht’ tot een ‘leidende middelmacht’ op het wereldtoneel. De nieuwe regering gaat drastisch investeren in de Duitse strijdkrachten en wil een leidende rol spelen bij het omvormen van de EU tot een Defensie-unie. Tot die rol is Duitsland, gezien zijn economische macht, volgens Merz verplicht.
Voor het pakket is brede steun uit het democratische midden. De benodigde tweederdemeerderheid in de Bondsdag, de Duitse Tweede Kamer, konden de aankomende regeringspartners alleen krijgen met steun van De Groenen.
Die gingen uiteindelijk overstag, nadat 100 van de 500 infrastructuur-miljarden werden geoormerkt voor klimaatmaatregelen en het defensiepakket werd uitgebreid. Die laatste pot geld is nu ook bedoeld voor internationale samenwerking, cyberveiligheid, en de Duitse inlichtingendiensten.
Er klinkt ook kritiek. Niet alleen aan de flanken van het politieke spectrum – de uiterst rechtse AfD wil geen geld voor Oekraïne-steun en Die Linke is tegen investeringen in de strijdkrachten – maar ook uit economische hoek. De meeste experts zijn positief over de leningen.
‘Maar de vrees is dat het geld wordt geconsumeerd in plaats van geïnvesteerd’, zei Alexander Kritikos van het Duitse Instituut voor de Economie deze week tegen de Volkskrant. ‘In het Sondierungspapier (het document dat de verkennende fase afsluit en de basis vormt voor formatiegesprekken, red.) zien we ook veel cliëntelistische projecten. Dat baart mij zorgen.’
De 500 miljoen zijn bedoeld om Duitsland langdurig te beschermen tegen interne bedreigingen voor de stabiliteit en externe bedreigingen voor de veiligheid. De investeringen in infrastructuur moeten de stagnerende economie een impuls geven en de sociale cohesie vergroten. Alleen een economisch krachtig en sociaal stabiel Duitsland kan militair sterker worden, zeggen de coalitiepartners.
Betere wegen, spoorwegen en internet, lagere belastingen en energieprijzen, minder regelgeving: Duitsland moet weer aantrekkelijk worden voor buitenlandse investeerders. De afgelopen jaren raakte Duitsland jaarlijks zo’n 100 miljard euro aan economische bedrijvigheid kwijt. Zo verdwenen bij giganten als Volkswagen, Bosch en Siemens tienduizenden Duitse banen.
Duitsland wil nadrukkelijk ook investeren in versterking van de sociale infrastructuur: onderwijs, klimaat, zorg en digitalisering. De tweespalt groeit in de Duitse samenleving, en het democratische midden loopt leeg.
Bij de laatste Bondsdagverkiezingen stemde een op de vijf Duitsers op de uiterst rechtse AfD (21 procent). Nog eens 9 procent stemde op de radicaal-linkse Die Linke. In twee deelstaten zit de Rusland-vriendelijke links-populistische partij BSW in de regeringscoalitie.
Zorgen over migratie en geweld zijn een belangrijke aanjager voor populistisch links en rechts. Maar minstens even groot is de frustratie over publieke en sociale voorzieningen, van de pensioenen tot de kwaliteit van de zorg. Steeds meer mensen zijn ervan overtuigd dat de ‘oude partijen’ geen oplossingen brengen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant