Duizenden Israëliërs gaan sinds dinsdag in onder meer Jeruzalem de straat op om te demonstreren tegen het beleid van premier Benjamin Netanyahu. Ze vrezen met name een afbraak van de Israëlische democratie. Verslaggever Rob Vreeken is ter plaatse.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Rob, waarom zijn Israëliërs juist deze week weer de straat op gegaan?
‘Er wordt al een aantal jaar gedemonstreerd in Israël. Voor de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 demonstreerden Israëliërs in groten getale tegen de stappen die Netanyahu zette om de macht van het Israëlische Hooggerechtshof in te perken. Zij zien dat als een ondemocratisch besluit en zijn bang voor de autoritaire trekjes van Netanyahu.
‘Sinds oktober 2023 wordt er met name gedemonstreerd tegen het regeringsbeleid ten aanzien van de Israëlische gijzelaars in Gaza. De demonstranten, die onder anderen bestaan uit de families en pleitbezorgers van de gijzelaars, vrezen dat voortzetting van de oorlog ertoe zal leiden dat de gijzelaars niet zullen overleven.
‘De families van de gijzelaars waren dan ook blij toen Israël en Hamas op 19 januari tot een bestand kwamen, waardoor een deel van de gijzelaars heeft kunnen terugkeren. Maar in de nacht van maandag op dinsdag beëindigde Israël eenzijdig het staakt-het-vuren door hevige bombardementen uit te voeren op verschillende delen van Gaza. Er bevinden zich nog 59 gijzelaars in Gaza, van wie er waarschijnlijk 24 nog in leven zijn, en de demonstranten vrezen voor hun leven. Ze eisen dat Netanyahu weer overgaat tot een bestand met Hamas, maar die kans is klein.
‘Daarnaast demonstreren ze tegen het besluit van de premier om het hoofd van de Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst, Ronen Bar, te ontslaan. Netanyahu stelt dat er geen basis van vertrouwen meer is tussen hem en Bar, maar de demonstranten noemen het een politiek gemotiveerd besluit en zien het als een voorbeeld van hoe Netanyahu zijn politieke tegenstanders op een zijspoor zet en de Israëlische democratie uitholt.’
Wie demonstreren er nu precies?
‘De demonstranten komen veelal uit links-liberale hoek. Dat zijn dus geen aanhangers van Netanyahu’s rechtse Likoed-partij. De demonstranten krijgen steun van een aantal kleinere oppositiepartijen. De grootste in die groep is de centrumpartij Yesh Atid, geleid door Yair Lapid. Die stelt dat het kabinet van Netanyahu niet stopt bij rood en vindt dat de regering een serieus bestand met Hamas moet aangaan om de overgebleven gijzelaars veilig te laten terugkeren.
‘Belangrijk om te weten is dat de demonstranten niet het heersende sentiment onder de bevolking vertegenwoordigen. Een groot deel van de Israëliërs steunt Netanyahu en zijn kabinet. Na 7 oktober daalde het vertrouwen in hem, maar de afgelopen tijd was hij op koers om dat vertrouwen weer terug te winnen.
‘Ik sprak vanmorgen op straat Israëliërs die vol lof waren over Netanyahu’s manier van oorlogvoeren in Gaza. Zij zien Hamas als het grote kwaad en stellen dat een terreurbeweging vernietigd moet worden. Empathie voor de burgerslachtoffers in Gaza hebben zij niet. Dat is overigens wat onder de demonstranten ook geen grote rol speelt. Het gaat hun vooral om het veilig laten terugkeren van de gijzelaars.’
Waaruit blijkt dat Netanyahu de macht verder naar zich toe trekt?
‘Netanyahu heeft de afgelopen maanden meerdere leden van zijn regering die nog enigszins hun eigen koers voeren ontslagen. Denk aan de Israëlische minister van Defensie, Yoav Gallant, de stafchef van het leger Herzi Halevi, en de woordvoerder van het leger Daniel Hagari.
‘De Israëlische democratie is altijd al fragiel geweest, omdat Israël geen grondwet kent. Ook is er geen institutie als de Eerste Kamer die wetten van de regering controleert. Er zijn geen goede checks en balances. Inwoners van Israël zitten al jaren met de vraag hoe groot de macht van de regering nu precies is. En Netanyahu is bezig om die macht steeds groter te maken.
‘De grootschalige protesten tegen zijn beleid waren ogenblikkelijk na 7 oktober gestopt. De oorlog tegen Hamas verenigde de bevolking. Een paar weken na de aanval gingen die protesten toch weer verder. De bezwaren tegen de politieke machinaties van Netanyahu vermengden zich met de zorgen over het ongewisse lot van de gijzelaars. Nu, anderhalf jaar later, vervalt het bezwaar om niet te demonstreren tegen zijn beleid omdat het oorlog is.’
Was er ooit sprake van eensgezindheid in Israël?
‘Na de Hamas-aanval was die er wel. Het land werd aangevallen en vrijwel iedereen in Israël vond dat daartegen opgetreden moest worden. Dat gevoel van eenheid ontstond niet rondom Netanyahu, maar richtte zich op het Israëlische leger. Het leger heeft iedereen verenigd en speelt sowieso een belangrijke rol in de Israëlische samenleving. Israël kent een dienstplicht voor zowel mannen als vrouwen en Israëliërs zijn tot hun 40ste reservist.
‘De verdeeldheid in de samenleving zit hem in hoe om te gaan met de overgebleven gijzelaars in Gaza. Die tweedeling is al te zien sinds Hamas Israëliërs ontvoerde. Ze vormen de enige troefkaart van Hamas, maar het is nu niet duidelijk wat zij met de gijzelaars gaan doen. Netanyahu probeert de eensgezindheid ook te behouden via zijn bijna dagelijkse verklaringen. Hij heeft een groot retorisch vermogen en presenteert zichzelf als belichaming van de nationale eenheid. De premier negeert kritiek en de protesten noemt hij nooit.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant