Jacob Derwig vertolkte Hamlet toen hij 28 was. Zijn zoon Roman speelt die hoofdrol, zijn eerste, nu op zijn 20ste – tegenover zijn vader. De beslissing om dit samen te doen had wat voeten in de aarde, ‘maar wat een ongelooflijk cadeau dat dit kan’.
is tv-maker, schrijver en journalist. Voor Volkskrant Magazine interviewt ze bekendere Nederlanders.
Jacob Derwig ligt languit op de vloer van het repetitielokaal. Zijn zoon Roman (20) heeft hem zojuist vermoord. Roman’s spel gaat door met tegenspeelster Hannah Hoekstra, terwijl de 55-jarige Derwig langzaam uit de huid van het lijk kruipt en ziet hoe zijn zoon, opgezweept door regisseur Erik Whien, een steeds intensere vertolking van Hamlet geeft.
Zelf beleefde hij in 1997 zijn grote doorbraak met de Shakespeare-klassieker. ‘Jacob Derwig is de gedroomde Hamlet’, schreef de Volkskrant destijds. NRC had het over een ‘monumentaal raffinement’ waarvan hij het middelpunt was.
Zonder dat hij het doorheeft, mimen Jacob’s lippen de tekst van zijn zoon mee.
Een halve week later zitten vader en zoon samen in Café Amsterdam. Daar zitten ze al een tijdje. ’Papa ging me mijn tekst nog even overhoren’, verklaart Roman terwijl hij de vellen uit de weg ruimt.
‘Dit is de eerste keer dat we samen een interview geven’, opent Derwig senior het gesprek. ‘Daar hebben we lang over nagedacht. Dit is Romans eerste toneelrol, en dan is het ook nog met mij. Dan vraag je je af: hoe presenteren we Roman als we dan ook nog samen een interview geven? Wordt hij dan niet nog meer de ‘zoon van’? Maar omdat die vader-zoonlaag ook door de voorstelling loopt, zou het gek zijn om er krampachtig níét over te praten. Ik zou het alleen wel fijn vinden als we de tekst van dit interview waar nodig nog een beetje kunnen nuanceren. Dat kan toch?’
Want waar maak je je zorgen over?
Jacob: ‘Er is natuurlijk een buitenwereld die kan denken: o, dat is makkelijk voor die jongen. Heeft-ie zo’n vader en dan kan hij meteen Hamlet doen. Nou, dan gaan we wel eens even kijken of hij echt zo goed is. Ja god, er is natuurlijk een buitenwereld die hier iets van vindt. Dus als we nu in gesprek gaan, dan maak ik me daar zorgen over.’
Roman: ‘Ik denk dat ik het wel een beetje snap. Ik kan mezelf maar één keer voor het eerst laten zien. Dat meteen met papa doen, kan ook zonde zijn. Tegelijkertijd is dit interview juist een kans om daar open over te zijn en het geen spook te laten zijn. Klopt dat?’
Jacob: ‘Ja.’
Roman: ‘Oké. Dan ga ik tijdens dit interview ook niet meer na alles wat ik zeg aan jou vragen of het klopt. Dat is sowieso goed. Laten we het gewoon doen.’
Jacob: ‘Ja, we gaan het gewoon doen.’
Toen regisseur Erik Whien aan Jacob voorlegde om Roman als Hamlet te vragen, was je eerste reactie: shit ja, wat een goed idee, maar oh lord, ik weet niet of ik dat wil.’
Jacob: ‘Ik moest wel even nadenken ja. Roman zit nog op de toneelschool, in het derde jaar, dit is zijn eerste stage en die is dan meteen met mij. Moeten we niet juist een beetje bij elkaar uit de buurt blijven? Maar al snel dacht ik: dit is een cadeau.’
Roman: ‘Ik heb er langer over nagedacht. Als je 20 bent en je krijgt de rol van Hamlet aangeboden, dan kan je je geluk niet op. Maar om mijn eerste rol meteen met papa te doen? Ik word opgeleid tot een autonoom iemand en een zelfstandige maker. Om dan bij de eerste kans samen met papa iets te gaan maken, voelt tegenstrijdig. Maar waar je vandaan komt, kun je niet uitgummen. Juist omdat het niet te veranderen is dat papa mijn vader is, vond ik het ook een mooie kans om het onder ogen te zien.’
Heb je er ook gesprekken met anderen over gevoerd?
Roman: ‘Ja. Met Erik Whien, met de artistiek leider van de toneelschool, met vrienden, huisgenoten. Maar diep van binnen wist ik eigenlijk al de hele tijd: dit moet ik gewoon doen. Als ik het niet doe, is dat uit angst, onzekerheid, en schaamte. Ook voor wat Jacob en Erik van mijn spel zouden vinden. Want het is ook doodeng om die kans te krijgen. Mensen kennen Hamlet en hebben er verwachtingen bij. Maar juist omdat mijn handen begonnen te trillen én te jeuken – want ik wilde het tegelijkertijd zo graag – kon ik geen nee zeggen.’
Heb je het er ook met je moeder over gehad? Zij is ervaringsdeskundige wat betreft opgroeien met haar beroemde vader Kees van Kooten.
‘Och, ja, ja, ja. Mama is naar de filmacademie gegaan omdat ze dacht: acteur is mijn vader al. Hoe ga ik ooit uit de schaduw van die man treden? Dus ik ga maar schrijven, schrijven, schrijven. Misschien dat ze daardoor nu ook voelde: Roman, doe het, ga het aan! Kijk het beest in de ogen.’
Waarom voelde het voor jou als een cadeau, Jacob?
‘Ik zie hem graag. Ik vond het al ingewikkeld dat-ie uit huis ging. En nu zie ik hem elke dag. Ik zie hem letterlijk groeien in iets waar we allebei zo van houden: spelen.’
Roman: ‘Ik ben alleen nog nooit zo verlegen geweest aan het begin van een repetitieproces. Ik vond het heel spannend om dingen uit te proberen, omdat ik voelde dat papa vanuit een hoekje stond te kijken, met al zijn ervaring. Hij weet precies of je een zin goed uitspreekt.
‘Bovendien heeft hij Hamlet zelf eerder gespeeld toen hij 28 was, dus hij kent de rol door en door. Soms kon hij ook dingen zeggen als: ‘Ik denk dat je deze monoloog iets meer zus mag doen.’ En: ‘Dat dialoogje mag je iets meer zo aanpakken.’ Op een gegeven moment heb ik aangegeven dat ik moet leren vertrouwen op mijn eigen intuïtie om deze rol goed te kunnen spelen. Dat ik mijn eigen motor moest ontwikkelen, in plaats van dat ik afhankelijk bleef van papa’s aanwijzingen.’
Jacob: ‘Om het even concreet te maken: tijdens de eerste twee lezingdagen had ik al voortdurend input. Ik dacht: hm, als het zo blijft, dan kan ik maar beter nu al zeggen dat je die overgang daar zo moet maken, want je moet aan het eind van die monoloog wel daar en daar uitkomen. Maar toen belde Roman mij de tweede avond op en zei: ‘Zo gaat het niet werken pap.’
‘Dat vond ik verschrikkelijk moedig en sterk. Hij zei het ook nog heel vriendelijk, het was geen ruzie. Hij zei gewoon: ‘Ik wil zoeken. En als jij al vertelt wat jij hebt gevonden, dan mag ik van jou niet zelf zoeken en dan zoeken we niet samen.’ Dus ik moest echt een stap terug doen. Ik denk dat ik het ook deed vanuit bezorgdheid.’
Roman: ‘Tuurlijk.’
Jacob: ‘Man, dit is zo’n rol. En ik weet er dingen over. Ik dacht: ik kan je helpen, maar ik help hem het meest door los te laten. De dag erna kwam Roman met een goed idee: inchecken.
‘Voordat we met de repetitie beginnen, trekken we ons samen even terug op de gang en checken we samen in. Dat is een ritueeltje dat we hebben bedacht om het vader-zoonzijn tijdelijk af te sluiten en collega’s te worden. Dan kan ik hem even goed vasthouden, en vader-zoondingen vragen als: ‘Heb je goed geslapen? Heb je ook naar Ajax gekeken? Moet ik nog iets van was meenemen?’ En daarna zeggen we: oké, checking in, waarna we naar binnen stappen en geen vader en zoon meer zijn, maar collega’s. Dat werkt goed, toch?’
Roman: ‘Ja. De waarheid is alleen dat ik er niet voor kan kiezen om ineens geen zoon meer te zijn. Soms doe ik voor het eerst een monoloog waarop ik twee weken heb zitten leren. Dan zou ik het heel fijn vinden als papa me even op de schouder klopt en zegt: ‘Goed gedaan, jongen.’ Dus dan geef ik een knipoog en zeg: ‘Pap, je mag het best zeggen als je iets goed vond werken.’
Jacob: ‘Of ik zeg: ‘Ik check even uit’, omhels hem, en zeg daarna: ‘Ik check weer in.’ Dat is valsspelen, maar ja.’
Roman, heb je wel eens gedacht: ik ga juist iets totaal anders doen dan mijn ouders?
‘Nee. Want het zag er van jongs af aan zo aantrekkelijk uit. Mijn opa was lange tijd mijn allerbeste vriend en hij was ook constant aan het spelen. Verkleden, stemmetjes, typetjes, ik denk dat mijn liefde voor acteren daar is ontstaan. Ik weet nog dat ik met hem naar de film ging en iemand zei: ‘Meneer, u lijkt verdacht veel op Kees van Kooten.’ Waarop mijn opa antwoordde: ‘Ja, soms ben ik hem ook.’
Jacob: ‘Haha.’
Roman: ‘Van jongs af aan zag ik mensen om mijn ouders heen die vol passie dit vak doen. En mijn zusje ziet dat weer bij mij. Ik woon nu op kamers, maar toen ik tijdens mijn eerste jaar nog thuis woonde, kwam ik elke dag thuis met enthousiaste verhalen. Dus ik snap dat Kee denkt: dat klinkt geweldig, ik wil dat misschien ook.’
Jacob: ‘Ze stevende hard af op de beslissing om zich ook aan te melden op de toneelschool, maar ze heeft nu toch besloten een tussenjaar te nemen om na te denken over of ze het echt wil.’
Roman: ‘Ik vind het goed dat ze meer tijd neemt. Ik was wel erg jong toen ik aan de toneelschool begon, 17. Ik denk dat levenservaring een belangrijk gereedschap is voor een acteur. Daarom vraag ik mezelf soms af of het wel slim is dat ik nu al Hamlet speel. Ben ik er wel klaar voor? Ik liep net langs de kermis en zag een jongetje van een jaar of 10 in de Slingshot stappen, dat is een soort schommel van honderd meter hoog.’
Jacob: ‘Een soort katapult.’
Roman: ‘Je wordt afgevuurd. Ik zag hem zitten en denken: dit is zo geen goed plan, wat doe ik hier in godsnaam? Dit wordt mijn dood. Ik herkende mezelf in die jongen.’
Wat zou jouw dood zijn dan?
‘Dat mijn droom kapotgeslagen wordt door de realiteit, zijnde: ik kan helemaal niet spelen, mijn vader vindt me slecht en Erik Whien heeft spijt dat hij me heeft gevraagd. Maar goed, toen liep ik verder en keek nog een keer naar dat jongetje. Hij had de tijd van zijn leven.’
Ben je tijdens de repetities wel eens ontroerd, Jacob?
‘Iedere dag. De hele tijd. Van trots. Van pure liefde, van bezorgdheid, van trots, van pure liefde…’
En dan weer bezorgdheid.
‘Haha, ja. Het klotst alle kanten op. Ik hou zoveel van dit wezen. En om dan iedere dag in die zoektocht mee te gaan en te zien hoeveel moed hij heeft om dit gewoon te doen, is al zo diep ontroerend. En ook dat we na een doorloop nog gewoon in de trein stappen om naar Ajax te gaan en dan helemaal niet over toneel praten, maar over voetballers.’
Is er een specifiek moment dat je raakte?
‘Ja, tijdens de eerste doorloop. We werkten al lang aan losse scènes en speelden toen voor het eerst tachtig procent van de voorstelling achter elkaar. De kunst is dan om je niet alleen aan de gemaakte afspraken te houden, maar in een stroom te komen en echt te gaan spelen. Dat voelde hij zo goed aan. Op dat moment kon ik alleen maar als vader ‘uitchecken’, haha.’
Merkte je dat je vader ontroerd was?
‘Ja, want hij ging in een hoekje staan.’
Jacob: ‘En moest huilen.’
Roman: ‘Ja, je moest huilen. Hannah ging hem troosten, en ik twijfelde: is dit iets waar ik me buiten moet houden? Maar ik liep toch naar hem toe, gelukkig. Want toen konden we elkaar even omhelzen, en in die omhelzing voelden we hoeveel dit project voor ons betekent. En dat we met dit toneelstuk toch een soort waarheid vangen. De waarheid van…’
Jacob: ‘De liefde.’
Roman: ‘De liefde tussen ons.’
Ook in Hamlet gaat het om de liefde tussen vader en zoon. Erik Whien zei: ‘Hamlet moet na het overlijden van zijn vader ergens doorheen om zichzelf te worden. Net als Roman er doorheen moet om een eigen persoon te worden, los van zijn ouders.’
Roman: ‘Ja, het verhaal staat voor wedergeboorte.’
Jacob: ‘Net als Hamlet moet hij onafhankelijk van zijn vader worden.’
Roman: ‘En dat terwijl hij de hele tijd naast me op het toneel staat. Dat is een moeilijke dubbelzinnigheid. Ik kan alleen niet onafhankelijk worden zonder dat conflict aan te gaan. Want dan ontken ik het. Na deze voorstelling hoop ik in ieder geval tegen mezelf te kunnen zeggen dat ik heb bereikt wat ik heb bereikt door mijn eigen inzet. Als ik dat tegen mezelf kan zeggen, dan maakt het me al minder uit wat andere mensen erover te zeggen hebben.’
Is jullie relatie veranderd nu jullie het to be or not to be-moment samen hebben doorleefd?
Roman: ‘Ik las laatst een citaat: ‘Gisteren stond ik nog aan de rand van de afgrond, vandaag ben ik gelukkig een stapje verder.’ Zo voelt het nu voor mij. Maar ik kijk soms nog steeds wel veel naar papa. Dat merk ik ook tijdens dit interview. Zeg ik het goed? Alsof ik een Cito-toets aan het maken ben terwijl mijn vader over mijn schouder meekijkt. Ik wil net de C invullen, maar voel mijn vader kijken: oei, ik zou A zeggen.’
Jacob: ‘Terwijl ik ook helemaal niet weet of het A of B of C is. Maar het zit bij mij ingebakken op mijn harde schijf dat ik teleurstellingen bij mijn kinderen wil voorkomen. Het is denk ik ook iets universeels dat je als zoon aan je vader wil laten zien: kijk pap, ik kan het. Dat heb ik met mijn vader ook. Ik denk nog steeds, vaker dan ik wil: papa, kijk! Misschien ben ik daardoor ook wel zo ontroerd door wat wij nu samen meemaken, dat heb ik met mijn vader nooit zo gedeeld. Which is fine, maar wat een ongelooflijk cadeau als dat wel kan, vader en zoon bij elkaar.’
Hamlet, Theater Rotterdam, première 28/3, tournee t/m 3/5.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant