In de Tweede Wereldoorlog schoten de nazi’s piloot John ‘Paddy’ Hemingway vier keer uit de lucht. Steeds kroop hij weer achter de stuurknuppel. Hemingway (1919-2025) was de laatst overgebleven piloot uit de Battle of Britain. ‘Anderen schreven geschiedenis, wij deden gewoon ons werk.’
Hij had domweg ontieglijk veel geluk gehad, vond John Hemingway, een van de piloten die het Verenigd Koninkrijk in 1940 wisten te behoeden voor een Duitse invasie. De Ier werd vier keer door de nazi’s uit de lucht geschoten, maar steeds kroop hij door de oog van het naald. Maandag stierf hij vreedzaam in zijn bed, 105 jaar oud.
Met zijn dood is de laatste piloot overleden die betrokken was bij de Battle of Britain, de strijd die de Britten en de Duitsers tussen 10 juli en 31 oktober 1940 voerden om de hegemonie van het Britse luchtruim. Als de nazi’s in de lucht konden heersen, zou de weg vrij zijn voor Unternehmen Seelöwe (Operatie Zeeleeuw). Dat was de codenaam voor de invasie van het Verenigd Koninkrijk die nazileider Adolf Hitler voor ogen had.
Hoewel de Duitsers in aantallen de Royal Air Force ruimschoots overvleugelden, wisten de Britten de nazi’s af te houden. De Britse premier Winston Churchill referereerde aan de opofferingen van de vliegers in zijn beroemde toespraak tot het Lagerhuis van augustus 1940. ‘Never in the field of human conflict was so much owed by so many to so few’, sprak Churchill. Die ‘weinigen’ waaraan ‘zovelen’ veel te danken hadden, waren Hemingway en zijn kameraden.
De prijs die de vliegeniers betaalden, was hoog. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog beschikte de Royal Air Force over ruim drieduizend gevechtsvliegers. Dat waren voor het overgrote deel Britten, maar ook piloten uit het Britse Gemenebest, de rest van Europa en de VS. Ruim vijfhonderd piloten kwamen om bij de slag om Duinkerken, de vergeefse poging van de geallieerden in mei en juni 1940 om de Duitsers uit Frankrijk te houden. Nog eens duizend zouden er tijdens de Battle of Britain sneuvelen.
Hemingway, ‘Paddy’ voor zijn kameraden, was in 1938 in dienst getreden van de Royal Air Force. De Ier had zich als vrijwilliger aangemeld: Ierland hield zich officieel afzijdig in de Tweede Wereldoorlog. Een jaar voor de luchtoorlog uitbrak had hij zijn vliegopleiding afgerond.
Op 11 mei 1940 wist Hemingway een Duitse bommenwerper neer te halen, maar zijn eigen toestel raakte voor het eerst door vijandelijk vuur beschadigd. De Ier moest een noodlanding maken in de buurt van Maastricht. Vier dagen later was Hemingway alweer terug in Engeland, waar hij al was opgegeven (missing in action).
Tijdens de Battle of Britain werd Hemingway nog twee keer uit de lucht geschoten. De laatste en vierde keer dat hij werd neergehaald, was in 1945: zijn squadron deed toen mee aan de bevrijding van Italië. Hij kwam er steeds met lichte kleerscheuren vanaf.
Minder fortuinlijk was Hemingway op 13 mei 1941, toen de instrumenten van zijn Havoc II het begaven en de piloot op geringe hoogte uit zijn toestel moest springen. De Ier probeerde te voorkomen dat hij tegen de staart van het vlieguig zou knallen. Dat mislukte. Zijn rechterhand raakte de staart en Hemingway brak twee vingers.
Hij slaagde erin met zijn andere hand zijn parachute open te trekken, maar die opende niet volledig. Toch had hij geluk. Eerst brak een boom zijn val, en daarna plofte Hemingway relatief zachtjes op een vuilnisbelt. Hij raakte alleen gewond aan zijn enkels.
Na de Tweede Wereldoorlog diende Hemingway nog in het Midden-Oosten. Hij werd commandant van de RAF-basis in Leconfield, diende hij als stafofficier bij de Navo en werkte hij uiteindelijk op het Air Ministry, de regeringsdienst die de zaken behartigde voor de Royal Air Force. In 1969 ging Hemingway met pensioen.
Hemingway was wars van de heldenverering die hem en andere piloten in en na de Tweede Wereldoorlog ten beurt viel. ‘Hij zag zijn rol in de Battle of Britain als niet meer dan de klus waarvoor hij werd opgeleid’, zo schreef de Britse luchtmacht in een verklaring waarin Hemingways overlijden werd bekendgemaakt.
In een vraaggesprek met de Britse krant The Telegraph zei Hemingway dat hij in de oorlog al zijn beste vrienden had verloren. Zijn herinneringen aan hen gingen niemand anders wat aan, vond de Ier. ‘Maar nu ik de enige nog levende veteraan van de Battle of Britain ben, denk ik aan die tijd terug. Het lot was niet democratisch. Nieuwe piloten met hooguit een paar uur vliegervaring in een Hurricane ontbeerden het instinct van de meer ervaren vliegeniers zoals wij. Ze waren kwetsbaar in luchtgevechten. Velen hielden het niet lang uit.’
In september 2020 zei Hemingway tegen de krant The Irish Independent. ‘Ik ben er nog omdat ik ongelooflijk veel mazzel heb gehad. Ik heb gevochten aan de zijde van voortreffelijke piloten in magnifieke toestellen met het grondpersoneel van de beste luchtmacht op dat moment. Het was gewoon een kwestie van elke dag nemen zoals hij kwam. Anderen schreven geschiedenis, wij deden gewoon ons werk.’
3X JOHN HEMINGWAY
Op 18 augustus 1940 werd Hemingway boven het Kanaal neergehaald. ‘Ik wist dat ik Engeland niet meer zou halen, dus sprong ik uit mijn toestel en kwam in de zee terecht. Het wemelde van de kwallen. Ik begon te zwemmen en twee uur later botste een roeiboot van een lichtschip tegen me aan.’
Later die maand was het opnieuw raak. ‘Ik kreeg een Dornier in het zicht en ik keerde om, zodat ik hem nog een keer onder vuur kon nemen. Toen klonk het ‘beng, beng’. Overal was rook.’ Hemingway sprong uit zijn vliegtuig en landde in de moerassen bij Pitsea, in het oosten van Engeland. ‘Ik liep de plaatselijke Home Guard tegen het lijf. Ik sprak redelijk goed Engels, dus ze schoten me niet meteen neer.’
De laatste keer dat Hemingway werd neergehaald door de Duitsers was in juni 1944, dit keer boven Italië. De Ier redde zichzelf met een parachute. Hij werd opgevangen door werkers op een boerderij die hem in een boerenkloffie staken en hem door de Duits-Italiaanse linies smokkelden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant