Geplaagd door problemen in eigen land, heeft de Britse premier Keir Starmer zich de afgelopen weken op indrukwekkende wijze geprofileerd als internationaal bruggenbouwer tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Maar het blijft vooralsnog bij trans-Atlantisch koorddansen.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Een vredesplan voor Oekraïne ligt er nog niet, maar in Londen komen donderdag alvast generaals uit 27 landen bijeen om te praten over een vredeskorps. De bijeenkomst is een gevolg van de top in de Britse hoofdstad drie weken geleden, waar een ‘coalitie van bereidwilligen’ werd gesmeed waartoe ook Nederland behoort. Onder leiding van de Britten en Fransen zullen de militaire leiders gaan ‘wargamen’ over de vraag welke troepen waar zullen worden gestationeerd. Starmer was de eerste leider die begon over het sturen van militairen naar Oekraïne, over ‘boots on the ground’.
De twee bijeenkomsten in Londen, eerst de politieke en nu de militaire, tonen aan dat het Verenigd Koninkrijk weer een belangrijke rol probeert te spelen op het wereldtoneel. Maar zijn de Britten daadwerkelijk uit de internationale politiek verdwenen sinds Brexit? Na de Russische invasie van Oekraïne wierp toenmalig premier Boris Johnson zich op als enthousiastste bondgenoot van Volodymyr Zelensky. Wat indertijd volgde, was een strijd met de EU wie het belegerde land het beste kon helpen, Londen of Brussel. Het antwoord was uiteindelijk: de Verenigde Staten.
Die rivaliteit in de Oude Wereld heeft met het aantreden van de eurogezinde Labour-regering plaatsgemaakt voor samenwerking. Volgens Wolfgang Münchau, directeur van de denktank Eurointelligence, heeft Brexit de Britten wat meer bewegingsvrijheid geboden, bijvoorbeeld om vanuit een onafhankelijke positie te gaan praten en onderhandelen met Donald Trump. ‘Dat gezegd hebbende, er zitten ook praktische nadelen aan. Wanneer Europese landen hechter gaan samenwerken op defensiegebied, maken de Britten daar niet automatisch deel van uit.’
Wat Starmer vooral niet wil, is een kant kiezen tussen de twee ruziënde blokken aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Hij ziet voor het Verenigd Koninkrijk een brugfunctie weggelegd, een Januskop die beide kanten opkijkt. Zo glunderde Starmer toen hij Trump eind februari in de Oval Office een brief van de koning overhandigde waarin de Amerikaanse president uitgenodigd werd voor een staatsbezoek. Een paar dagen later zorgde hij dat Volodymyr Zelenski op audiëntie mocht bij diezelfde koning op diens buitenverblijf Sandringham.
Voor Starmer is de internationale crisis echt een buitenkans. Door de beslissing van Trump om zich niet meer met Europa te bemoeien, kan hij zich profileren als internationale staatsman. Dat komt goed uit nu zijn Labour-regering moeite heeft met het binnenlandse beleid. De Britse economie hapert, illegale immigratie blijft hoog, bezuinigingen wekken weerstand vanuit de eigen partij en na enkele schandalen is zijn glans verdwenen. Er ligt een tussentijdse verkiezing in het verschiet, waarbij Labour een Lagerhuiszetel dreigt te verliezen aan het rechts-nationalistische Reform UK van Trumpiaan Nigel Farage.
Er zijn vergelijkingen getroffen met Margaret Thatcher, wier populariteit, na een moeizaam begin van haar turbulente regeerperiode, steeg na de succesvolle afloop van de oorlog tegen Argentinië over de Falklands in 1982, een strijd waarbij ze niet zomaar op steun kon rekenen van de Amerikanen. Ook doet het denken aan Starmers partijgenoot Tony Blair, die een zeer actieve rol speelde op het internationale toneel. Blairs hartstochtelijke steun aan George W. Bush bij de inval in Irak van 2003 en het ten val brengen van Saddam Hoessein, zou evenwel tot diens roemloze ondergang leiden.
Voor Starmer zit dit trans-Atlantische koorddansen vol gevaren. Zo werd hij begin maart overvallen door het besluit van Trump om de militaire hulp aan Oekraïne stop te zetten. Bovendien voelden de Britten zich aangesproken door een terzijde van de ondiplomatieke Amerikaanse vicepresident JD Vance, die, regerend op de Brits-Franse vredesplannen, had gezegd dat Rusland niet onder de indruk zal zijn van ‘een willekeurig land dat al dertig of veertig jaar geen oorlog heeft gevochten’. Deze opmerking kwam hard aan bij de Britten, al zei Vance achteraf dat hij niet op hen had gedoeld.
Aan Europese kant begint zijn coalitie van bereidwilligen, een term die door George H. Bush werd gemunt voor de eerste Irak-oorlog, scheuren te vertonen. Zo heeft de Italiaanse premier Giorgia Meloni de plannen van Starmer voor een militaire coalitie afgedaan als ‘riskant en ineffectief’. Vanuit het Kremlin is de coalitie van bereidwilligen afgedaan als ‘bluf’. Opeens lijkt de Britse brug zo wiebelig als de Millennium Bridge die in de Blair-jaren over de Theems tussen St Paul’s en Tate Modern werd gebouwd. Het nadeel van een brug, zo luidt een oude wijsheid, is dat er voortdurend over je heen wordt gelopen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant