‘Paraatheid 2030’ heet het nieuwe doel voor de EU: vijf jaar om qua defensie op eigen benen te staan. Voortmodderen met kleine, voorzichtige stapjes is volgens de Europese Commissie niet langer afdoende. ‘De geschiedenis zal ons apathie niet vergeven.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Het is slikken voor de eurosceptici van PVV, NSC, BBB en JA21, maar de EU-landen gaan de komende jaren voor hun defensie veel hechter samenwerken. In die mate zelfs dat de Europese Commissie zich aanbiedt als gezamenlijk inkoopbureau voor wapens, vooralsnog een nationale bevoegdheid bij uitstek.
Het langverwachte White Paper (strategische visie) over de toekomst van de Europese defensie, dat de Commissie woensdag presenteerde, windt er geen doekjes om. ‘Europa staat voor een acute en groeiende dreiging. De enige manier om vrede te garanderen, is door bereid te zijn om degenen die ons kwaad willen doen af te schrikken.’ Of zoals Commissievoorzitter Ursula von der Leyen het eerder deze week wat kernachtiger formuleerde: ‘Als Europa oorlog wil voorkomen, moet het zich erop voorbereiden.’
De gewelddadige Russische inval en opmars in Oekraïne, en de boodschap van president Donald Trump dat hij niet maalt om Europa’s veiligheid, hebben de Europese Unie ruw wakker geschud. Voortmodderen met kleine, voorzichtige stapjes – de gebruikelijke werkwijze van de EU – leidt volgens de Commissie tot een ‘verzwakt, verdeeld en kwetsbaar’ Europa. ‘De geschiedenis zal ons apathie niet vergeven.’
De door Europa gekoesterde wereldorde van na de Tweede Wereldoorlog en de val van de Muur is teneinde. Een nieuwe orde wordt volgens de Commissie de komende vijf jaar gevormd. Als de EU daarbij niet aan tafel zit, staat ze op het menu. ‘Met alle negatieve gevolgen die daaruit kunnen voortvloeien, inclusief de reële kans op een grootschalige oorlog’, stelt de Commissie.
De defensievisie van de Commissie is alarmistisch van toon, ‘realistisch’ zeggen betrokken Commissie-ambtenaren. Er is volgens hen geen enkel teken dat de hoog opgelopen geopolitieke spanningen op afzienbare termijn zullen afnemen. Ook na een eventueel vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne is Europa niet veilig. ‘De Koude Oorlog is voorbij, we zitten nu in een Hete Oorlog’, zei EU-buitenlandchef Kaja Kallas bij de presentatie van de defensievisie.
Het gaat niet alleen om een mogelijke militaire aanval van Rusland op een van de EU-landen. Er is ook de sabotage van gasleidingen, van onderzeese datakabels, het verstoren van gps- en satellietsignalen, cyberaanvallen, desinformatiecampagnes en spionage. Daarnaast bedreigen de oplopende spanningen met China, alsook de ontwikkelingen in het Midden-Oosten en Afrika, de Europese veiligheid.
‘Het moment is gekomen voor Europa om zich te herbewapenen’, zegt de Commissie. Ze lanceert het doel van ‘Paraatheid 2030’: een sterke en afdoende Europese defensie in 2030. Een streven dat de Europese regeringsleiders donderdag zullen onderschrijven. Dat vergt wel ‘grootschalige investeringen over een langere periode’, aldus de Commissie.
Het Herbewapen Europa-plan dat Von der Leyen eerder deze maand op tafel legde – als voorproefje van het White Paper – is goed voor 800 miljard euro aan defensie-investeringen, inclusief een nieuw EU-fonds van 150 miljard euro. En dat is pas het begin. Premier Dick Schoof kan zijn borst natmaken in Den Haag, waar de eerste stap al leidde tot hoogoplopende spanningen met de coalitiepartijen PVV, BBB en NSC.
Zijn de benodigde bedragen ongekend, de Commissie wil bovendien dat de lidstaten die miljarden gezamenlijk besteden. Ieder voor zich leidt alleen maar tot prijsstijgingen en verschillen tussen de nationale krijgsmachten, terwijl de fragmentatie (en dus geldverspilling) toch al groot is. De snelle ontwikkeling en aanbesteding van veel wapensystemen kan niet langer door individuele lidstaten worden gedaan, zo concludeert de Commissie.
‘Op verzoek van de lidstaten’, zegt de Commissie, kan zij de aanbesteding van wapens voor haar rekening nemen. Precies zoals ze dat tijdens de coronapandemie succesvol deed met de ontwikkeling en aankoop van levensreddende vaccins. En vervolgens met de gezamenlijke inkoop van vloeibaar gas toen de energieprijzen door alle plafonds knalden na het stilvallen van de gasaanvoer via pijpleidingen uit Rusland.
Dat de Commissie namens de lidstaten inkoopt, lijkt logisch (dat vindt de Commissie zelf ook), maar het gaat bij wapens om een van de kerntaken van de nationale staat: veiligheid. Ook bij de vaccins ging het om een kerntaak (zorg), evenals bij de inkoop van gas (energievoorziening). Degenen die de EU een warm, federaal hart toedragen, zijn dan ook tevreden.
De druk op de regeringsleiders om de handen ineen te slaan bij de defensie-investeringen is hoog. Ten eerste moet Oekraïne militair gezien een ‘stalen stekelvarken’ worden: een land waaraan Moskou zich nooit meer vergrijpt. Dat vereist dit jaar extra militaire hulp ter waarde van ongeveer 40 miljard euro.
De wederopbouw van de Europese defensie-industrie vergt een veelvoud van dat bedrag. Deels privaat geld (pensioenfondsen, investeringsfondsen, banken), deels nationaal publiek geld en Europees geld, vaak als smeerolie. Europa moet dringend aan de slag voor meer luchtverdediging, de ontwikkeling van een raketschild, artillerie, kogels en granaten, drones en transport- en tankvliegtuigen. Daarnaast moeten wegen worden verbreed, bruggen verstevigd en havens vergroot om – als het erop aankomt – de troepen en hun bewapening naar het front te krijgen. En dat moet nú gebeuren, stelde Kallas: ‘Want wanneer je het nodig hebt, is het te laat om te investeren.’
Schoof en zijn EU-collega’s delen (in woord althans) de urgentie die de Commissie voelt. Van de gezamenlijke aanbesteding van wapens zijn ze minder overtuigd. Wel voor eenvoudige zaken als kogels en granaten, maar bij oorlogsschepen en gevechtsvliegtuigen houden lidstaten vast aan hun eigen voorkeuren. Commissaris Andrius Kubilius (Defensie) waarschuwde woensdag alvast: ‘We schrikken Poetin niet door af door hem onze visie voor te lezen: we moeten die uitvoeren.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant