Het gedwongen vertrek van Ebrahim Rasool, de Zuid-Afrikaanse ambassadeur in Washington die afgelopen weekend van de regering-Trump te verstaan kreeg dat hij niet langer welkom is in de VS, staat symbool voor de bekoelde relatie tussen Amerika en Zuid-Afrika.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Diplomatenklasjes wereldwijd zullen na afgelopen weekend allemaal dezelfde opmerkelijke casus bespreken. Nog geen twee maanden geleden kwam de Zuid-Afrikaanse diplomaat Ebrahim Rasool in Washington aan om ambassadeur te worden voor Zuid-Afrika. De 62-jarige Rasool was benoemd vanwege zijn ervaring – hij bekleedde dezelfde functie al eens tussen 2010 en 2015. In de diplomatiek uitdagende tijden onder president Donald Trump werd hij gezien als de juiste man voor deze zware post.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio verklaarde Rasool vrijdag tot persona non grata, omdat hij ‘een racistische politicus’ zou zijn ‘die Amerika haat’.
De directe aanleiding voor Rubio’s verklaring liet zich makkelijk raden. Rasool was eerder die dag te gast bij een webinar van een Zuid-Afrikaanse denktank. Het gesprek ging over de implicaties die het beleid van de regering-Trump heeft voor Zuid-Afrika en het Afrikaanse continent.
De uitleg die Rasool gedurende een kleine twintig minuten gaf, was voor het overgrote deel zeer genuanceerd. Zijn analyse bevatte evenwel ook een aantal scherpe observaties die je niet per se uit de mond van een ambassadeur verwacht.
Zo zei hij: ‘Ik denk dat Donald Trump een aanval op de zittende macht lanceert door supremacists (voorstanders van witte suprematie, red.) te mobiliseren tegen die zittende macht, in eigen land (...) en ook in het buitenland.’
Ter illustratie wees Rasool op de steun van techmiljardair Elon Musk voor Europese radicaal-rechtse politici als de Brit Nigel Farage en frontvrouw van Alternative für Deutschland (AfD) Alice Weidel. De Amerikaanse steun voor de Zuid-Afrikaanse gemeenschap van witte Afrikaners plaatste hij in datzelfde licht. ‘Het is duidelijk dat wit slachtofferschap wordt gebruikt.’
De extreem-rechtse Amerikaanse nieuwssite Breitbart pikte Rasools uitspraken op en trok die deels uit hun verband. Daarna had de regering-Trump niet lang nodig om haar conclusie te trekken: Rasool had een diplomatieke rode lijn overschreden en kon zijn koffers gaan pakken.
De diplomaat werd in 1962 geboren in Kaapstad, ten tijde van het apartheidsregime. Het moslimgezin waarin hij opgroeide had Javaanse, Nederlandse, Engelse en Indiase wortels, en kreeg de stempel ‘gekleurd’. Rasool moest daarom als 9-jarige verhuizen toen zijn oude wijk als ‘volledig wit’ werd aangemerkt – het is dus niet de eerste keer dat Rasool ergens gedwongen moet vertrekken.
Op de middelbare school ontwikkelde Rasool zich tot de anti-apartheidsstrijder die hij zou worden. Vanwege zijn activisme zat hij enkele jaren vast. Zo leerde hij Nelson Mandela kennen, de grote vrijheidsstrijder en eerste democratisch gekozen president van Zuid-Afrika.
Rasool bekleedde verschillende politieke functies in het United Democratic Front (UDF), de anti-apartheidsbeweging, en het African National Congress (ANC), de politieke partij die uit de bevrijdingsbeweging voortkwam.
Hij is een praktiserend moslim en een actief pleitbezorger voor de Palestijnse zaak. Vorige maand nog zei hij tegen nieuwswebsite Zeteo dat in Gaza ‘het model van apartheid volledig is uitvergroot’.
De Zuid-Afrikaanse steun voor Gaza is een thema dat de relatie met de VS de afgelopen jaren ook onder druk heeft gezet. Amerika is een felle tegenstander van de genocidezaak die Zuid-Afrika in 2023 bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) aanspande tegen Israël. De uitzetting van Rasool is een nieuw dieptepunt in de snel verslechterende betrekkingen tussen Zuid-Afrika en de VS.
Die verdere verslechtering komt vooral doordat Trump en zijn bondgenoten al jaren ongefundeerde verhalen verspreiden over hoe er ‘genocide’ zou worden gepleegd op witte inwoners van Zuid-Afrika. Die verhalen zijn in strijd met de feiten: witte Zuid-Afrikanen zijn gemiddeld veel welvarender dan hun gekleurde landgenoten en misdaadcijfers ontkrachten het gerucht dat ze vaker het slachtoffer zijn van geweld. Toch wordt de complottheorie nog steeds verspreid.
Trump en consorten kregen onlangs meer munitie voor hun aanvallen op Zuid-Afrika. In januari tekende de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa een onteigeningswet die het mogelijk maakt dat de regering stukken land in uitzonderlijke gevallen in beslag kan nemen, zonder dat de eigenaar daarvan wordt gecompenseerd.
Met die wet hoopt Ramaphosa eindelijk iets te doen aan de scheve verdeling van landeigendom in Zuid-Afrika; meer dan dertig jaar na het einde van de apartheid bezitten witte Zuid-Afrikaners nog altijd 70 procent van de landbouwgrond.
Hoewel de nieuwe onteigeningswet in de praktijk nog niet is toegepast, ging de regering-Trump er al wel mee aan de haal: Musk, zelf opgegroeid onder het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime en nu behorend tot Trumps intimi, sprak van een ‘openlijk racistische’ wet.
Voor Trump was dit de aanleiding om vorige maand alle humanitaire hulp aan Zuid-Afrika te bevriezen. Hij bood daarnaast aan alle Afrikaners asiel aan. Ook ontving hij de Afrikaner lobbyclub AfriForum in het Witte Huis. Rasool deed zijn scherpe uitspraken tijdens het webinar dan ook niet in een vacuüm.
Hoewel Rasool een nieuwe diplomatieke rel ontketende, reageerde hij volgens de Britse omroep BBC ontspannen op alle commotie. Hij schreef in een bericht aan vrienden en familie dat zijn gezin ‘alles had ingepakt en ernaar uitkeek om terug te keren naar Zuid-Afrika’. Hij verlaat de Verenigde Staten naar eigen zeggen ‘zonder spijt’.
3x Ebrahim Rasool
Voordat hij naar Washington vertrok, zei Rasool tegen de Zuid-Afrikaanse krant Daily Maverick dat hij de Zuid-Afrikaanse ‘megafoon’ over Gaza zou opbergen om te voorkomen dat president Trump zich tegen hem zou keren.
De Zuid-Afrikaanse president Ramaphosa noemde het besluit van de VS om Rasool uit te wijzen ‘betreurenswaardig’, omdat de ambassadeur ‘grote vorderingen’ had gemaakt.
Rasool was van 2001 tot 2004 minister-president van de Zuid-Afrikaanse provincie West-Kaap.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant