Overheden schrijven voor een groot deel van de Nederlanders onbegrijpelijke brieven, barstensvol vaktermen. De gemeente Deventer schakelt nu de hulp in van bewoners bij het schrijven van minder ambtelijk proza. ‘Waarom zouden inwoners onze taal moeten leren?’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Na Cicero, Blaise Pascal en Mark Twain verontschuldigt ook de burgemeester van Deventer zich voor de lengte van zijn brieven. Schrijfsels die al dan niet uit zijn naam worden verstuurd. ‘Waarde vriend’, horen ze op het stadhuis Ron König geregeld de oude denkers en schrijvers citeren. ‘Sorry, ik had geen tijd om een korte brief te schrijven.’
Hij herhaalt het in de burgerzaal nog maar eens ten overstaan van veertig inwoners. Ze zijn vanavond afgekomen op een oproep om mee te denken over hoe gemeentebrieven begrijpelijker geschreven kunnen worden. Deventer neemt daarvoor de tijd en schakelt burgerhulp in, omdat wollig, ingewikkeld, soms ronduit onleesbaar proza een hardnekkig probleem blijft onder ambtenaren.
‘Ze worden soms gek van me’, zegt König over zijn taalbemoeienis – naar verluidt beleden met rode pen. Als voorbeeld geeft hij de ambtelijke liefde voor het bijvoeglijk naamwoord. Of het gebruik van ‘middels’, waar volgens hem ‘door middel van’ passender is.
Dit is het moment waarop de zaal vrijwilligers zich voor het eerst roert. Volgens sommigen is Königs alternatief ook nodeloos formeel. Het verklapt meteen de samenstelling van de groep die op deze bijeenkomst is afgekomen: medelanders met liefde voor taal en communicatie.
Neem Angela Rietdijk (42), voormalig docent klassieke talen, of de oud-communicatieadviseur van Natuurmonumenten, Annemieke Vesseur (68). Maar ook gepensioneerd neuroloog Hedwig Lohmann (67), die in haar spreekkamer patiënten met taalproblemen leerde herkennen.
‘Mensen die hun eigen verhaal niet chronologisch kunnen vertellen’, geeft Lohmann als voorbeeld. ‘Of, gevraagd iets te lezen, zeggen dat ze hun leesbril niet mee hebben.’ Nog een belangrijk signaal: mensen die helemaal niet komen opdagen, mogelijk omdat ze de oproep om naar het ziekenhuis te komen niet begrepen.
Er zijn zes taalniveaus, die lopen van laag (A1) op tot C2 (hoog). Overheden en bedrijven schrijven veelal in C1, meldt de Dienst Publiek en Communicatie van het ministerie van Algemene Zaken. Terwijl voor 20 procent van de Nederlandse bevolking taalniveau B1 nog te moeilijk is. Een niveau dat ‘bestaat uit makkelijke woorden die bijna iedereen gebruikt’. En alleen ‘korte, eenvoudige en actieve zinnen’ bevat.
Vesseur twijfelt of ze deze avond wel op haar plek is. De gemeente Deventer heeft als doel een panel van bewoners samen te stellen die vóór verzending van brieven meeleest en feedback geeft. ‘Zouden jullie hier niet juist mensen moeten hebben die moeite hebben met taal?’
Daar raakt Vesseur een gevoelig punt. De gemeente reageert door te zeggen dat ze ‘feedback van meerdere soorten mensen wil’. Maar Jacqueline Santbergen, voorzitter van de Adviesraad Sociaal Domein Deventer, zegt: ‘Mooi initiatief van de gemeente, maar om echt te veranderen heb je ook mensen nodig die jouw brieven niet snappen. Die groep betrekken is heel moeilijk.’
Niet alleen voor de gemeente Deventer is de uitgaande post een worsteling – een verboden beeldspraak, omdat bijvoorbeeld mensen met autisme ‘worstelen’ letterlijk kunnen opvatten. Van Groningen tot Apeldoorn leeft het besef dat het beter moet, maar de praktijk is weerbarstig (geen B1-woord volgens de site ishetB1.nl).
In Arnhem probeert de gemeente met de campagne Dit kan duidelijker! in contact te komen met (laaggeletterde) bewoners. De stad roept op brieven terug te sturen als ze die niet begrijpen. De gemeente belooft binnen tien dagen een betere te sturen.
Tot nu toe lieten tien Arnhemmers van zich horen. Uit de suggesties bij een van de teruggestuurde brieven om ‘boomsingels’ gewoon ‘struiken en bomen’ te noemen, blijkt dat ook in Arnhem de taalvaardiger mens zich meldt.
Het echte probleem zit bij mensen die het al moelijk hebben. Vanwege schulden bijvoorbeeld. Sommigen krijgen onmiddellijk de zenuwen van de zoveelste brief van welke overheid dan ook. Als zij het lezen ervan opgegeven, is de kans groot dat hun situatie verergert. Omdat ze bijvoorbeeld belangrijke documenten niet inleveren om een uitkering te kunnen behouden. Wat uiteindelijk ook niet in het belang is van gemeenten.
Bij de vrijwilligersavond in Deventer vragen meerderen zich af of de gemeente hier ‘niet gewoon mensen voor heeft’. Ja, er zijn taalcoaches, die schrijfhulp bieden aan de 1.300 medewerkers. En er is een schrijfwijzer, waarin staat wat een logische opbouw is, dat een zin maximaal één boodschap mag bevatten en niet meer dan twaalf woorden.
Maar, geeft communicatieadviseur Maarten-Jan Stuurman van de gemeente als kanttekening: ‘Niet iedereen is talig, het verloop is hoog en u wilt niet weten hoeveel geschreven wordt vanuit de gemeente. Alleen al aan de nieuwe Omgevingswet zijn duizenden gemeentebrieven verbonden.’
Het is ook niet gemakkelijk. Brieven moeten juridisch kloppen. Hierdoor wordt vaak eindeloos veel informatie gegeven, om maar volledig te zijn, en snel gegrepen naar vaktermen. ‘Maar waarom zouden inwoners onze taal moeten leren?’, zegt Stuurman. ‘Wij moeten die van de inwoners gaan spreken.’
Bel brieven vaker na, is een suggestie uit de zaal. En waarom zo voorzichtig met het gebruik van kunstmatige intelligentie om gemeentepost begrijpelijker te maken? Of maak bewoners bewust van apps als leessimpel.nl, die brieven herschrijven.
Dat in Deventer nog een weg te gaan is, blijkt nadat in groepjes gemeentebrieven zijn bestudeerd. Eén van vier kantjes wordt veel te lang bevonden. Ook stikt het van de onnodige bepalingen en jargon, zoals ‘civiele werkzaamheden’ en ‘wortelopdruk’.
Als Stuurman hoort dat in een brief over een parkeervergunning het woord ‘parkeerproduct’ staat, schudt hij meewarig zijn hoofd. ‘Parkeerproduct?’, verzucht hij. ‘Man, man, man, wat is het toch lastig uit te roeien.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant