Meer weten over de oorlog in Oekraïne? Lees hier al onze artikelen.
De Verenigde Staten willen dat ook de aanvallen op de Zwarte Zee stoppen. Dat meldt het Witte Huis in een verklaring naar aanleiding van het telefoongesprek tussen Donald Trump en Vladimir Poetin vandaag. Binnenkort zullen de VS en Rusland onderhandelen over een maritiem staakt-het-vuren.
Oekraïne heeft nog niet gereageerd op het voorstel, maar was voorheen wel voorstander van een staakt-het-vuren op zee en in de lucht. De Verenigde Staten voegden aan dat voorstel een wapenstilstand aan de frontlinie toe. Daar heeft Poetin vandaag niet mee ingestemd, al zullen de VS en Rusland volgens het Witte Huis meteen verder spreken over een permanente vrede in Oekraïne.
Poetin bleef ook vandaag vasthouden aan zijn eerdere eisen voor een staakt-het-vuren. Tijdens het telefoongesprek met Trump zou hij volgens het Kremlin opnieuw geëist hebben dat Oekraïne geen buitenlandse militaire hulp en inlichtingen meer ontvangt. Of dat ook een voorwaarde is voor een staakt-het-vuren op de energie-infrastructuur, zoals de VS en Rusland vandaag overeenkwamen, is nog niet duidelijk.
De Russische president heeft daarnaast ingestemd met een gevangenenruil met Oekraïne. Van beide zijden zullen morgen 175 krijgsgevangenen worden vrijgelaten. Ten slotte meldt het Kremlin dat Trump akkoord is gegaan met een Russisch voorstel om Russisch-Amerikaanse ijshockeywedstrijden te gaan organiseren. Russische teams zijn uitgesloten van de internationale ijshockeycompetitie sinds de grootschalige invasie van Oekraïne. Hoewel het Witte Huis daar vooralsnog niets over losliet, spraken de VS wel over ‘enorme economische deals’ die kunnen voortkomen uit een verbeterde bilaterale samenwerking.
Dana Holscher
De Russische president Vladimir Poetin heeft volgens het Kremlin toegezegd om dertig dagen geen aanvallen uit te voeren op de Oekraïense energie-infrastructuur. De aankondiging komt na een telefoongesprek tussen Poetin en de Amerikaanse president Donald Trump.
Oekraïne had vorige week al ingestemd met een Amerikaans voorstel voor een staakt-het-vuren van dertig dagen, maar de Russische president zette vooralsnog zijn hakken in het zand door eisen te stellen die voor Oekraïne onaanvaardbaar zijn. Poetin eiste onder meer dat het Westen geen wapens meer naar Oekraïne zou sturen.
Het telefoongesprek tussen Trump en Poetin duurde ruim twee uur. Voorafgaand aan het gesprek zei Trump hoopvol te zijn over het beëindigen van de oorlog. ‘We zullen spreken over de verdeling van bepaalde bezittingen’, zei Trump, waarna hij zowel grondgebied als energiecentrales noemde.
Hoewel Trump het niet expliciteerde, doelt hij hoogstwaarschijnlijk op de kerncentrale in Zaporizja. Die centrale, de grootste in Europa, ligt aan de frontlinie in het oosten van Oekraïne. De afgelopen drie jaar heeft Rusland de centrale meerdere malen onder vuur genomen. Inmiddels zijn alle reactoren uitgeschakeld. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei vorige week dat hij vreest dat Rusland de centrale wil innemen, om de bezette Oekraïense gebieden van elektriciteit te voorzien.
Dana Holscher
Europa moet over vijf jaar herbewapend zijn, stelt voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen. Het doel van het plan, ‘Readiness 2030’, is dat Europa voldoende capaciteit heeft om tegenstanders af te schrikken, aldus Von der Leyen tijdens een toespraak in Kopenhagen.
Met de onvoorspelbare Donald Trump in het Witte Huis en de voortdurende oorlog in Oekraïne ziet Europa zich genoodzaakt zich op defensiegebied te versterken. Begin deze maand stemden Europese regeringsleiders in met een pakket voorstellen dat in de herbewapening van Europa moet voorzien, ‘ReArm Europe’. De lidstaten zullen zeker 800 miljard euro uitgeven aan het versterken van de defensie-industrie en extra militaire en financiële hulp geven aan Oekraïne. Het plan dat Von der Leyen vandaag presenteerde, is daar onderdeel van.
De militaire paraatheid moet volgens Von der Leyen bestaan uit een functionerend netwerk van corridors, luchthavens en zeehavens, die ervoor moeten zorgen dat militair materieel en soldaten snel vervoerd kunnen worden. Ook moet er geïnvesteerd worden in luchtverdedigingssystemen, munitie en militaire technologieën.
Vanmiddag stemde de Duitse Bondsdag in met honderden extra miljarden in defensie. Ook Estland voert de uitgaven op: het land gaat het defensiebudget verhogen van 3,3 procent van het bruto binnenlands product naar 5 procent.
Over de precieze invulling van militaire steun aan Oekraïne zijn de Europese regeringsleiders het niet eens. De Italiaanse premier Giorgia Meloni sprak vandaag haar afkeuren uit over een Brits-Frans plan om vredestroepen naar Oekraïne te sturen om een toekomstige vredesovereenkomst te waarborgen. De steun voor Oekraïne komt voorlopig van de zogenoemde ‘coalitie van bereidwilligen’, waaraan volgens Britse premier en initiatiefnemer Keir Starmer meer dan dertig landen meedoen.
Dana Holscher
De ministers van Defensie van Polen, Estland, Letland en Litouwen willen dat hun landen zich terugtrekken uit het verdrag tegen het gebruik van antipersoonsmijnen. In een verklaring schrijven de vier ministers dat ‘gezien de geopolitieke instabiele situatie’ die onder meer gekenmerkt wordt door ‘Russische agressie’, het ‘essentieel is om alle mogelijkheden te overwegen om onze afschrikking en verdediging te versterken’.
‘De militaire dreiging voor Navo-lidstaten die grenzen aan Rusland en Belarus sterk is toegenomen’, valt te lezen in de verklaring. Het terugtrekken uit het zogenoemde Ottawa-verdrag moet een ‘duidelijke boodschap afgeven: dat onze landen er niet voor terugschrikken alle middelen aan te wenden om ons grondgebied en onze vrijheid te beschermen’.
Meer dan 160 landen hebben zich aangesloten bij het Ottawa-verdrag, dat stamt uit 1997. Het verdrag regelt wereldwijd de uitbanning van de productie, handel, opslag en het gebruik van antipersoonsmijnen. Rusland heeft het verdrag nooit ondertekend, evenals de Verenigde Staten en China.
Thom Canters
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is uitgenodigd om deel te nemen aan de G7-top die in juni in Canada plaatsvindt. Volgens een woordvoerder van het Canadese ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de nieuwe premier Mark Carney Zelensky gevraagd te komen. De twee spraken elkaar afgelopen weekend telefonisch.
Carney, die vrijdag aantrad, heeft gezegd Oekraïne te willen blijven steunen bij de verdediging tegen Rusland, net als zijn voorganger Justin Trudeau. Canada is ook een van de landen die meepraat bij de vergaderingen van de zogeheten ‘coalitie van bereidwillige landen’. Die groep discussieert veiligheidsgaranties die Oekraïne kan krijgen bij een staakt-het-vuren of een mogelijke vrede met Rusland.
De top van de G7, de groep van grote, westerse economieën, vindt vanaf 15 juni plaats in het Canadese Kananaskis. Zelensky was de afgelopen twee jaar ook aanwezig bij de G7-toppen in Italië en Japan. De aanstaande editie is belangrijk door de ontluikende handelsoorlog tussen G7-landen Canada en de VS. Ook stelde de president van de VS, Donald Trump, dat de verwijdering van Rusland uit de G7 – die volgde op de annexatie van de Krim in 2014 – een fout was.
Frank Rensen
Justitie in Litouwen stelt dat de Russische geheime dienst achter de brandstichting zit bij een warenhuis van IKEA in Vilnius, in mei vorig jaar. De twee verdachten die de brand zouden hebben aangestoken, werden volgens een Litouwse aanklager aangestuurd door een Russische criminele bende die banden heeft met de inlichtingendiensten.
Autoriteiten in verschillende Europese landen vermoeden dat zij sinds de oorlog in Oekraïne het doelwit zijn geweest van Russische sabotageacties. De Litouwse Justitie beschouwt de brand in de IKEA in Vilnius als een terroristische daad, bedoeld om het land te destabiliseren en de steun voor Oekraïne te ondermijnen.
De brand in de IKEA zou zijn gesticht door twee Oekraïeners van onder de 20. Aan beiden zou 10 duizend euro zijn beloofd. Een van hen werd kort na de brand aangehouden toen hij op weg was naar de Letse hoofdstad Riga. Hij zou instructies hebben gekregen om ook daar een aanslag te plegen.
De Litouwse autoriteiten werken in het onderzoek samen met Polen. De Poolse premier Donald Tusk zei vorig jaar dat de verdachten van de brand in Vilnius in verband kunnen worden gebracht met sabotageacties in Polen. In mei vorig jaar brak bijvoorbeeld brand uit in een winkelcentrum in Warschau. Tusk beschuldigde de Russen ervan daar een hand in te hebben gehad.
Ook in andere Europese landen zijn er voorbeelden van vermeende Russische sabotageacties. In het Verenigd Koninkrijk werden eind april twee Britten aangehouden op verdenking van brandstichting bij een magazijn met hulpgoederen voor Oekraïne. Openbaar aanklagers beschuldigen de mannen ervan dat ze voor Rusland werken. Eerder die maand hielden de autoriteiten in Duitsland twee Duits-Russische mannen aangehouden die naar verluidt van plan waren in opdracht van de Russische geheime dienst bomaanslagen en brandstichting te plegen bij militaire bases.
Thom Canters
Het Kremlin heeft bevestigd dat de Russische president Vladimir Poetin morgen zal bellen met zijn Amerikaanse evenknie Donald Trump. Trump zei zondag met Poetin te ‘willen kijken of we die oorlog kunnen beëindigen’.
Trump hoopt Poetins steun te krijgen voor het Amerikaans-Oekraïense voorstel voor een staakt-het-vuren van 30 dagen. Volgens de president is er in de gesprekken met Rusland afgelopen weekend al ‘veel werk verricht’. Daarbij is het onder meer gegaan over ‘het verdelen van bepaalde bezittingen’, zoals grondgebied en energiecentrales.
Vermoedelijk doelt hij daarbij op de kerncentrale in de zuidelijke Oekraïense provincie Zaporizja. Rusland houdt die sinds maart 2022 bezet.
De Amerikaanse speciale gezant Steve Witkoff sprak afgelopen week in Moskou al met Poetin. Tegen nieuwszender CNN zei hij dat het gesprek ‘gericht was op oplossingen’ en dat de verschillen tussen de twee landen waren ‘verkleind’. Witkoff toonde zich voorzichtig optimistisch over dat een staakt-het-vuren binnen enkele weken bereikt kan worden.
Poetin leek het voorstel voor een staakt-het-vuren vorige week nog af te schieten, door een hele reeks voorwaardes te noemen voor Rusland akkoord kon gaan. Zo wil hij voorkomen dat Oekraïne zich hergroepeert en herbewapent. Trump noemde Poetins reactie desalniettemin ‘veelbelovend’.
Thom Canters
Acht Europese landen, waaronder Nederland, dienen maandag een klacht in bij de Verenigde Naties over Rusland. Dat land verstoort hun satellieten. Ze eisen dat Rusland stopt met zijn sabotage.
Lees hier het hele bericht.
Het Oekraïense leger moet in rap tempo gebied prijsgeven in de Russische grensprovincie Koersk. Volgens een militaire analist waar The New York Times mee sprak heeft Oekraïne nog zo’n 80 vierkante kilometer langs de grens in handen. Rusland is de afgelopen tijd bezig aan een snelle opmars in het gebied, dat voor een deel bezet wordt gehouden door Oekraïne.
De Oekraïense minister van Defensie Roestem Oemjerov zei zondag dat zijn troepen zich geherpositioneerd hebben op ‘gunstigere verdedigingslinies’. ‘Onze troepen blijven verdedigingsoperaties uitvoeren en behouden een aanzienlijk aantal vierkante kilometers op vijandelijk gebied’, aldus Oemjerov tegen de Amerikaanse zender Fox News. Het verplaatsen van troepen zou al gepland zijn. Berichten uit het Kremlin over de omsingeling van Oekraïense troepen deed Oemjerov af als Russische propaganda.
Een Oekraïense inlichtingenofficier zegt tegen The New York Times dat de operatie in Koersk ‘in feite voorbij is’. Een commandant die vecht in het gebied vertelt dat zijn eenheid zich heeft teruggetrokken richting de grens. ‘We handhaven nog steeds posities aan het front in Koersk’, aldus de commandant. ‘Het enige verschil is dat we nu veel dichter bij de grens zitten.’ Oekraïne hield sinds afgelopen zomer een gebied van grofweg 1.300 vierkante kilometer gebied bezet in Koersk.
Afgelopen weekend deelde het Oekraïens leger een kaart van het slagveld waarmee het wel leek te bevestigen zich te hebben teruggetrokken uit de stad Soedzja. Dat was de belangrijkste plaats in Koersk die het nog in handen had.
Thom Canters
De Verenigde Staten zijn van plan zich terug te trekken uit een internationaal centrum in Den Haag dat onderzoek doet naar de Russische invasie van Oekraïne. Dat zeggen ingewijden tegen The New York Times.
Het Amerikaanse ministerie van Justitie zou Europese bondgenoten al op de hoogte hebben gesteld van de plannen om het zogenoemde International Centre for the Prosecution of the Crime of Aggression against Ukraine (ICPA) te verlaten. Een specifieke reden voor het besluit, anders dan dat ‘beschikbare middelen anders worden ingezet’, is niet gegeven. Later vandaag zou de terugtrekking officieel bekend gemaakt worden.
Onder de Amerikaanse president Donald Trump zijn de VS steeds verder opgeschoven in de richting van Rusland. Trump heeft steevast gezegd zo snel mogelijk een einde te willen maken aan de oorlog in Oekraïne. Eerder schoof hij de schuld voor de oorlog al in de schoenen van Kyiv. ‘Je had hem (de oorlog, red.) nooit moeten beginnen’, zei Trump in februari tegen de Oekraïense regering. Bovendien weigerden de VS eind februari een VN-resolutie te steunen over de oorlog waarin Rusland als agressor wordt aangewezen, en werd na een ruzie met de Oekraïense president Volodymyr Zelenksy de militaire steun opgeschort.
Het ICPA werd in 2023 opgericht om leiders uit Rusland en zijn bondgenoten ter verantwoording te roepen voor de agressie in Oekraïne. De organisatie opereert naast het Internationaal Strafhof, dat al een arrestatiebevel heeft uitstaan tegen de Russische president Vladimir Poetin vanwege de deportatie van kinderen uit bezette gebieden in Oekraïne naar Rusland. Onder Trumps voorganger Joe Biden sloten de VS zich aan bij het ICPA en stuurde het land ook een hooggeplaatste aanklager van het ministerie van Justitie om bij het centrum samen te werken met aanklagers uit andere landen.
Thom Canters
Met president Donald Trump in het Witte Huis staat Europa militair gezien meer dan ooit alleen. Hoe sterk is de Navo zonder de Verenigde Staten?
Dit was het belangrijkste nieuws over de oorlog in Oekraïne van afgelopen week:
• De Russische president Vladimir Poetin heeft het Amerikaans-Oekraïense voorstel voor een staakt-het-vuren in zijn huidige vorm afgewezen. ‘Waarom hebben ze een wapenstilstand van dertig dagen nodig, voor mobilisatie of wapenleveringen aan Oekraïne?’, zo reageerde Poetin donderdag tijdens een persconferentie in Moskou. De Amerikaanse president Trump noemde de reactie ‘veelbelovend, maar incompleet’. De twee spreken elkaar volgens Trump aanstaande dinsdag.
• De zogenoemde ‘coalitie van welwillenden’, een groep Oekraïense bondgenoten zonder de VS, zijn opnieuw samengekomen om te spreken over een vredesplan voor Oekraïne. De Franse president Emmanuel Macron heeft gezegd dat de mogelijke inzet van Europese militairen in Oekraïne niet voorziet in een ‘massale’ inzet van soldaten, maar vooral in het plaatsen van kleine troepenconcentraties op cruciale plekken in dat land.
• Russische troepen boeken aanzienlijke terreinwinst op de Oekraïense legermacht in de Russische provincie Koersk. Na maanden van mislukte pogingen en zware verliezen dreigen ze de Oekraïners nu te omsingelen. President Vladimir Poetin heeft woensdag voor het eerst sinds Oekraïne Koersk binnenviel een bezoek gebracht aan de provincie.
Lees hier het volledige liveblog van afgelopen week terug.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant