Als een rechter Trumps regering in het ongelijk stelt, legt die zich daar niet zomaar bij neer: zijn team vecht uitspraken aan en brengt rechters in diskrediet. In het uiterste geval negeert het Witte Huis zelfs vonnissen, bleek dit weekend bij de uitzetting van honderden Venezolanen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Omdat burgers en politici al maanden geen effectieve vuist kunnen maken tegen de president, is de hoop van veel van Trumps tegenstanders gevestigd op de rechterlijke macht. In bijna vijftig gevallen hebben rechters de president al teruggefloten: op het gebied van migratie, het massaontslag van ambtenaren, het uitbetalen van internationale hulp en toekenning van burgerschap.
Na bijna twee maanden in het Witte Huis tekent zich een patroon af in de reactie van de regering-Trump op rechterlijke uitspraken. Op drie manieren gaat Trump de strijd aan met rechters die hem ongelijk geven.
De minst omstreden manier waarop Trump probeert zijn besluiten overeind te houden, is in beroep gaan. Dat mag juridisch door de beugel kunnen, het effect is dat het tegenstanders ontmoedigt en vertraagt, zoals duidelijk wordt in de zaak van Hampton Dellinger.
In februari ontsloeg de regering Dellinger, de baas van de Office of Special Counsel. Die waakhond ziet erop toe of de regering ambtenaren rechtmatig ontslaat; een zeer urgente taak nu Elon Musk bezig is met een massale zuivering van het overheidsapparaat. De wet schrijft voor dat de Special Counsel volledig afhankelijk moet opereren.
Dellinger stapte naar de rechter, die oordeelde dat zijn ontslag onrechtmatig was. De regering ging in beroep en kreeg daarbij van het Hof alvast voorlopig haar zin: Dellinger mocht uit zijn functie worden ontheven zo lang de inhoudelijke behandeling liep.
Voor Dellinger was dat reden om niet door te procederen en zijn ontslag te accepteren. Ook als hij uiteindelijk na maanden of jaren gelijk zou krijgen van het Hooggerechsthof, zou het kwaad volgens hem al zijn geschied. In de tussenliggende tijd kan een tijdelijke opvolger ‘die volledig ondergeschikt is aan de president’ immers het beleid van Trump gewoon uitvoeren, aldus Dellinger.
Bovendien is de kans aanzienlijk dat het Hooggerechthof Trumps kant kiest: zes van de negen rechters gelden als conservatief. Dat maakt eindeloos doorprocederen een aantrekkelijke optie voor Trump.
Een andere methode waarmee de regering-Trump rechterlijke uitspraken aanvecht, is ondermijning. Trump en zijn getrouwen zaaien telkens twijfel over de rechtmatigheid van vonnissen en de rechters. De vrees is dat rechters zich daar in hun uitspraken bewust of onbewust door laten beïnvloeden.
Trumps rechterhand Musk – zelf onverkozen – schreef op zijn eigen platform X in februari dat ‘we getuige zijn van een couppoging op de Amerikaanse democratie door radicaal-linkse activisten vermomd als rechters!’. Hij riep ook op tot hun afzetting.
Twitter bericht wordt geladen...
Dit weekend zei de Republikeinse Afgevaardigde Brandon Gill, met instemming van Musk op X, dat hij een afzettingsprocedure wil beginnen tegen federale rechter James Boasberg uit Washington D.C.. Boasberg verordonneerde de regering zaterdag om de uitzetting van honderden Venezolanen naar El Salvador te stoppen.
Trump maakte daarop gebruik van een obscuur wetsartikel uit 1798 waarin staat dat ingezetenen van vijandelijke staten in oorlogstijd mogen worden uitgezet. De Venezolanen zouden bendeleden zijn van Tren de Aragua, dat de VS beschouwen als een terroristische organisatie en ‘hybride criminele staat’.
De rechter maakte korte metten met die redenering en verplichtte de regering al vertrokken vliegtuigen te laten omkeren. Die weigerde. ‘Een enkele rechter in een enkele stad kan niet bevelen welke route een vliegtuig moet volgen’, reageerde Witte Huis-woordvoerder Karoline Leavitt.
De radicaalste en tegelijkertijd simpelste manier is om de vonnissen gewoon niet te aanvaarden. Een 34-jarige Libanese arts werd vrijdag gedeporteerd, ondanks een bevel van de rechter dat dat niet mocht. Ook heeft een rechter al twee keer vastgesteld dat de regering bevroren fondsen niet heeft vrijgegeven, terwijl dat wel moest.
Volgens veel juristen in Amerikaanse media is het uitzetten van de Venezolanen naar El Salvador tot nu toe het duidelijkste voorbeeld van minachting van de rechterlijke macht. ‘Gerechtelijk bevel genegeerd’, schrijft Mark Zaid, een advocaat gespecialiseerd in nationale veiligheid, op X.
De reactie van de Amerikaanse regering hinkt op twee gedachten. De officiële verdedigingslinie is dat de vliegtuigen al boven internationale wateren vlogen en het rechterlijk bevel daarom niet van toepassing was. Tegelijkertijd meent het Witte Huis dat ‘federale rechtbanken geen jurisdictie hebben op het gebied van het buitenlands beleid van de president’.
Daarbij wordt verwezen naar artikel 2 van de grondwet, dat stelt dat de ‘uitvoerende macht berust bij een president van de Verenigde Staten’. Trump en de zijnen houden er een zeer omstreden lezing van dat artikel op na, de unitary executive theory, die stelt de president bijna onbegrensde beslissingsbevoegdheid heeft op federaal gebied.
Zo stelt vicepresident JD Vance onomwonden: ‘Rechters zijn niet bevoegd de legitieme macht van de uitvoerder te controleren.’ Dat opent volgens critici de weg naar een autocratische regering.
Door vonnissen te negeren, zal een van de nu lopende zaken waarschijnlijk bij het Trump-gezinde Hooggerechtshof belanden, dat dan principieel moet vaststellen tot hoever de uitvoerende macht van de president reikt. Zelfs als de hoogste rechters Trump terechtwijzen, is het allerminst zeker dat die zich daar iets van aan zal trekken. ‘Hij die zijn land redt, overtreedt geen enkele wet’, aldus Trump in februari.
Twitter bericht wordt geladen...
Uiteindelijk kan dat een grondwettelijke crisis veroorzaken, waarbij de vraag is wie de uitvoering van een uitspraak kan afdwingen. Al een paar jaar geleden deed Vance in een podcast een oproep om alle ambtenaren te vervangen door Trump-loyalisten. Als rechters dwarsliggen, moest Trump dat negeren, zei Vance, verwijzend naar een uitspraak die president Andrew Jackson in 1832 zou hebben gedaan: ‘De opperrechter heeft zijn besluit genomen, laat het hem maar handhaven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant