Ha, de ‘pretstudies’ zijn terug! De term komt niet uit de mond van onderwijsminister Eppo Bruins, maar de beleidsbrief die hij afgelopen vrijdag publiceerde werd gretig zo geïnterpreteerd. De Telegraaf schreef: ‘Bruins wil af van pretstudies’ (14-3-2025); ‘Pretstudies verdwijnen en studies moeten beter aansluiten op arbeidsmarkt’, kopte de Nationale Onderwijsgids. Op sociale media klonk luid hoongelach: haha, dit zal ze leren, de verwende, arrogante linkse intellectueeltjes en nutteloze kunstenaars.
Bruins vindt dat instellingen in het hoger onderwijs moeten samenwerken om het onderwijsaanbod af te stemmen; hun onderwijs moet beter aansluiten op de arbeidsmarkt. Daarbij zullen studies sneuvelen. Welke studies? Daarover is Bruins vaag in zijn brief, maar hij suggereert een richting. Er moet minder nadruk liggen op ‘maximale zelfontplooiing’ (lees: kunstopleidingen, humaniora) en op ‘opwaartse druk’ (lees: niet iedereen hoeft naar de universiteit).
Wat een timing. Op het moment dat ik dit schrijf, heeft de estafettestaking in het hoger onderwijs, vorige week begonnen, Amsterdam bereikt; de hogescholen en universiteiten protesteren luid tegen enorme bezuinigingen. Hoewel de 2 miljard euro is teruggebracht tot 1,1 miljard, is dit een ramp voor Nederland als kennisland: er wordt 0,5 miljard bezuinigd op hoger onderwijs, vooral op onderzoek.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Bruins heeft vroom de mond vol van ‘topwetenschappers’ en ‘innovatie voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken’. Want ja, er is de komende benarde tijden flink wat denkkracht en creativiteit van wetenschappers nodig. Toch houdt hij zich doof voor de waarschuwing van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW): ‘Maak niet kapot wat ons land zo succesvol maakt. Nederland draait op kennis. (…) Onze welvaart, ons welzijn en onze gezondheid staan op het spel.’
De KNAW ondertekende ook een verklaring van de Europese academies van wetenschappen, die bezorgd zijn over de bedreiging van de academische vrijheid: ‘Het politiek ingrijpen in taalgebruik, onderwerpkeuze en methodologie van de wetenschap vormt een fundamentele aantasting van de wetenschappelijke integriteit’, schrijven ze. Bruins zwijgt. Op sociale media zwelt het leedvermaak over de onderwijsbezuinigingen aan, met als ondertoon wraakzucht. Talloze variaties op woorden van Tweede Kamerlid Reinder Blaauw (PVV): ‘Te lang is de activistische woke-cultuur dominant geweest in de collegezalen en onderwijsinstellingen.’
‘Pretstudies’ bestaan niet. Kritisch en analytisch denken leer je bij veel vakken. Met vrijwel elke studie kun je je nuttig maken óf een bullshitbaan kiezen. Ik wil niet beweren dat studies als bedrijfskunde of marketing fopstudies zijn, maar veel consultants en adviseurs kunnen best weg. De arbeidsmarkt is veranderlijk. Bèta’s zijn gewild, alfa’s niet, maar biologen vinden moeilijk werk en het onderwijs staat te springen om taaldocenten.
Met een pretstudie kun je het trouwens ver schoppen: onze huidige baas van de Navo Mark Rutte studeerde geschiedenis, VVD-leider Dilan Yeşilgöz sociaal-culturele wetenschappen. Al onze spullen zijn ontworpen door kneuzen met een pretstudie, net als de kunst, film, dans en muziek waarvan we genieten en waarmee we internationaal scoren; kranten en boeken worden door voormalig pretstudenten volgeschreven.
Bruins negeerde hooghartig een recent advies van de Onderwijsraad, waarin die waarschuwt voor een ‘eenzijdige focus op de arbeidsmarkt’, die zij ‘onwenselijk, ineffectief en weinig zinvol’ vindt. De raad pleit voor vrije studiekeuze en het behoud van ‘culturele, cultuurhistorische, internationale of wetenschappelijke kennis en vaardigheden’. Vergeefse wijze woorden.
Hoe onderwijsinstellingen straks met minder geld de boel draaiende houden, mogen zij lekker zelf uitzoeken. Bruins, wettelijk verantwoordelijk voor het stelsel en het aanbod, zal zich er niet mee bemoeien. De rol van de overheid bouwt hij ‘stapsgewijs af’. Nog even en zijn ministerie kan worden opgeheven, net als in de Verenigde Staten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant