In weerwil van een rechterlijke uitspraak zijn zo’n 250 Venezolanen dit weekeinde vanuit de VS naar El Salvador gevlogen. Daar worden ze opgesloten in de grootste gevangenis ter wereld. Waarom kiest Trump voor het Midden-Amerikaanse land en wat is dat voor complex?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
In het Centro de Confinamiento del Terrorismo (Cecot, letterlijk vertaald het detentiecentrum voor terrorisme) in het Midden-Amerikaanse land El Salvador slapen gevangenen in metalen stapelbedden van vier verdiepingen, zonder lakens, kussen of matras. Het felle licht gaat er nooit uit, bezoekuren bestaan niet en buitenlucht zullen deze mannen nooit meer opsnuiven, als het aan El Salvador’s president Nayib Bukele (43) ligt. Vele Salvadoranen zitten er vast zonder proces en hebben nooit een advocaat gehad. Juridische onderbouwing voor hun detentie is er volgens mensenrechtenorganisaties nauwelijks.
Afgelopen weekend stuurde president Donald Trump zo’n 250 Venezolaanse immigranten naar het complex. Voor een bedrag van 6 miljoen dollar zijn de Venezolanen voor een jaar de verantwoordelijkheid van El Salvador. Dat land zegde begin februari al toe uitgezette criminelen en migranten uit andere landen op te zullen vangen.
Volgens Trump maken de Venezolanen deel uit van de criminele bende El Tren de Aragua, al zijn ze daar niet voor veroordeeld. De bende is door de regering-Trump aangemerkt als terroristische organisatie. Wat er na het eerste jaar met migranten gaat gebeuren, is onduidelijk. Mochten ze de zwaarbewaakte gevangenis kunnen verlaten, dan zouden ze de eersten zijn.
El Salvadors zwaarst bewaakte cellencomplex, waar 40 duizend mensen in passen, is het symbool voor Bukele’s spijkerharde criminaliteitsbeleid. Sinds de jaren negentig ging zijn land decennialang gebukt onder bendegeweld. Met honderd moorden per honderdduizend inwoners had het Midden-Amerikaanse land in 2015 het hoogste moordcijfer ter wereld.
Toen in maart 2022 in één weekeinde 87 mensen werden vermoord, veranderde dat. Bukele kondigde een noodtoestand af en gaf het leger de opdracht de straten schoon te vegen. Tienduizenden bendeleden en vermeende bendeleden werden gearresteerd. Om ruimte te maken voor de enorme hoeveelheid gevangenen, had El Salvador een nieuwe gevangenis nodig. In zeven maanden tijd werd het hypermoderne Cecot uit de grond gestampt.
Mensenrechtenorganisaties noemen de gevangenis inhumaan. Miguel Sarre, voormalig lid van de VN-afdeling tegen marteling, beschreef het complex als ‘niets meer dan een put van beton en staal’. Volgens Sarre gebruikt El Salvador de gevangenis om ‘mensen uit de weg te ruimen, zonder formeel de doodstraf op te leggen’. Hoeveel mensen er sinds de opening in 2022 zijn overleden, is niet bekend.
De cellenblokken van de grootste gevangenis ter wereld beslaan samen zo’n 50 duizend vierkante meter. Het afgelegen terrein in de buurt van de plaats Tecoluca is geheel afgesloten van de buitenwereld, telefoonsignaal is er niet. Vanaf negentien wachttorens houden bewaarders de acht paviljoenen in de gaten.
De gevangenen, volgens de laatste tellingen zijn het er zo’n vijftienduizend, worden bij binnenkomst kaalgeschoren. Daarvoor zijn ze met een röntgenscan gecontroleerd op verboden voorwerpen in hun lichaam. Ze slijten hun dagen in de cel waar, ze met zijn tachtigen verblijven. Dat komt neer op een halve vierkante meter per gevangene. Douchen kan niet, de enige watervoorziening is een gemeenschappelijke put in de cel.
Er is geen vermaak of onderwijsprogramma in Cecot. Eén uur per week mogen de mannen onder zware bewaking rekken en strekken in de middengang tussen de cellen. Het complex kent wel een sportschool, en ook een cafetaria en douches, maar die zijn bestemd voor het gevangenispersoneel: 1.000 bewaarders, 600 soldaten, en 250 politieagenten.
Op videobeelden van journalisten en YouTubers die in de gevangenis mochten filmen, staren de arrestanten met een holle blik de camera in. Leden van de rivaliserende gangs MS-13 en Barrio 18, te herkennen aan tatoeages die vaak hun hele lichaam bedekken, delen een cel. Om te voorkomen dat ze elkaar met wapens te lijf gaan, worden de drie maaltijden per dag (alleen rijst, bonen, of pasta, nooit vlees of andere eiwitbronnen) zonder bestek geserveerd.
Bukele’s autoritaire aanpak lijkt op het eerste gezicht te werken. De straten van El Salvador zijn een stuk veiliger, het moordcijfer was volgens de Centraal-Amerikaanse Universiteit (UCA) in 2022 gedecimeerd. Hoewel de criminaliteitscijfers ook al voor Bukele’s aantreden een daling hadden ingezet, gebruikt de president de kentering veelvuldig als politieke reclame op zijn Twitterkanaal. Het levert hem enorme populariteit op onder de Salvadoraanse bevolking, en een nieuwe bijnaam: ‘mini-Trump’.
Kritiek op het hardhandige neerslaan van het bendegeweld komt vooral uit het buitenland. Mensenrechtenorganisaties wijzen erop dat iedereen onder de geringste verdenking gearresteerd kan worden. Ook in Cecot zitten volgens critici duizenden onschuldigen vast. Bovendien is de vraag of het opsluiten van bijna twee procent van de bevolking meer behelst dan tijdelijke symptoombestrijding.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant