Waar het Moskou tijdens de Koude Oorlog niet lukte Radio Free Europe/Radio Liberty uit te schakelen, gebeurt dat nu alsnog door president Trump: met één handtekening heeft hij er een einde aan gemaakt.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Radio Free Europe/Radio Liberty is nog in de lucht en zendt, tot nader order, nieuws uit in 23 landen en 27 talen, in Oost-Europa, Centraal-Azië, de Kaukasus en het Midden-Oosten. De landen waar de zender actief is, zijn stuk voor stuk landen waar vrijheid van meningsuiting niet bestaat of wordt beknot. Betrouwbaar nieuws in eigen taal is daar een levensbehoefte.
In februari van dit jaar betitelde de Russische overheid de zender nog als ‘ongewenste organisatie’. Een eretitel voor het radiostation dat de bevolking van Rusland in eigen taal van nieuws voorziet. Een maand later krijgt de Russische president Vladimir Poetin onverwachts bijval uit Washington, waar Donald Trump heeft besloten dat RFE/RL van hem ook niet langer hoeft.
Op 14 maart zette de Amerikaanse president zijn handtekening onder een executive order waarmee hij, opnieuw, delen van de ‘federale bureaucratie’ opheft. Een van de zeven instanties die per direct geen geld meer mogen uitgeven is de United States Agency for Global Media (AGM). Achter die naam gaat de instantie schuil die geld van het Amerikaanse Congres doorsluist naar RFE/RL.
Als dit echt het einde is van de omroep, schrijft algemeen directeur Steve Capus in een onthutste e-mail aan het personeel, ‘is dit een geweldig geschenk voor de vijanden van Amerika’.
Trump heeft met zijn decreet een streep gezet onder 75 jaar geschiedenis, die begon in de Koude Oorlog. Radio Free Europe werd opgericht in 1949 en begon in 1950 met zijn uitzendingen. De eerste uitzendingen waren gericht op satellietstaten van de toenmalige Sovjet-Unie: Bulgarije, Tsjechoslowakije, Hongarije, Polen en Roemenië, allemaal in hun eigen taal. Radio Liberty, dat was opgericht om vooral de Sovjet-Unie te bedienen, werd in 1951 toegevoegd, en vanaf die tijd heet de omroep RFE/RL.
De omroep zou uitgroeien tot ‘toonaangevende internationale omroep achter het IJzeren Gordijn’. De Sovjet-Unie stoorde de uitzendingen en de Roemeense communistische dictator Nicolae Ceausescu lanceerde zelfs het programma ‘ether’: een codenaam voor intimidatie en zelfs moord op Roemeense journalisten die voor RFE/RL werkten. Drie directeuren van de Roemeense tak van de omroep vonden achter elkaar op verdachte wijze de dood.
RFE/RL bevindt zich in het centrum van alle spionnenverhalen van de Koude Oorlog. In 1981 werd zelfs het hoofdkwartier van de omroep in München opgeblazen. Onderzoek wees in de richting van Ceausescu, die de beruchte terrorist Ilich Ramirez Sánchez, alias ‘Carlos de Jakhals’, zou hebben betaald om de aanslag te plegen. Later bleek dat ook de Russische veiligheidsdienst KGB erbij was betrokken. Die had jarenlang een ‘mol’ bij de omroep gestationeerd.
Ook in eigen land, de Verenigde Staten, kwam de omroep onder vuur te liggen. In de jaren van ‘het rode gevaar’ ontketende senator Joseph McCarthy in de VS een grootscheepse communistenjacht. Directeuren van RFE/RL werden ervan beticht dat ze ‘niet hard genoeg’ ageerden tegen communisten. Ze waren ‘te zacht’ en werden er daarom van verdacht dat ze zelf ‘verkapte communisten’ waren.
Voor anderen waren ze juist weer te rechts. Toen eind jaren zestig uitlekte dat de CIA de radiozender subsidieerde, werd deze gezien als een ‘propagandawerktuig’ van de Amerikaanse geheime dienst. Achteraf zeggen oud-medewerkers dat de zender zelfs in die CIA-jaren altijd een eigen koers is blijven varen. In 1971 werd de subsidiëring overgedragen aan het Congres.
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, in 1989, verlegde de RFE/RL zijn aandacht naar landen buiten Europa. Inmiddels heeft RFE/RL bijna vijftig miljoen luisteraars, bijna allemaal in landen waar vrije informatie niet beschikbaar is. Politico meldt dat Trumps decreet ook zusterorganisatie Radio Free Asia heeft getroffen, ‘en een groot aantal andere’. De schok komt bij allemaal hard aan. Het einde was nergens aangekondigd.
De e-mail van algemeen directeur Capus is verspreid onder honderden werknemers en ruim dertienhonderd freelancers van kantoren over de hele wereld, en de 680 personeelsleden op het hoofdkwartier in Washington. Capus belooft dat hun salarissen over maart nog zullen worden betaald, en dat medewerkers alle hulp krijgen bij het regelen van hun vertrek uit risicolanden.
Hij belooft ook alle juridische wegen te zullen bewandelen om Trumps besluit terug te draaien, maar lijkt weinig hoop te hebben op een goede uitslag. Capus eindigt met: ‘We zien al tekenen van feestelijkheden van sommige van de ergste regimes van de wereld. Dit is echt walgelijk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant