De overheid hield de afgelopen vier jaar aan het einde van het jaar miljarden over. Het ligt volgens experts vooral aan externe factoren dat de begrotingsramingen fors afweken van de realiteit. De coronacrisis en de oorlog in Oekraïne speelden een grote rol.
De ramingen van de begroting van de Rijksoverheid liggen onder een vergrootglas. Een deel van de Kamer, met NSC-leider Pieter Omtzigt voorop, stelt dat ze te pessimistisch zijn. In 2021, 2022 en 2023 viel het begrotingstekort inderdaad veel kleiner uit dan ingeschat. Het kabinet hield daardoor aan het einde van het jaar miljarden over.
Deze afwijkingen hebben het vertrouwen in de ramingen aangetast. Het kabinet heeft daarom onafhankelijk onderzoek laten doen naar het verschil tussen de ramingen en de realiteit. De expertgroep presenteerde vrijdag de bevindingen.
Uit het onderzoek blijkt dat de ramingen de afgelopen twintig jaar gemiddeld genomen helemaal niet zo veel afweken. Er waren uitschieters, zoals in 2009 tijdens de schuldencrisis en in 2020, het eerste jaar van de coronacrisis. Maar deze jaren met flinke tegenvallers werden gecompenseerd door jaren waarin de realiteit juist iets positiever uitpakte dan eerder gedacht.
Sinds 2021 zien de experts wel een periode van "unieke ramingsafwijkingen qua lengte, omvang en eenzijdigheid". Dat kan je in de grafiek hieronder goed zien.
Deze verschillen zijn grotendeels te verklaren door de twee "perfect storms" die over de Nederlandse economie trokken: de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne. Deze ontwikkelingen kwamen onverwachts; er kon dus geen rekening mee worden gehouden.
Naast de onverwachte gebeurtenissen heeft de expertgroep ook andere verklaringen gevonden voor de grote afwijkingen. Er blijft de laatste jaren vooral veel geld op de plank liggen, omdat het de overheid niet lukt om alles uit te geven. Dit wordt ook wel onderuitputting genoemd.
Onderuitputting is met name een gevolg van "te ambitieuze" plannen, aldus de expertgroep. Coalities willen te veel en begroten geld voor al hun ideeën. Maar als er vervolgens geen personeel is, of als er geen ruimte is op het elektriciteitsnet of geen vergunning kan worden verleend, worden de kabinetsplannen niet uitgevoerd.
De politiek creëert als het ware de eigen meevallers als daardoor miljarden op de plank blijven liggen. Maar het kabinet kan het geld niet zomaar aan iets anders uitgeven. De brug die bijvoorbeeld gebouwd zou worden, moet op een later moment alsnog gebouwd worden. Dan moet het geld alsnog beschikbaar zijn.
De afgelopen jaren hebben verschillende instanties, zoals de Raad van State, de Algemene Rekenkamer en het CPB, het kabinet al gewaarschuwd voor de onuitvoerbaarheid van plannen. "Deze waarschuwingen heeft men naast zich neergelegd", schrijven de experts.
Een andere verklaring voor de pessimistische ramingen kan worden gevonden in de vennootschapsbelasting. Dat is de belasting die bedrijven betalen over hun winst. De inkomsten die de overheid via deze belasting ophaalt, zijn de laatste tien jaren systematisch onderschat. De expertgroep adviseert daarom hier nog eens goed naar te kijken. Al is het ook een feit dat deze belasting lastig te voorspellen is.
De expertgroep doet in het rapport verschillende aanbevelingen voor het verbeteren van de ramingen. Maar de aanpassingen zullen tijd kosten en bieden niet opeens meer begrotingsruimte.
De miljarden die op de plank blijven liggen, kan de coalitie niet zomaar inzetten voor de lange lijst van problemen waar geld voor nodig is. Zo moeten extra miljarden naar defensie en is het kabinet met de Tweede Kamer nog op zoek naar de dekking van de teruggedraaide btw-verhoging op boeken, cultuur en sport.
De expertgroep waarschuwt daarnaast dat een volgende onverwachte crisis "ook andersom kan uitpakken".
Source: Nu.nl algemeen