Ook deze Boekenweek zullen tienduizenden boeken een lezer vinden. Toch eindigen elk jaar zo’n vier miljoen boeken in de versnipperaar. Kan dat niet anders? ‘Soms heb je te hoge verwachtingen van een boek.’
Op een industrieterrein in Breda tuffen de vrachtwagens af en aan. Terwijl de dag vordert, groeit een enorme berg gedumpt papier. Binnen in de loods staat een Willie Wortel-achtige machine: een grote buis die van onder naar boven en van links naar rechts door de ruimte schiet. Oorverdovend gebonk galmt door de ruimte.
Op de lopende band bij recycler Renewi liggen boeken die vernietigd moeten worden. Boeken die niet meer aan de man te brengen zijn en nu afstevenen op hun treurige lot: de ijzeren tanden van de papierversnipperaar.
Er rollen dikke pillen voorbij die enkele jaren geleden nog op de shortlist voor de Libris Literatuur Prijs stonden. Tientallen kinderboeken over een vrolijk boerderijdiertje en honderden autobiografieën van het pop-rockidool van de gemiddelde 60-plusser. Het kost de machine acht minuten om aan de ene kant van de loods de boeken op te slokken en aan de andere kant uit te spugen als snippers van een millimeter.
In 2024 eindigden zo’n vier miljoen boeken in de versnipperaar. Ze zijn afkomstig van CB in Culemborg, die de boeken laat vernietigen in opdracht van de uitgeverijen. Volgens Philippe Robbers, commercieel manager van CB, is dat de meest voor de hand liggende optie als een uitgever besluit dat de boeken niet langer ruimte bij CB mogen bezetten. Uitverkoop via de ramsj is minder populair: in 2024 ging het om 750 duizend exemplaren.
In de hal van Renewi trekken twee grote mannen hun werkhandschoenen aan. Ze duwen de gesorteerde boeken op de band richting de versnipperaar. Met kaft en al worden de boeken verpulverd. De snippers worden daarna in balen geperst. In de papierfabriek kunnen die snippers in het beste geval tot leven worden geroepen als nieuw kopieermateriaal, of in een minder chique variant: als wc-papier.
Zonde, vindt boekhandelaar Mathijs Suidman van Van der Velde, een boekhandelsketen in het noorden van het land. Hij probeert overgebleven boeken altijd eerst nog zoveel mogelijk te verkopen. ‘Aan de vaste boekenprijs mag je pas na twee jaar sleutelen. Bij ons gaan na Tweede Kerstdag de oude boeken eerst met 50 procent korting in de uitverkoop, daarna met 70 procent en vervolgens met 90 procent. Een spotprijs, maar altijd beter dan weggooien.’
Maar de ramsj en de versnipperaar, dat is achteraf, als het kwaad al geschied is. Kan het niet vooraf anders, door minder boeken te laten drukken? De kritiek in de boekenbranche is dat sommige uitgevers te veel boeken uitgeven en dan afwachten welke boeken een succes worden – als een bord spaghetti dat je tegen de muur kwakt en dan kijkt wat er blijft plakken.
Volgens Menno Hartman, uitgever bij Van Oorschot, komen overschotten voort uit het optimisme van uitgevers. ‘Het is uiteindelijk nattevingerwerk om te bepalen hoeveel je gaat verkopen. Soms heb je te hoge verwachtingen van een boek.’ De overschotten zijn volgens hem dan ook een fact of life van de retailbranche. ‘Als een boek het goed doet, wil je een flinke oplage hebben, zodat je aan de vraag kunt voldoen.’
Ook de uitvoering van het boek kan ertoe leiden dat er meer gedrukt moet worden om de prijs acceptabel te houden. Een gebonden boek moet, om betaalbaar te blijven, in grotere oplage verschijnen dan een dunne dichtbundel. Daarnaast geldt ook: een hogere oplage is vaak een lagere kostprijs per boek. ‘Maar dat zou nooit een reden moeten zijn om bewust voor overproductie te kiezen’, benadrukt Hartman.
Het vernietigen van boeken roept emoties op, weet boekhandelaar Suidman: ‘Een boek is niet functioneel, je gooit gedachtegoed weg.’ Voor uitgever Hartman is het het ergste nieuws dat hij aan zijn auteurs moet brengen. ‘Voor schrijvers is het nooit leuk, maar uiteindelijk draait het realistisch gezien om de verhouding: wat levert het nog op en wat kost het? Als er tweeduizend boeken liggen en je verkoopt er nog maar twaalf per jaar, dan moet je wat. Je kunt boeken ook niet eindeloos stallen bij CB.’
Soms vinden auteurs het zo zonde dat ze de boeken dan maar zelf overnemen. Dat mag dan gratis of voor een klein bedrag. ‘Maar auteurs onderschatten vaak hoeveel dozen zeshonderd boeken zijn. Dat aantal kun je niet van de hand doen bij vrienden en stal je ook niet makkelijk in de kelder van je huis.’
Printing on Demand (POD), het printen van boeken op aanvraag en dus in veel kleinere hoeveelheden, kan een uitkomst zijn. Volgens boekhandelaar Mathijs Suidman moeten uitgevers vaker overstappen op POD. ‘Het is onnodig dat er boeken gedrukt worden die ons, de boekhandels, nooit bereiken en dus CB nooit verlaten. Dan heb je simpelweg een te grote oplage geprint.’
De boekhandelaar, de uitgever en de distributeur zijn het in elk geval over een ding eens: de verkoop van elk boek stopt op een zeker moment, dat hoeft geen afbreuk te doen aan het eerdere succes. Dave Timmers van recyclebedrijf Renewi staat te kijken naar het nachtmerriescenario van menig schrijver. ‘Ik lees zelf graag hoor, maar ik heb gewoon een e-reader.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant