Een nieuwe subsidieregeling voor melkveehouders die hun veestapel drie jaar lang vrijwillig inkrimpen, moet een nooduitgang uit de mestcrisis bieden. Maar het is de vraag of die ontsnappingsroute nog op tijd komt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De afgelopen dagen scheen de zon volop, dus haalden boeren in het hele land hun mestinjectiemachines van stal. ‘Stront in de grond als de lente komt’ is een gevleugeld gezegde onder boeren, weet CDA-Kamerlid Eline Vedder (zelf melkveehouder). Op het platteland rook de lente de afgelopen dagen naar mest. Het mooie weer is een enorme opluchting voor boeren die na de winter met volle mestkelders zitten.
Dit neemt niet weg dat de mestcrisis zich verdiept. Dit jaar mogen Nederlandse melkveehouders nog minder mest produceren en over hun land uitrijden dan vorig jaar. De nood in koeienland is hoger dan ooit, maar landbouwminister Femke Wiersma werkt nog steeds aan oplossingen. De Tweede Kamerleden konden woensdag hun ongeduld niet bedwingen tijdens het zoveelste debat over de mestcrisis.
NSC-Kamerlid Harm Holman haalde een recente analyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) aan. Het planbureau voorspelt dat Nederland dit jaar zijn door Brussel opgelegde fosfaatplafond met 7 à 9 procent zal overschrijden. Dat is een forse overtreding, die de Europese Commissie niet over haar kant zal laten gaan – vooral omdat Nederland milieuafspraken al zo vaak geschonden heeft. In het uiterste geval kan dat betekenen dat het kabinet de Nederlandse veestapel per 2027 gedwongen moet krimpen om onder het door Brussel opgelegde mestproductieplafond te komen.
Alles over politiek vindt u hier.
Volgens het PBL kan Wiersma de overschrijding van het fosfaatplafond in 2025 met bestaande maatregelen (waaronder de opkoopregelingen) niet voorkomen. Nederland telt simpelweg te veel koeien. Bovendien werken alle marktprikkels nu de verkeerde kant op. Holman: ‘De melkprijs is torenhoog, dus boeren houden zoveel mogelijk koeien en voeren de melkproductie maximaal op.’
De Tweede Kamer en Wiersma hebben al hun hoop gevestigd op een nieuwe maatregel: een partiële opkoopregeling of extensiveringsregeling. Melkveehouders die hun veestapel gedurende drie jaar vrijwillig met 10 tot 20 procent inkrimpen, zouden tijdelijk gecompenseerd moeten worden voor hun inkomensverlies. De dierrechten van de koeien die ze naar de slacht brengen, raken ze wel voorgoed kwijt: daar betaalt de overheid dan een vergoeding voor.
Holman heeft berekend dat Wiersma dit jaar voor ongeveer 600 miljoen euro aan dierrechten zal moeten opkopen in het kader van deze extensiveringsregeling, om te waarborgen dat Nederland onder het fosfaatplafond blijft. Hij vroeg of Wiersma zich daarvan bewust is. De minister antwoordde bevestigend. Ze liet doorschemeren dat ze die kosten al had besproken met de rest van het kabinet. Dit is onderdeel van de voorjaarsnota-onderhandelingen, dus toezeggingen kon Wiersma nog niet doen.
Het doorstrepen van dierrechten garandeert dat de landelijke veestapel permanent krimpt, dus dat de mestproductie echt afneemt. Maar de boeren die aan de regeling deelnemen, behouden het recht om na drie jaar weer op te schalen als zij dierrechten kunnen kopen van een andere veehouder.
Zeven partijen in de zuivelsector hebben deze regeling zelf voorgesteld, dus er zou enig draagvlak voor moeten zijn. Het politieke probleem is wie opdraait voor de tijdelijke inkomenssteun aan de boeren die een deel van hun koeien wegdoen. Coalitiepartijen VVD en NSC eisen een substantiële financiële bijdrage van de zuivelsector en de banken, omdat die zelf belang hebben bij het wegwerken van het mestoverschot.
Het zou daarom oneerlijk zijn om de belastingbetaler voor alle kosten te laten opdraaien, stelde VVD’er Thom van Campen. ‘Als de sector geen bijdrage levert, dan is het ‘jammer, maar helaas’ en gaat de regeling wat ons betreft niet door.’
SGP’er André Flach vond juist wél dat de overheid alles moet betalen. De meeste zuivelcoöperaties zijn eigendom van melkveehouders, dus die inkomenssteun zou anders een ‘sigaar uit eigen doos’ worden. Holman en Van Campen bestrijden dit. Het afvoeren van overtollige mest bezorgt de boeren immers nu ook al extra kosten, die ze zullen besparen als het mestoverschot verdwijnt.
De financiële afspraken met de sector zijn de achilleshiel van het nieuwe reddingsplan, want nog weinig concreet. Wiersma hoopte snel meer duidelijkheid te kunnen geven, maar elke maand telt. Holman: ‘Dit had eigenlijk al geregeld moeten zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant