De Amerikaanse kunstenaar Kehinde Wiley wordt beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag en verkrachting. Het Amsterdamse Museum Van Loon zet diens tentoonstelling vanaf eind mei door. Maar of dat verstandig is?
schrijft voor de Volkskrant over kunst, cultuur en moderne mores.
In Museum Van Loon opent eind mei een tentoonstelling waarin schilder Kehinde Wiley (48) met acht portretten reflecteert op het Nederlandse koloniale verleden. Het is de eerste tentoonstelling van de Amerikaanse sterkunstenaar in Nederland, en een uitkomst van een samenwerking die in 2020 in gang is gezet.
Wiley verdiepte zich in de geschiedenis van de regentenfamilie Van Loon, en ging op onderzoek in Suriname ter voorbereiding, waar hij de modellen voor zijn portretten vond. De grote portretten die Wiley nu van deze mensen maakt, zijn geïnspireerd op de 17de-eeuwse portretten in de museumcollectie. Ze worden vanaf 29 mei getoond in het historische pand in Amsterdam waar de familie woonde en dat nu een museum is.
Toen Wiley in mei vorig jaar door vier mannen werd beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag, en door twee van hen ook van verkrachting, kwam het museum voor een dilemma te staan. Drie grote musea in Amerika stelden direct hun geplande tentoonstellingen van zijn werk voor onbepaalde tijd uit. Er kwam onlangs nog een vijfde beschuldiging bij. Professor in visuele communicatie Ogechi Chieke klaagde Wiley twee weken geleden aan voor ongewenste aanrakingen in 2007. Zij is, voor zover bekend, de eerste die aangifte deed tegen Wiley. Wiley heeft alle beschuldigingen met klem ontkend en stelt dat hij Chieke nog nooit heeft ontmoet.
Museumdirecteur Gijs Schunselaar (47) beraadde zich en kiest nu voor het doorgaan van de samenwerking met Wiley. In het historische museum aan de Keizersgracht licht Schunselaar dit, uiterst bedachtzaam sprekend, toe.
Wat was uw reactie toen u vorig jaar van de beschuldigingen vernam?
‘Dat we dit als museum heel serieus moeten nemen. Je weet dat je een verantwoordelijkheid hebt, en sociale veiligheid is voor ons als instelling een belangrijk thema.’
Dat klinkt als een wel heel rustige reactie. U werkte op dat moment al vier jaar met Wiley samen.
‘Nou, wat ik er privé van vind, bespreek ik wel met mijn partner. Ik kan wel zeggen dat het me niet in de koude kleren is gaan zitten. Als museum neem je beslissingen die resoneren in de samenleving, en daar komen reacties op. Dat hebben we al eerder ervaren, toen we in 2019 een tentoonstelling maakten over Suriname en de betrokkenheid van de familie Van Loon bij de plantage-industrie. Soms moet je incasseren. En dan moet je goed weten waarvoor je staat. We hebben tijd genomen en overlegd, met het team, de raad van toezicht, collega-museumdirecteuren.’
Waarom kiest u ervoor om de tentoonstelling door te laten gaan?
‘Beschuldigingen van misbruik moeten worden gehoord en behandeld. Door middel van een onafhankelijk onderzoek bijvoorbeeld, of in een rechtszaak. Maar het museum is daar niet de arena voor. Wij kunnen niet zeggen of uitzoeken wie wat heeft gedaan. En zolang er geen onderzoeksconclusie of uitspraak is, hebben wij de afweging gemaakt dat de principes van de rechtsstaat leidend zijn; dat iemand onschuldig is tot het tegendeel bewezen is. Trial by museums vinden wij niet de route.’
Een van de drijfveren van Kehinde Wiley in zijn kunstenaarschap is om mensen van kleur een plek te geven in de westerse kunstgeschiedenis. Ze werden immers vrijwel niet geportretteerd. Wiley heeft een geraffineerde stijl van fijnschilderen waarin hij veelal jonge, gewone zwarte mensen in composities plaatst die verwijzen naar de portretkunst waarmee de elite vroeger verbeeld werd. Zo beeldde hij een jonge man te paard uit, in de houding van Napoleon op diens beroemde portret door Jacques-Louis David. Wiley kreeg grote roem toen hij een staatsieportret van Barack Obama schilderde in 2018.
Museum Van Loon komt voort uit een familie die verbonden is aan de rijkdom en koloniale geschiedenis van Amsterdam; voorvaderen behoorden tot de oprichters van de VOC en waren burgemeester van de stad. Sinds Schunselaars aantreden in 2018 wordt in tentoonstellingen veel gereflecteerd op dat verleden.
Toen de directeur in 2020 tijdens een opening Kehinde Wiley uitnodigde, zag hij een kans om een groot kunstenaar met een mondiaal perspectief op koloniale structuren zijn licht te laten schijnen op de Nederlandse historische verhoudingen.
Wiley wil op artistieke wijze historisch onrecht rechtzetten, de ongehoorden een gezicht geven. Beschuldigers zeggen dat hun door Wiley onrecht is aangedaan, wat hij stellig ontkent. Hoe kunt u dat met elkaar verenigen?
‘Naar ons idee is het een zuiver en integer standpunt om te zeggen: hiervoor biedt de rechtsstaat de juiste kaders. En je hoopt dat het systeem hiervoor voldoende ingangen biedt; naast aangifte en onderzoek kan er ook mediation plaatsvinden, of arbitrage.’
Het lijkt er niet op dat Wiley openstaat voor mediation.
‘Ik denk dat duidelijk is dat ik in elk geval niet voor hem kan spreken. Voor ons was het relevante vraagstuk: wat is de rol van het museum hier. Wij kwamen tot het standpunt dat hij onschuldig is tot er een uitkomst of uitspraak is, daarom besloten wij de bestaande samenwerking niet op te zeggen.’
Wiley heeft een machtspositie. Wat zegt u als mensen vragen waarom u hem een podium geeft?
‘Dat we een visie hebben als museum om kritisch te reflecteren op onze collectie en ons verleden en dat we dat duurzaam doen met mensen die betrokken zijn bij die geschiedenis. Dat onze samenwerking met Wiley daarin past, omdat hij inclusief werkt en wereldwijd mensen van kleur een plek in de kunst teruggeeft. En dat we als museum daarbij open en integer onze rol willen vervullen.’
Flourish: Kehinde Wiley x Museum Van Loon opent 29/5 in Museum van Loon Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant