Nog geen dag nadat de voormalige Filipijnse president Rodrigo Duterte werd gearresteerd op bevel van het Internationaal Strafhof (ICC), werd hij op het vliegtuig naar Den Haag gezet. Hoe bijzonder is zijn vervolging en hoe gaat het verder met zijn zaak?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wie is Rodrigo Duterte en waarvan wordt hij beschuldigd?
Voor zijn presidentschap was Duterte twee decennia lang burgemeester van Davao City. Als stadsbestuurder was hij al omstreden vanwege zijn opvattingen over de aanpak van criminaliteit en corruptie. Dat duizenden mensen om het leven kwamen tijdens zijn drugsoorlog, is al jaren bekend. Zijn betrokkenheid gaf hij eerder zelfs openlijk toe. Het arrestatiebevel van het in Den Haag gevestigde Hof geeft handen en voeten aan die verdenkingen.
Persbureau Reuters wist de hand te leggen op het arrestatiebevel, dat dateert van 7 maart. Daarin staat dat Duterte zich schuldig zou hebben gemaakt aan misdaden tegen de menselijkheid: onder zijn bewind zou het zogenoemde Davao Doodseskader (Davao Death Squad) duizenden mensen hebben gedood die verdacht werden van drugshandel en drugsgebruik. Een eerlijk proces kregen zij niet.
Volgens het Hof ligt er voldoende bewijs dat Duterte als opdrachtgever voor de beruchte bende zou hebben gefunctioneerd. In die hoedanigheid zou hij schutters van wapens en munitie hebben voorzien en bescherming hebben beloofd.
Hoe bijzonder is het dat het Internationaal Strafhof Duterte vervolgt?
Dat de oud-president buiten eigen land voor die misdrijven zou worden vervolgd, was helemaal niet zo vanzelfsprekend, zegt hoogleraar Internationaal Publiekrecht Marcel Brus (Rijksuniversiteit Groningen).
Duterte had aan vervolging in Den Haag kunnen ontkomen. Dat komt doordat het Strafhof werkt met een zogenoemde complementariteitregel. ‘Als een land zelf zorgvuldig onderzoek doet naar misdrijven en de verdachte zelf serieus belooft te straffen, vervalt de grond voor het Strafhof om hun vervolging voort te zetten’, legt Brus uit.
In 2021 beweerde Manilla zelf een gedegen onderzoek te zijn begonnen naar de dodelijke politie-operaties, nadat het ICC had aangekondigd Duterte onder de loep te zullen nemen. De Filipijnen vroegen het Strafhof vervolgens om hun voorlopig onderzoek op te schortten en het Hof gaf hier gehoor aan. Twee jaar later werd besloten dat het Filipijnse onderzoek niet voldeed aan internationale standaarden en het Hof hervatte daarop zijn eigen onderzoek.
De Filipijnen hebben zich teruggetrokken uit het Strafhof. Maakt dat nog uit?
Volgens Dutertes voormalige woordvoerder heeft het Strafhof om die reden niets over de oud-president te zeggen. Maar Brus legt uit dat de juridische kous niet af was met de terugtrekking van de Filipijnen, waartoe Duterte zelf besloot, omdat het Hof hem onderzocht.
Zijn misdrijven zouden zich hebben afgespeeld tussen 2011 en 2019, toen Duterte respectievelijk burgemeester en president was. En omdat Manilla in die periode nog lid van het Strafhof was, kan Duterte in Den Haag gewoon worden berecht.
Brus: ‘Manilla kondigde de terugtrekking in 2018 aan en het duurt dan nog een jaar voor je er effectief uit bent. Tot aan dat moment ben je als land nog partij en ben je dus gebonden aan het Statuut van Rome’, legt de hoogleraar uit. Dat statuut vormt de basis van de rechtspraak van het ICC.
Hoe kansrijk is de zaak?
Kansrijk, denkt hoogleraar Brus. ‘Cruciaal is dat hij overtuigend aangemerkt wordt als opdrachtgever van de moorden.’ Bewijs daarvoor is te vinden in publieke uitspraken van Duterte en richtlijnen die hij uitvaardigde, maar ook in de documentatie die onderzoekers hebben verzameld.
Het bewijsmateriaal is onder meer verzameld doordat de huidige president Ferdinand Marcos het ICC in het geheim toegang tot de Filipijnen, meldt The New York Times. Hij en Duterte trokken bij de meest recente verkiezingen in 2022 samen op, maar aan dat politieke broederschap kwam daarna een einde.
Dat het ICC voortvarend werk maakt van de vervolging van een politiek kopstuk uit die hoek van de wereld – en niet uit Afrika zoals tot nu toe vaak het geval was – heeft Brus niet verbaasd. Volgens hem zendt het Strafhof daarmee een politiek signaal naar de buitenwereld. Dat signaal heeft te maken met een ander, groot onderzoek naar mogelijke misdrijven gepleegd door Israël in de Palestijnse gebieden. Dat Israël zou worden onderzocht, deed in 2021 in het Westen veel stof opwaaien.
De Verenigde Staten konden niet goed verkroppen dat het Strafhof zich op een westers land richtte, zegt Brus. Aangenomen wordt daarom dat het Hof met vervolgingen van kopstukken als Duterte en recentelijk de Taliban-leiders wil laten zien dat het zich ook op andere landen richt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant